Bahagi 1: Sa araw na minana ko ang negosyong nasa baybayin, ipinaalam ng tanggapan na diborsiyado ako nang walumpu’t isang araw kahit katabi ko siya kagabi
— Si Hiraya Mercado?
Napatingala si Hiraya.
May hawak na makapal na folder ang kawani sa likod ng salaming counter. Kupas na ang mga sulok ng kulay-kremang pabalat.
Mas malamig sa loob ng Tanggapan ng Pamana ng Daluyong kaysa sa pasilyo. Tuloy-tuloy ang ugong ng aircon. Humahalo sa amoy ng lumang papel ang malamig na kape.
Niyakap ni Hiraya ang bag sa dibdib. Hindi pa rin niya alam kung bakit siya pinapunta roon.
— Ako po.
Hinila ng kawani ang isang upuan.
— Maupo po kayo. May ilang impormasyon lang kaming kailangang kumpirmahin bago namin ilahad ang laman ng testamento.
Testamento.
Parang maling salita iyon para sa kaniya.
Wala siyang mayamang kamag-anak. Maaga niyang nawala ang ina. Ang ama niya’y pangalan lang na hindi kailanman naging bahagi ng buhay niya. Ang natira ay mga dating kapitbahay at ilang malalayong kamag-anak na baka hindi man siya makilala kung magkasalubong sila sa daan.
— Baka may pagkakamali po? — tanong niya.
Hindi agad sumagot ang kawani. Binuksan nito ang isang pahina at itinulak papunta sa kaniya.
— Itinalaga kayo ng nag-iwan ng testamento bilang pangunahing tagapagmana. Ayon sa rekord, matatanggap ninyo ang pitumpu’t isang porsiyentong kontrol sa Silayan Pearl Farms, Inc.
Tinitigan ni Hiraya ang mga letrang nakaimprenta.
Binasa niya ulit.
At muli.
— Iyong palaisdaan ng perlas sa Isla Silayan?
— Opo.
— Pitumpu’t isang porsiyento?
— Ang kasalukuyang tantiya sa halaga ay nasa animnaraang apatnapung milyong piso.
Nadulas ang mga daliri ni Hiraya mula sa gilid ng papel.
Hindi ang halaga ang nagpatulala sa kaniya.
Nasa harap niya ang lahat—may pirma, selyo, kumpirmasyon, pangalan niya.
Buong buhay niyang binibilang ang pera sa palengke, bayad sa kuryente, gamot ni Rosenda. May mga buwang sinasabi ni Tomas na kailangan nilang magtipid dahil kailangan ng puhunan sa trabaho niya. Ibinenta pa ni Hiraya ang pulseras na iniwan ng ina niya para makatulong.
Animnaraang apatnapung milyong piso.
Marahang naglinis ng lalamunan ang kawani.
— May isa pa po kaming kailangang linawin bago ninyo pirmahan ang pagtanggap.
Iniharap nito ang monitor sa kaniya.
— Batay sa rekord sibil na kalakip ng mga papeles, nagbago na ang katayuang sibil ninyo.
Tumingin si Hiraya sa nakasulat sa screen.
**Diborsiyado.**
Petsa ng rehistro: walumpu’t isang araw na ang nakalipas.
Ilang segundong hindi nagsalita si Hiraya.
— Hindi po tama iyan.
— Ma’am…
— Kasama ko pa ring nakatira ang asawa ko.
Mahina ang boses niya, pero matigas.
— Kagabi, magkatabi kaming nakaupo sa sala. Kaninang umaga, tinanong niya pa ako kung naaalala kong may paglulunsad ng brand ngayong gabi.
Yumuko ang kawani sa folder.
— Naiintindihan ko po. Pero kumpleto ang papeles. Si Tomas Alvero ang kinatawang nagsumite ng mga ito.
Hindi kumurap si Hiraya.
— Si Tomas?
— Ginamit niya ang malawak na kapangyarihang kumatawan na pinirmahan ninyo noon.
May inilapag na kopya sa mesa.
Agad nakilala ni Hiraya ang pirma niya.
Pahilis ang sulat. Bahagyang nanginginig ang huling letra dahil minadali niyang pumirma noon sa hapag-kainan.
Nakatayo sa tabi niya si Rosenda, ipinapaalala ang oras ng pagsasahog ng sabaw habang sinasabi:
“Mga papeles lang ng pamilya. Busy si Tomas. Pirmahan mo na para kumpleto.”
Buong salansan ang pinirmahan niya.
Hindi binasa.
