Nakahiga ako, nakabaluktot sa maliit na kama sa isang bahay na may dalawang palapag sa Quezon City. Nagliliyab ang katawan ko sa init, pawis na pawis na parang bagong ligo. Umiikot ang paningin ko, umaalingawngaw ang tenga ko, at ang tibok ng puso ko ay parang sasabog na sa dibdib. Alam kong mataas ang lagnat ko… pero sa labas, walang may pakialam.
Maliwanag pa rin ang sala sa ibaba.

Malakas ang tugtog mula sa malaking speaker. Masigla ang tawanan. May tunog ng nagkakabungguan na baso, pagbukas ng beer, at sigawan ng mga bisita. Ngayon ang birthday ng asawa ko—si Marco.Ang amoy ng inihaw na karne at pagkain mula sa hapag ay umaabot hanggang sa kwarto ko, dahilan para kumirot ang sikmura ko. Tuyong-tuyo ang lalamunan ko, bitak-bitak ang labi ko. Sinubukan kong bumangon… pero hindi ko kaya. Nanginginig ang buong katawan ko, at kahit bahagyang paggalaw ay nagpapahilo sa akin.Pinilit kong tumawag, paos ang boses ko:
— Marco… pabili naman ng gamot para sa lagnat…
Saglit na natahimik sa ibaba.
Pagkatapos, lumingon si Marco, nakakunot ang noo, parang nainis dahil naistorbo ang kasiyahan niya:
— Matanda ka na. Kung may sakit ka, ikaw na ang bumili ng gamot mo. Hindi ka puwedeng alagaan palagi.
Parang binuhusan ako ng malamig na tubig sa sinabi niyang iyon.
Hindi pa ako nakakabawi, sabay-sabay nang nagtawanan ang lahat sa hapag.Ang biyenan ko—si Doña Teresa—nakaupo sa gitna, may hawak na wine glass, ngumisi:
— Tama naman. Dapat matatag ang manugang namin. Sa Pilipinas, kung mahina ka, paano ka mabubuhay?
May isang tiyahin pa ang sumingit:
— Konting sakit lang, parang mamamatay na. Noong kabataan namin, kahit may lagnat, nagke-kwenta pa rin kami at nagluluto para sa pamilya!
Lalong lumakas ang tawanan.

At ako… nakahiga lang, nakatitig sa kisame, parang may bumara sa lalamunan ko.
Walang nagtanong kung uminom na ba ako ng gamot.
Walang umakyat para tingnan ako.
Walang kahit sino… ang tunay na nagmalasakit.
Lalong nilakasan ang tugtog.
Lalong umingay ang tawanan.
Para bang ang presensya ko sa bahay na iyon… ay walang halaga.
Ipinihit ko ang mga mata ko, at tuluyang tumulo ang luha—pero wala na akong lakas kahit punasan iyon.
At sa sandaling iyon—
Biglang bumukas ang pinto ng bahay.
Isang boses ng babae ang umalingawngaw mula sa ibaba, matalim at puno ng awtoridad, nilamon ang ingay ng musika:
— Tumigil kayo!
Parang nagyelo ang hangin.
Sabay-sabay napalingon ang lahat.
Ang nanay ko—si Aling Rosa—nakatayo sa may pintuan, nagliliyab ang tingin.
At sa susunod na segundo… sumigaw siya nang malakas…

Ang Pagbabayad

“Tumigil kayo!” ulit ni Nanay Rosa. Ang boses niya, na dati ay puno ng lambing, ngayon ay tila kulog na nagpatahimik sa buong bahay. Maging ang speaker ay tila natakot at biglang namatay.

Lumapit siya sa gitna ng sala, diretsong nakatingin kay Doña Teresa at Marco. “Nandito ako para kunin ang anak ko. Pero bago iyon, gusto ko lang ipaalala sa inyo… ang bahay na tinitirhan niyo, ang kotseng nasa garahe, at maging ang pagkaing kinakain niyo ngayon—lahat ‘yan ay galing sa pawis at dugo ng anak ko!”

Naguluhan ang mga bisita. Namutla si Doña Teresa. “Ano ang sinasabi mo, Rosa? Lasing ka na ba?”

Ngumisi si Nanay Rosa nang may pait at inilabas ang isang makapal na envelope. “Ito ang mga dokumento. Marco, akala mo ba ay hindi ko alam na ginagamit mo ang pangalan ng anak ko para sa mga loan mo? At ikaw, Teresa, ang titulo ng bahay na ito ay nakapangalan sa anak ko bilang mana mula sa yumao niyang ama. Ngayon, dahil pinatunayan ninyong wala kayong puso, binabawi ko na ang lahat.“

Nagkagulo ang lahat. Sinubukan ni Marco na lumapit, “Nay, sandali lang, nagbibiro lang naman kami…”

“Hindi biro ang buhay ng anak ko!” sigaw ni Nanay.

Umakyat si Nanay sa kwarto ko. Pagkakita niya sa kalagayan ko, niyakap niya ako nang mahigpit habang umiiyak. “Patawad, anak. Hindi ko alam na ganito ang impiyernong dinaranas mo. Huwag kang mag-alala, tapos na ang paghihirap mo.”

Sa harap ng lahat ng bisita, inalalayan ako ni Nanay pababa. Habang naglalakad kami palabas, humarang si Doña Teresa, “Hindi niyo kami pwedeng palayasin! Birthday ng anak ko!”

Tiningnan siya ni Nanay mula ulo hanggang paa. “May tatlong araw kayo para mag-impake. Pagbalik namin ng abogado, sisiguraduhin kong wala na kayong matutuluyan. At Marco… maligayang kaarawan. Ito na ang huling regalo ng anak ko sa iyo: Ang iyong kalayaan mula sa kanya, at ang iyong pagbabalik sa hirap.“

Lumabas kami ng bahay na hindi lumilingon. Sa loob ng sasakyan, habang ramdam ko ang init ng kumot na binalot ni Nanay sa akin, sa wakas ay nakahinga ako nang maluwag. Ang lagnat ko ay naroon pa rin, pero ang bigat sa dibdib ko ay tuluyan nang naglaho.