Hindi ako agad nagsalita. Sa loob ng opisina, tanging tunog lang ng aircon at mababang paghinga ng mga taong kakapasok ang maririnig. Nakatayo si Camila sa harap ng mesa ko. Sa likod niya, nakangisi si Enzo na para bang nanalo na siya sa laban bago pa man magsimula. Ang limang board members mula sa pamilyang Montemayor ay nakatingin sa akin na parang isa akong asong kanto na napaligiran ng mga taong may hawak na bato. Ibinaba ko ang tingin sa dokumentong inihagis ni Camila. Transfer of voting rights. Kapag pinirmahan ko iyon, mawawala sa akin ang kontrol sa Montemayor-Reyes Group. Lahat ng pinaghirapan ko sa loob ng sampung taon, mapupunta sa kamay ng babaeng kanina lang ay pinanood ang nanay kong bumagsak sa sahig.
—Pirmahan mo na, Matteo.
Mababa ang boses ni Camila. Pero puno ng utos.
—Pagod na akong magpanggap na ikaw ang haligi ng kompanyang ito.
Tumingin ako sa kanya.
—Akala mo ba takot ako?
Bahagya siyang ngumiti.
—Hindi sa akin.
Lumapit siya ng isang hakbang.
—Sa kahihiyan ng nanay mo.
Kumuyom ang panga ko. Sa kabilang linya ng cellphone, naririnig ko pa rin ang mahinang paghinga ni Mama. Hindi ko pa pala napapatay ang tawag.
—Anak…
Bulong niya.
—Pakiusap. Huwag.
Mas masakit iyon kaysa anumang banta ni Camila. Dahil habang ang babaeng nasa harap ko ay ginagamit ang nakaraan ni Mama bilang sandata, si Mama naman ay handang lunukin muli ang hiya para protektahan ako. Mabagal kong ibinaba ang telepono sa mesa. Hindi ko pinatay ang tawag. Hayaan niyang marinig ang lahat.
—Sabihin mo nga, Camila, ano mismo ang alam mo tungkol sa kasong iyon?
Tumaas ang kilay niya.
—Na nakulong ang nanay mo sa kasong pagnanakaw noong dalawampu’t siyam na taong gulang siya. Ninakaw niya ang alahas ng amo niya. Isang kuwintas na may esmeralda. Nabalita iyon sa maliit na dyaryo noon. Akala mo ba hindi ko kayang hukayin?
Tumawa nang mahina si Enzo.
—Kaya pala mahilig pumasok sa lobby. Sanay pala sa bahay ng mayaman.
Isa sa mga board members ang ngumisi. May isa namang umiwas ng tingin, pero hindi nagsalita. Pinagmasdan ko silang lahat. Isa-isa. Minarkahan ko ang mga mukha nila sa isip ko. Ang bawat ngiti. Bawat katahimikan. Bawat pagpayag.
—Enzo.
Napatingin siya sa akin.
—Masaya ka?
Ngumisi siya.
—Medyo.
Tumango ako.
—Mabuti. Tandaan mo ang pakiramdam na iyan.
Sandali siyang natigilan. Tumawa si Camila.
—Enough drama, Matteo. Pirma.
Tinulak niya palapit sa akin ang dokumento. Kinuha ko ang folder. Binuklat ko ang unang pahina. Ang ganda ng pagkakagawa. Handa na ang lahat. May notary seal. May witness lines. May blankong bahagi para sa pirma ko. Ibig sabihin, hindi ito biglaang desisyon. Pinlano nila ito. Ang pananakit kay Mama. Ang video. Ang pagpapahiya. Ang pagdating nila ngayong gabi. Lahat iyon ay hagdan para pilitin akong lumuhod. Kinuha ko ang panulat. Nagliwanag ang mukha ni Camila. Halos hindi niya maitago ang tagumpay sa kanyang mga mata. Sa kabilang linya, napahikbi si Mama.
—Matteo, anak…
bahagi 3: Ngunit sa halip na pumirma, isinulat ko ang isang salita sa ilalim ng dokumento. VOID. Malaki. Madiin. Halos mabutas ang papel. Nawala ang ngiti ni Camila.
—Ano ang ginagawa mo?
Itinaas ko ang tingin ko sa kanya.
—Tinuruan lang kita kung saan ka lulugar.
Namula ang mukha niya.
—Matteo!
Bago pa siya makalapit, nagsalita ang boses mula sa computer sa likod niya.
—Mrs. Montemayor-Reyes, I advise you to remain calm.
Lahat sila napalingon. Sa screen, malinaw ang mukha ni Attorney Rafael Salcedo. Dating prosecutor. Ngayon ay isa sa pinakamahal at pinakakinatatakutang criminal lawyer sa Pilipinas. Nakaupo siya sa isang madilim na opisina, nakasuot ng salamin, at malamig ang tingin.
—Ang buong pag-uusap ninyo ay kasalukuyang nire-record. At bilang abogado ni Mr. Reyes, kailangan kong ipaalam na ang ginawa ninyong pamimilit sa kanya gamit ang isang diumano’y lumang criminal record ay maaaring pumasok sa extortion, coercion, grave threats, at corporate fraud.
Nanigas ang mga mukha ng board members. Si Camila, sa unang pagkakataon ngayong gabi, ay hindi agad nakasagot. Si Enzo naman, biglang nawala ang kayabangan. Pero saglit lang. Suminghap siya at ngumisi ulit.
—Recording? So what? Sino ang maniniwala sa inyo? Pamilya Montemayor kami.