Hindi niya inakalang may kailangang pag-ingatan sa sarili niyang pamilya.
Isa-isa niyang binalikan ang mga pahina. Mahahabang kondisyon. Selyong notaryo. Rehistro. May bahagi pang nagsasabing natanggap na ng kinatawan ang abiso para sa kaniya.
Maayos ang lahat sa papel.
Siya lang ang walang alam.
— Maaari ko ba itong tutulan? — tanong niya.
— May karapatan kayong humingi ng independiyenteng legal na pagsusuri. Pero sa ngayon, may bisa ang mga papeles. Sa rekord, tapos na ang kasal ninyo ni Tomas nang walumpu’t isang araw.
Walumpu’t isang araw.
Muli iyong binilang ni Hiraya sa isip.
Walumpu’t isang araw na ang nakalipas, sinabi ni Tomas na dalawang araw siyang nasa biyahe para sa trabaho. Inayos niya ang mga polo nito at naglagay pa ng gamot sa sakit ng ulo sa maleta.
Pagbalik nito, may dala itong maliit na kahon ng keyk. Humingi pa ito ng tawad dahil naging abala.
Akala ni Hiraya, bumabawi lang ito.
Baka katatapos lang nitong burahin si Hiraya sa buhay nito.
Nanginig ang phone niya.
Pangalan ni Tomas ang nasa screen.
Matagal iyong tinitigan ni Hiraya bago sinagot.
— Nasaan ka? — Mabilis ang boses nito, pero pamilyar pa rin. — Alas-siyete, nasa Aruga Living ka na. Isuot mo iyong asul na bestidang binili ni Mama. Tumabi ka muna sa kaniya. Maraming importanteng bisita.
Hinigpitan ni Hiraya ang hawak sa papel.
— Tomas.
— Ano?
— Kailangan nating mag-usap.
Tumahimik ang kabilang linya.
Pagkatapos, napabuntong-hininga si Tomas.
— Huwag mong gawing komplikado ang araw na ’to. Mahalaga ang launch. Pumunta ka na lang. Pagkatapos, saka tayo mag-usap.
— Alam mo ba kung nasaan ako?
— Hindi. Pero mamaya na ang lahat. Huwag mong ilagay si Mama sa alanganin.
Naputol ang tawag.
Ibinaba ni Hiraya ang phone.
Muli niyang tiningnan ang kopya ng diborsiyo.
Hindi na nanginginig ang mga kamay niya.
Nanlamig lang siya—hanggang sa mabasag ang lahat ng paliwanag na siya mismo ang ginawa para kay Tomas.
Kumikinang sa liwanag ang bulwagan ng paglulunsad ng Aruga Living. Tumatama ang dilaw na ilaw sa mga modelong apartment. Nakaayos nang hanay ang mga baso ng alak sa mahabang mesa.
Pabalik-balik ang mga tauhan. Nakatayo sa maliliit na grupo ang mga bisitang bihis na bihis.
Hindi isinuot ni Hiraya ang asul na bestidang pinili ni Rosenda.
Naka-simple black dress siya. Nakatali nang mababa ang buhok niya. Nasa bag ang mga papeles ng mana.
Pagkakita ni Tomas sa kaniya sa may pinto, lumapit itong may nakahandang ngiti.
— Ang ganda mo. Alam kong hindi mo ako bibiguin.
Tinitigan niya ito.
Kagabi, ang parehong mukhang iyon ang katabi niya habang nanonood sila ng palabas na hindi nila natapos. Ang parehong kamay na iyon ang nag-abot ng mainit na tubig nang ubuhin siya.
Walumpu’t isang araw na ang nakalipas, ang kamay ding iyon ang pumirma para sa buhay na wala na siya.
— Nasaan si Mama mo? — tanong ni Hiraya.
Bahagyang natigilan si Tomas sa sobrang kalmado niyang tono.
— Nasa loob. Pumasok ka na. Tandaan mo, tumabi ka kay Mama pagdating ng mga bisita.
Nag-uutos si Rosenda sa mga tauhan tungkol sa ayos ng mga bulaklak. Pagkakita kay Hiraya, agad kumunot ang noo nito.
— Sa wakas, nandito ka na. Doon ka sa may mga bisita. Alukin mo sila ng inumin. Huwag mong hayaang walang laman ang mesa. At may darating na partner ni Tomas mamaya. Tumabi ka sa akin at ngumiti ka nang maayos.
Ilang beses na ginawa ni Hiraya ang mga iyon.
Tumabi kay Rosenda.
