sa harap ng buong opisina, muli niya akong itinuro bilang salarin—ngunit isang maling petsa sa pekeng pag-amin ang nagbukas ng mas madilim na lihim
Parang biglang lumayo ang lahat. Ang mga bulungan. Ang tunog ng air conditioner. Ang mga notification na sunod-sunod na pumapasok sa mga telepono. Ang malinaw ko lamang nakikita ay ang daliri ni Denise na nakaturo sa akin. At ang mga mata niyang pulang-pula, ngunit walang lakas ng loob na salubungin ang tingin ko. “Ulitin mo.” Malamig ang boses ni Rafael. Hindi iyon malakas. Pero sapat para tumahimik ang buong palapag. Napakurap si Denise. “Si Althea ang nag-utos sa akin.” “Sinabi niyang gamitin ko ang password niya para buksan ang computer sa library.” “Pagkatapos, pinakopya niya sa akin ang file ni Camille.” May ilang katrabaho akong napasinghap. May isang taong bumulong: “Kaya pala may confession letter.” May isa namang agad na nagtaas ng telepono para mag-record. Tumingin ako kay Denise. “Anong oras?” Napatigil siya. “Ano?” “Anong oras kita inutusan?” Hindi siya agad nakasagot. Bahagyang gumalaw ang panga ni Camille. “Walong taon na ang lumipas,” malamig niyang singit. “Hindi makatwiran na hingin mo ang eksaktong oras.” Hindi ko siya nilingon. Patuloy kong tinitigan si Denise. “Anong araw?” “Alam mong anong araw,” sagot niya. “Hindi. Gusto kong marinig mula sa iyo.” Napahigpit ang hawak niya sa laylayan ng blouse niya. “Biyernes.” “Pagkatapos ng klase.” “Sa library.” Bumagsak ang katahimikan sa paligid. Dahan-dahan akong tumango. “Sigurado ka?” “Althea,” sabi ni Camille, “huwag mo siyang takutin.” Ngayon ko siya nilingon. “Nagtatanong lang ako.” “Bakit parang ikaw ang kinakabahan?” Bahagyang nagbago ang mukha niya. Ngunit agad ding bumalik ang mahinahong ngiti. “Hindi ako kinakabahan.” “Nakakaawa lamang si Denise.” “Matagal na niyang pasan ang guilt dahil sa ginawa mo.” Napatawa ako. Mababa. Pagod. Halos walang tunog. “Guilt?” “Kung ganoon, bakit ngayon lang siya nagsalita?” “Dahil ngayon lang siya nagkaroon ng lakas ng loob,” sagot ni Camille. “Hindi.” Umiling ako. “Ngayon lang siya muling kailangan mo.” Biglang sumikip ang ekspresyon ni Camille. Mabilis akong lumapit sa mesa. Bago niya maitago, hinawakan ko ang gilid ng lumang papel. Agad niya itong hinablot pabalik. “Huwag mong hawakan.” “Ebidensiya ito.” “Ebidensiya ng ano?” Tiningnan ko ang pahina. Naninilaw ang papel. May pirma ko sa ibaba. Ang sulat-kamay ay halos eksaktong katulad ng akin. Pati ang paraan ng pagsusulat ko ng malaking letrang A. Pati ang mahahabang buntot ng mga letrang y at g. Kung hindi ako ang tinitingnan ng lahat bilang salarin, baka pati ako ay naniwalang ako ang sumulat noon. Pero may kakaiba. May logo sa itaas. Isang maliit na gintong krus na napapalibutan ng dahon ng laurel. Tinitigan ko iyon nang ilang segundo. Pagkatapos ay tumingin ako kay Rafael. “Alam mo ba ang logo na ito?” Sumunod ang tingin niya sa daliri ko. Agad na nanigas ang mukha niya. Nakita rin iyon ni Camille. Mabilis niyang ibinaba ang papel. “Lumang stationery lang iyan.” “Hindi,” sabi ni Rafael. Lumapit siya. Kinuha niya ang dokumento sa kamay ni Camille. Sa pagkakataong ito, hindi na siya nakatanggi. Tinitigan niya ang logo. “St. Agatha Alumni Foundation.” Walang nagsalita. Nagpatuloy si Rafael. “Itinatag ang foundation