Hindi ako agad nakapagsalita. Paulit-ulit kong pinalaki ang litrato sa screen ng telepono. Ang mga matang iyon. Ang bahagyang pagkahilig ng ulo. Ang maliit na peklat sa kaliwang kilay. Kahit pumayat ang mukha at pumuti ang buhok, hindi ako maaaring magkamali. Siya ang aking ina. Si Elena de la Cruz. Ang babaeng nakita kong nakahiga sa loob ng kabaong labindalawang taon na ang nakalipas. Ang babaeng ang mga abo ay iningatan ko sa isang maliit na urn. Ang babaeng ipinagluksa ko sa bawat araw na lumipas. Ngunit ngayon, nakatayo siya sa likod nina Tita Teresa at Patricia. Buhay. Humihinga. At tila bihag.
—Ms. de la Cruz?
Narinig ko ang boses ng abogado sa telepono.
—Celeste, naririyan ka pa ba?
—Attorney Valdez…
Halos hindi lumabas ang boses ko.
—May ipapadala akong larawan sa iyo. Sabihin mo sa akin kung edited ito. Kung kailan ito kinuha. At kung saan.
Agad kong ipinasa sa kanya ang larawan. Makalipas ang ilang segundo, narinig ko ang malalim niyang paghinga.
—Saan mo ito nakuha?
—Galing sa tiyahin ko.
—Ang babaeng nasa likod…
—Oo.
Napapikit ako.
—Nanay ko siya.
Natahimik si Attorney Valdez. Alam niyang ako mismo ang nag-asikaso ng death certificate ng aking ina. Alam niyang ako ang tumanggap sa urn mula sa punerarya. Alam niyang wala akong ibang kamag-anak na tumulong sa akin noon.
—Hindi tayo maaaring gumawa agad ng konklusyon.
Maingat ang boses niya.
—Maaaring kamukha lamang siya.
—Hindi.
Mahigpit kong pinisil ang singsing sa aking daliri.
—Iyan ang peklat niya. Noong bata ako, natamaan siya ng basag na plato sa kusina. Walang ibang nakakaalam niyan maliban sa amin.
Muli kong tiningnan ang larawan. May kakaiba sa postura ni Mama. Nakatayo siya nang tuwid, ngunit nakalaylay ang mga kamay. Wala siyang ngiti. Wala ring takot sa mukha. Mas nakakatakot iyon. Parang sanay na siyang hindi magsalita. Parang matagal nang may pumipigil sa kanya.
—Attorney, kailangan kong malaman kung saan kinunan ang litrato.
—Aayusin ko.
—At ang death certificate?
—Ipapasuri ko rin.
—Hanapin mo ang ospital, ang doktor, ang funeral home, lahat.
—Celeste, tandaan mong labindalawang taon na ang lumipas. Maraming rekord ang maaaring wala na.
—Hindi ako nagmamadali.
Mababa ngunit matigas ang boses ko.
—Hindi ko kailangan ng madali. Kailangan ko ng totoo.
Pagkababa ko ng telepono, agad kong tinawagan si Lara.
—Pumunta ka sa opisina ko. Ngayon din.
Dumating siya makalipas ang tatlong minuto, may dalang tablet at halatang nag-aalala.
—Ma’am?
Ipinakita ko sa kanya ang litrato. Hindi ko sinabi kung sino ang matandang babae.
—Hanapin mo kung saan ito kinunan. Gamitin mo ang background, ilaw, kasangkapan, kahit anong detalye.
Tinitigan niya ang screen.
—Maaaring hotel lounge ito. May wood paneling, artificial orchid at brass lamp. Maraming hotel ang ganito.
—Palakihin mo ang salamin sa kanan.
Ginawa niya. Sa repleksiyon ng salamin ay may bahagyang nakikitang logo. Tatlong titik lamang. S, A at N. Napakunot-noo si Lara.
—Ma’am, mukhang bahagi ito ng signage.
—May alam ka bang hotel sa Cebu na may ganitong interior?
—Marami, pero…
Bigla siyang huminto.
—Ano?
—May resort sa Mactan na tinatawag na Santa Anselma Retreat. Hindi ito karaniwang resort. Private wellness facility daw. Mga mayayamang pamilya lang ang nakakapasok.
—Wellness facility?
—Opo.
—Para saan?
Nag-atubili siya.
—Officially, para sa mental recovery, addiction treatment at long-term care. Pero halos walang impormasyon online.