Tumayo ako.
—Hindi ka Montemayor, Enzo.
Lumapit ako sa kanya.
—Laruan ka lang.
Nanlaki ang mga mata niya. Hinila siya ni Camila sa braso.
—Tumahimik ka.
Pero huli na. Dahil ang boses niya, ang banta ni Camila, at ang bawat salitang sinabi nila tungkol kay Mama ay naka-save na sa tatlong lugar. Sa recording pen. Sa laptop. At sa live server ng abogado ko.
—Akala mo ba hindi ko alam?
Tanong ko kay Camila. Hindi siya sumagot. Binuksan ko ang isa pang folder sa screen. Lumabas ang larawan ni Enzo sa Palawan. Kasama si Camila. Magkahawak-kamay. Sumunod, lumabas ang credit card statement. Sunod, hotel booking. Sunod, medical record.
—Gusto mong bukas ng umaga pag-usapan ng buong Maynila ang nakaraan ng nanay ko?
Tumingin ako sa tiyan niya.
—Paano naman ang batang siyam na linggo sa sinapupunan mo?
Parang may sumabog na katahimikan sa silid. Isa sa mga board members ang napabulalas.
—Camila?
Namuti ang mukha ni Camila. Si Enzo naman ay napa-atras.
—Hindi mo pwedeng gamitin iyan.
Mariing sabi ni Camila.
—Bakit? Dahil totoo?
Humigpit ang kapit niya sa bag niya.
—Wala kang karapatan.
—Karapatan?
Napatawa ako nang mahina.
—Kanina, may karapatan kang ipasampal ang nanay ko sa lobby. May karapatan kang ipadala ang video sa family group. May karapatan kang pilitin akong isuko ang kompanya gamit ang kasong hindi mo man lang alam ang buong katotohanan.
Lumapit ako sa mesa. Kinuha ko ang isa pang brown envelope mula sa drawer. Inihagis ko iyon sa harap niya.
—Buksan mo.
Hindi siya gumalaw. Kaya ang isa sa board members ang yumuko at kumuha nito. Pagkabukas niya, nalaglag sa sahig ang ilang lumang dokumento. Police report. Affidavit. Lumang larawan ng isang babaeng nakasuot ng uniporme ng kasambahay. At isang pangalan. Doña Lourdes Montemayor. Ang lola ni Camila. Nanigas ang mukha ng board member.
—Hindi… imposible ito.
Ngumiti ako nang walang saya.
—Tatlumpu’t anim na taon na ang nakalipas, ang nanay ko ay kasambahay sa bahay ng mga Montemayor. Inakusahan siyang nagnakaw ng kuwintas. Nakulong siya ng labing-isang buwan bago na-dismiss ang kaso dahil walang ebidensya.
Tumingin ako kay Camila.
—Pero alam mo kung sino ang tunay na kumuha ng kuwintas?
Hindi siya kumibo. Binuksan ko ang susunod na file. Isang lumang liham. May pirma ng lola niya. Sa liham na iyon, nakasulat ang paghingi ng tawad. At ang dahilan. Ginamit ang pagkawala ng kuwintas para itago ang utang sa sugal ng panganay na anak ng Montemayor. Ang ama ni Camila. Bumagsak sa upuan ang isang board member.
—Hindi ito pwedeng lumabas.
Bulong niya.
—Hindi. Hindi pa.
Lumingon ako kay Attorney Salcedo sa screen.
—Ready na ba ang complaint?
—Yes, Mr. Reyes. Police report for assault, coercion complaint, and emergency petition to freeze contested voting actions are ready for filing.
Biglang sumigaw si Camila.
—Hindi mo magagawa iyan!
—Bakit hindi?
—Dahil ako ang asawa mo!
Tinitigan ko siya.
—Hindi. Ikaw ang taong nagpatawa habang sinasampal ang nanay ko.
Namula ang mga mata niya, hindi sa lungkot, kundi sa galit. Lumapit siya sa akin at hinampas ng dalawang kamay ang mesa.
—Kung babagsak ako, isasama kita. Isasama ko ang nanay mo. Isasama ko ang buong Reyes name!
Sa sandaling iyon, nagsalita si Mama mula sa telepono. Mahina. Basag. Pero malinaw.
—Camila… hindi mo alam ang lahat.
Napalingon kaming lahat sa cellphone. Nanginginig ang boses ni Mama.
—Matteo, anak… may isa pa akong itinago sa’yo.
Nanlamig ang buong katawan ko.
—Ma?
Umiiyak siya.
—Yung batang babae noon… yung anak ni Doña Lourdes na nawala sa ospital…
Biglang nanigas si Camila. Nabitawan niya ang hawak niyang bag. Tumama iyon sa sahig. Tumingin ako sa kanya. Sa unang pagkakataon, hindi na galit ang nasa mukha niya. Takot na. Tunay na takot. At bago pa makapagsalita si Mama, biglang tumunog ang cellphone ni Camila. Nakita ko ang pangalan sa screen. Papa. Sinagot niya ito nang nanginginig ang kamay. Mula sa kabilang linya, umalingawngaw ang sigaw ng matandang lalaki.
—Camila! Umalis ka diyan ngayon! Huwag mong hayaang magsalita si Teresa Reyes!
Tumingin ako kay Mama.
—Ma… ano ang totoo?
Humagulgol siya.
—Anak… hindi dapat ikaw ang magdala ng apelyidong Reyes.
At doon, tuluyang tumigil ang mundo ko.