Magbuhos ng inumin.
Saluhin ang usapan kapag nakakalimot ito sa pangalan ng bisita.
Ngumiti kapag kailangan.
Manahimik kapag kailangan.
Maging eksaktong palamuti para magmukhang disente, matatag, masaya ang pamilyang Alvero.
Pagdating niya sa mesa ng mga inumin, iniabot ng isang tauhan ang baso ng alak.
Ibinalik iyon ni Hiraya.
— Asikasuhin mo lang ang trabaho mo. Kaya ko ang sarili ko.
Hindi na siya kusang sumusunod agad sa utos ni Rosenda.
Maliit na pagbabago lang iyon.
Pero napansin ni Rosenda.
Ilang segundong tinitigan siya nito. Sumilip ang inis sa mukha, saka naglaho nang may pumasok na bagong grupo ng bisita.
Habang nagpapatuloy ang paglulunsad, may isang babaeng nasa katanghaliang-gulang na lumapit kay Hiraya. Sinuri siya nito, saka tiningnan ang phone.
— Ikaw si Hiraya, ’di ba?
— Opo.
— May nabalitaan ako mula sa Daluyong. Ikaw raw ang tumanggap ng mana sa Silayan Pearl Farms?
May ilang taong napalingon.
Bago pa makasagot si Hiraya, sumulpot si Rosenda sa tabi niya. Pumatong ang kamay nito sa siko niya—ngayo’y hindi para hilahin siya sa trabaho.
Lumambot ang boses nito.
— Anong mana iyon, anak? Bakit hindi mo sinabi sa akin?
Kaninang umaga, baka uminit pa ang dibdib ni Hiraya sa tawag na “anak.”
Ngayon, ang bilis ng paglalambot ng boses ang tanging nakita niya.
— Ngayon ko lang din nalaman.
— Ganoon ba? — Ngumiti si Rosenda, manipis ang labi. — Mas lalo dapat pag-usapan sa pamilya ang ganitong kalaking bagay. Mabuti na lang at nasa tabi mo si Tomas. Hindi ka naman sanay sa negosyo.
Lumapit si Tomas at narinig ang huling sinabi.
Dumaan ang tingin nito kay Hiraya, saka sa mga bisitang nakatingin sa kanila.
Ibinaba nito ang boses.
— Pag-usapan natin sa bahay. Anuman ito, dapat pag-usapan muna sa loob ng pamilya ang ari-arian nating mag-asawa.
Mag-asawa.
Madulas iyong lumabas sa bibig ni Tomas, na para bang hindi umiral ang walumpu’t isang araw.
May isang bisitang tumawa nang magalang. Nanatiling malambing ang ngiti ni Rosenda.
Lumapit pa si Tomas at hinawakan ang kamay ni Hiraya sa harap ng lahat.
Pamilyar ang hawak na iyon.
Dati, pinaniwala siya nitong may lugar siya sa pamilyang iyon.
Dahan-dahang binawi ni Hiraya ang kamay niya.
Mahina ang boses niya, pero sapat para marinig ni Rosenda.
— Wala kang asawa, Tomas. Dati mo akong asawa. Walumpu’t isang araw na.
Bahagi 2: Nang tawagin nila akong asawa para angkinin ang minana ko, ibinunyag ko sa mga bisita ang lihim na paghihiwalay na itinago nila
Parang may yelong dumaloy sa batok ni Hiraya matapos niyang magsalita.
Walang agad kumilos.
Nakahawak pa rin si Tomas sa hangin, parang hindi nito inaasahang mababawi ni Hiraya ang kamay niya.
Sa paligid nila, huminto ang mahinang tawanan. May isang bisitang dahan-dahang ibinaba ang baso. May isa pang nagkunwaring tumingin sa dekorasyon, pero nakatagilid ang tainga.
— Hiraya… — Mahina ang boses ni Tomas. — Ano bang sinasabi mo?
Tiningnan niya ito nang diretso.
— Ang totoo.
Napakapit si Rosenda sa strap ng handbag niya.
— May hindi pagkakaunawaan lang dito, — sabat nito. — Hindi kailangang pag-usapan sa harap ng mga tao.
— Walumpu’t isang araw ninyo akong hindi kinausap, — sagot ni Hiraya. — Kaya huwag ninyong sabihing hindi kailangang pag-usapan.
Lumapit si Tomas at tinangka siyang hawakan sa siko.
— Sa loob tayo. Ngayon na.
Umiling si Hiraya.