na ito isang taon matapos umalis si Althea.” Napalingon ang ilang miyembro ng HR kay Camille. Ang pinuno ng legal department ay agad na lumapit. “Ms. de Vera, saan ninyo nakuha ang dokumentong ito?” Hindi kumurap si Camille. “Mula sa school archive.” “Baka inilipat lamang sa bagong stationery ang lumang confession.” “Para sa record.” Tiningnan ko ang pirma. “Kung kinopya para sa archive, bakit orihinal ang pirma?” Natahimik siya. Itinuro ko ang bahagyang lukot sa ibaba. “Hindi photocopy.” “Hindi scan.” “Totoong tinta.” “May nag-forge nito pagkatapos kong umalis.” Kumalat ang mahinang bulungan sa paligid. May narinig akong nagsabi: “Peke ba talaga?” “Baka planted evidence.” “Nakakahiya naman kung ganoon.” Hindi na kasingbigat ang mga tingin sa akin. Pero hindi rin iyon sapat. Alam kong sa isip ng karamihan, isa pa rin akong posibleng sinungaling. Kapag ang putik ay naihagis na, kahit mapatunayang mali, may mantsa pa ring naiiwan. Bumaling si Rafael kay Camille. “Ibigay mo ang buong folder sa HR.” Hindi siya gumalaw. “Rafael.” “Ibigay mo.” “Hindi mo kailangang tratuhin akong parang kriminal dahil lang sa kaniya.” “Hindi ito tungkol sa kaniya.” Ang boses niya ay mas malamig kaysa kanina. “Peke ang dokumentong dinala mo sa opisina ko.” “Ginamit mo iyon para sirain ang isang empleyado sa harap ng buong kumpanya.” “Hindi mo pa alam kung peke!” Biglang tumaas ang boses ni Camille. Nawala ang mahinahon niyang maskara. Pagkatapos ay tila napagtanto niyang lahat ay nakatingin. Mabilis siyang huminga at inayos ang buhok. “Ang ibig kong sabihin, maaaring nagkamali lamang ang school sa pag-file.” “Hindi sapat ang stationery para sabihing nagsisinungaling ako.” Tumingin siya kay Denise. “Sabihin mo sa kanila.” Nanigas si Denise. “Sabihin mo kung ano ang ginawa ni Althea.” May kakaiba sa tono niya. Hindi utos. Hindi pakiusap. Babala. Napansin din iyon ni Rafael. “Bakit parang kailangan mong turuan siyang magsalita?” “Hindi ko siya tinuturuan.” “Pinapaalala ko lang sa kaniya ang katotohanan.” “Kung katotohanan iyon,” sagot ko, “hindi niya kailangang tingnan ka bago sumagot.” Napalingon ang lahat kay Denise. Ang mukha niya ay halos wala nang kulay. Tumingin siya sa akin. Pagkatapos kay Camille. Pagkatapos kay Rafael. Parang batang naghahanap ng pintuang matatakasan. “Denise,” sabi ko. Hindi malakas ang boses ko. Hindi ko rin siya nilapitan. “Walong taon na ang nakalipas, noong araw na sinasabi mong inutusan kita, nasaan ako?” Nanginginig ang mga labi niya. “Nasa school.” “Hindi.” “Nasa library ka.” “Hindi.” “Huwag mo akong piliting—” “Nasa St. Gabriel Medical Center ako.” Nanigas siya. “Bandang alas-kuwatro ng hapon, tumawag ang ospital.” “Bumagsak ang nanay ko sa trabaho.” “Dinala ako ng guidance counselor mula school papunta roon.” Tumingin ako sa pinuno ng HR. “May record ang school clinic.” “May visitor log ang ospital.” “At may resibo ang tricycle driver na binayaran ng guidance counselor.” Napalingon si Rafael sa akin. “Bakit hindi mo sinabi noon?” Napatawa ako nang mahina. “Kanino?” “Sa iyo?” “Sa school board?” “Sa mga taong mas gustong maniwala sa anak ng isang donor kaysa sa scholar na walang pera?” Walang nakasagot. Kahit si Rafael ay ibinaba ang tingin. Pindutin ang “lahat ng komento” para magpatuloy sa pagbabasa bahagi 3.