Tumingin ako muli sa larawan. Sa likod ni Mama ay may isang babaeng nakasuot ng puting uniporme. Hindi ko iyon napansin kanina. Hindi siya guest. Isa siyang nurse. Nanlamig ang mga daliri ko.
—Lara, kanselahin mo ang lahat ng meeting ko ngayong araw.
—Ma’am, may board call po kayo mamayang alas-onse.
—Sabihin mong emergency. Mag-book ka ng flight papuntang Cebu. Pinakamaaga.
Nabigla siya.
—Ngayong araw?
—Ngayon.
Bago siya makaalis, tumunog ang telepono ko. Si Patricia. Hindi ko sana sasagutin. Ngunit pinindot ko ang speaker.
—Ate Celeste!
Masigla ang boses niya.
—Natanggap mo ba ang picture? Tita Teresa said baka maiyak ka sa tuwa.
Hindi ako sumagot. Patuloy siyang nagsalita.
—Nagulat ka ba? May sorpresa kami sa iyo sa Biyernes. Hindi ko akalaing makikita mo agad sa background.
Biglang kumabog ang dibdib ko. Alam niyang nakita ko si Mama. Ibig sabihin, sinadya nilang isama siya sa litrato. Hindi aksidente. Pain iyon.
—Nasaan siya?
Diretsahan kong tanong. Tumawa si Patricia.
—Siya?
—Huwag kang magkunwari. Nasaan ang nanay ko?
Biglang nawala ang pagiging masigla ng boses niya.
—Ate, huwag kang hysterical. Hindi mo pa nga alam ang buong kuwento.
—Patricia. Nasaan siya?
Muli siyang tumawa, ngunit malamig na ngayon.
—Biyernes. Pumirma ka sa kontrata, makakausap mo siya.
Hindi ako nakahinga nang maayos.
—Ano ang ibig mong sabihin?
—Simple lang. Pumunta ka sa dinner. Dalhin mo ang original title. Pirmahan mo ang deed of sale. At pagkatapos, makikita mo nang harapan ang babaeng matagal mo nang gustong makita.
bahagi 3: —Binabantaan mo ba ako?
—Ay, Ate. Ang pangit pakinggan ng salitang pagbabanta. Family agreement lang.
—Hindi pamilya ang kumikidnap.
Natahimik siya. Isang segundo. Dalawa. Pagkatapos ay pabulong siyang nagsalita.
—Mag-ingat ka sa mga salitang ginagamit mo. Baka may makarinig.
At ibinaba niya ang tawag. Nakatayo si Lara sa harap ko, namumutla.
—Narinig mo?
—Opo.
—Hindi tayo pupunta sa Cebu.
Nagulat siya.
—Pero, Ma’am…
—Kung naroon nga si Mama, ililipat nila siya sa oras na malaman nilang hinahanap ko. Pabayaan nating isipin nilang wala akong alam.
—Ang flight?
—I-book mo pa rin. Sa pangalan mo. Sabihin mong may inspection ka sa resort partner natin.
—Ako?
—Oo. Magdala ka ng dalawang tao mula sa security intelligence team. Huwag kayong lalapit sa facility. Kumuha lamang kayo ng visual confirmation.
—Opo.
Tumango siya, ngunit bago umalis ay nagtanong:
—Ma’am, paano po kayo?
Tumingin ako sa papalapit na ulan sa labas ng bintana.
—Ako ang mananatili rito. Dahil hinihintay nila akong matakot. At ayokong biguin sila.
Pagsapit ng hapon, dumating ang unang ulat ni Attorney Valdez. Ang death certificate ng aking ina ay tunay na nakarehistro. Ang pumirma ay isang doktor na nagngangalang Dr. Samuel Borja. Ang sanhi ng kamatayan: cerebral hemorrhage. Ngunit may problema. Ayon sa rekord, si Dr. Borja ay namatay dalawang buwan bago ang petsang nakalagay sa death certificate. Tinitigan ko ang dokumento.
—Sigurado ka?
—Oo. May obituary, hospital record at death registration. Patay na siya bago pa diumano namatay ang nanay mo.
—Paano naaprubahan ang death certificate?
—May nagpasok nito sa system gamit ang isang delayed registration request.
—Sino?
—Nakasaad na kamag-anak ng yumao.
—Pangalan?
Sandaling natahimik si Attorney Valdez.
—Teresa Navarro.
Napakagat ako sa loob ng pisngi. Si Tita Teresa mismo ang nagparehistro sa kamatayan ni Mama. Noong panahong iyon, sinabi niya sa akin na ang ospital na ang nag-asikaso ng lahat. Sinabi niyang huwag na akong magtanong dahil masyado akong bata. At naniwala ako.
—May isa pa.
Sabi ng abogado.
—Ang funeral home na nagbigay ng urn sa iyo ay nagsara makalipas ang anim na buwan. Ang may-ari nito ay kapatid ng dating business partner ni Tito Ernesto.
—Nasaan na siya ngayon?
—Hindi ko pa alam.
—Hanapin mo.
—May problema, Celeste.
—Ano?
—May nag-access kaninang umaga sa digital copy ng title ng bahay. Galing sa office ng Registry of Deeds.
—Sinong nag-access?
—Hindi ko pa makumpirma. Pero pagkatapos noon, may inihain na request para sa annotation ng adverse claim.
—Ibig sabihin?
—Sinusubukan nilang pigilan kang ibenta o ilipat ang property nang wala ang pahintulot ni Teresa.
—Gamit ang pekeng will?
—Posibleng oo.
Umupo ako nang dahan-dahan. Hindi lamang nila balak bilhin ang bahay sa murang halaga. Matagal na nilang pinaghahandaan ang pag-agaw dito. At mukhang bahagi ng plano ang pagtatago kay Mama.
—Attorney, ilipat mo ang lahat ng original property documents sa bank vault. Ngayon din. At mag-file tayo ng petition para kuwestiyunin ang will.
—Magiging bukas iyon sa kanila.
—Hayaan mong malaman nila. Gusto kong isipin nilang legal na laban lang ito.
Pagkatapos ng tawag, natanggap ko ang itinerary na ipinadala ni Tita Teresa. Labing-anim pala sila, hindi sampu. May kasamang make-up artist, photographer at dalawang personal assistant ni Patricia. May espesyal pang request: champagne welcome, fresh flowers sa bawat kuwarto, private breakfast, spa appointment at ballroom setup para sa “family contract ceremony.” Hindi engagement dinner ang nakasulat. Contract ceremony. Parang gustong ipamukha sa akin na tapos na ang lahat bago pa man ako dumating. Ipinasa ko ang listahan kay Lara at nagdagdag ng sarili kong tagubilin. Ihanda ang pinakamagandang ballroom. Maglagay ng kumpletong audio at video recording system. Siguraduhing gumagana ang CCTV sa bawat pasukan. Maghanda ng dalawang private security team. At huwag munang sabihin sa kahit sino na ako ang may-ari ng operasyon sa hotel. Gusto kong marinig kung ano ang sasabihin nila kapag akala nilang wala akong kapangyarihan.
Kinagabihan, tumawag si Lara mula Cebu. Mahina ang boses niya.
—Ma’am, nasa Mactan na po kami.
—Ano ang nakita ninyo?
—Tama kayo. Narito ang Santa Anselma Retreat. Napakataas ng pader at may sariling security. Walang signage sa labas. May mga sasakyang pumapasok na tinted ang salamin.
—Nakita ninyo ba siya?
—Hindi pa. Pero may nakausap kaming dating supplier. Ayon sa kanya, may isang long-term resident dito na tinatawag ng staff na “Señora Elena.”
Napatayo ako.
—Anong edad?
—Mga nasa late fifties. May memory problems daw. At walang dumadalaw maliban sa isang babaeng galing Maynila.
—Pangalan?
—Hindi niya alam. Pero tuwing pumupunta raw iyon, gumagamit ng apelyidong Navarro.
Napapikit ako. Si Tita Teresa. Labindalawang taon niyang itinago si Mama. Labindalawang taon niyang pinaniwala sa akin na patay na ito.
—Ma’am…
Nagbago ang tono ni Lara.
—May isa pa po.
—Ano?
—May ambulansiyang umalis mula sa retreat mga dalawampung minuto ang nakalipas.
—Saan papunta?
—Hindi namin alam. Pero nakasunod ang team natin.
—May sakay ba?
—May nakita kaming matandang babae sa loob.
Bumilis ang tibok ng puso ko.
—Lara, huwag kayong magpapahalata.
—Opo.
—Update mo ako bawat limang minuto.
Hindi pa lumilipas ang limang minuto nang tumawag muli siya.
—Ma’am, papunta sila sa airport.
—Saang terminal?
—Private aviation terminal.