— Huwag mo akong hawakan para lang magmukha tayong maayos.
Mas lalong tumahimik ang mga nakapaligid.
May isang babaeng bisita ang nagtanong, maingat ang tono.
— Legal na hiwalay na po ba kayo?
Sumikip ang panga ni Tomas.
— Private matter namin iyon.
— Private para sa kaniya, — putol ni Hiraya. — Hindi para sa akin. Hindi ko alam hanggang ngayong umaga.
Napatitig ang babae. Napatingin ang ilan kay Tomas.
Parang may biglang bumigat sa ilaw ng buong bulwagan.
Lumapit si Rosenda, pilit pa ring may ngiti.
— Anak, hindi ito ang tamang lugar.
Doon tumigil ang tingin ni Hiraya.
Kaninang umaga, gusto pa niyang maniwala na may lambing sa tawag na iyon.
Ngayon, narinig lang niya ang utos.
— Tama kayo, — sabi niya. — Hindi rin naman tamang lugar ang bahay ninyo para itago ang diborsiyo ko.
Hindi na niya hinintay ang sagot.
Nauna siyang maglakad papunta sa maliit na meeting room sa gilid ng show unit. Sumunod si Tomas. Sumunod din si Rosenda, mabilis ang tikwas ng takong sa sahig.
Pagkapasok, isinara ni Tomas ang pinto.
Naririnig pa rin sa labas ang mahinang tugtog, pero parang malayo na ang lahat.
Nakatayo si Hiraya malapit sa pinto.
Ayaw niyang mapagitna sa kanila.
— Makinig ka muna, — sabi ni Tomas. Nanginginig ang boses nito, pero hindi sa galit. Sa takot. — Hindi ko gustong malaman mo nang ganito.
Napatawa si Hiraya, isang maikling tunog na walang saya.
— Paano mo gustong malaman ko? Habang nagluluto ako ng hapunan? Habang hinihintay kita sa sala? O habang pinapapunta mo ako sa mga event para magbuhos ng alak sa mga bisita mo?
— Hindi ganoon.
— Ganoon na ganoon.
Napayuko si Tomas.
Ilang segundong tanging ugong ng aircon ang narinig nila.
— Si Mama ang nagpilit, — sabi nito sa wakas. — May mga dokumentong kailangang ayusin para sa mga bagong partnership. Sabi niya, mas magiging simple ang lahat kung malinaw na ang mga personal na bagay.
— Kaya ginawa mo akong simpleng bagay?
— Hindi.
— Ginawa mo akong pirma.
Hindi agad nakasagot si Tomas.
Doon nakumpirma ni Hiraya ang lahat.
Hindi lang ito isang papeles na minadali.
May usapan.
May plano.
May mga gabing magkatabi silang kumakain habang alam ni Tomas na wala na silang kasal.
— Hindi naman kita balak paalisin agad, — sabi ni Tomas. — Kailangan lang nating tapusin ang usapan sa Aruga Living. Kailangan ng maayos na image. Alam mo naman kung gaano kahalaga ang pamilya sa mga partner.
Napalapat ang palad ni Hiraya sa dibdib niya.
Hindi dahil nahilo siya.
Para lang hindi umabot ang kamay niya kay Tomas.
— Kailangan ninyo ng asawa sa litrato, — sabi niya. — Hindi ng asawang may karapatan.
— Hindi ko sinabi iyon.
— Pero ginawa mo.
Lumapit si Rosenda.
— Huwag mong gawing drama ang lahat. May bahay ka. May pagkain ka. Hindi ka naman pinabayaan ni Tomas.
Dahan-dahang humarap si Hiraya rito.
— Iyon ba ang tingin ninyo sa buhay ng isang babae? Bahay at pagkain?
— Huwag mong baluktutin ang sinasabi ko.
— Hindi ko binabaluktot. Kayo ang gumawa noon nang pumirma kayo para sa buhay ko.
— Hindi ako ang pumirma.
— Pero alam ninyo.
Hindi kumurap si Rosenda.
Sapat na iyon.
Muli itong tumingin kay Tomas, saka bumalik kay Hiraya.
— Ang mahalaga, maayos ka pa rin. Hindi ka naman namin pinahiya. At ngayong may mana ka, mas kailangan mong maging praktikal. Hindi mo naiintindihan ang negosyo. Napakalaking halaga niyan.
— Kaya?
— Hayaan mong si Tomas ang humawak. Siya ang may alam. Siya ang may koneksiyon. Hindi mo kailangang mabahala.
Napatingin si Hiraya kay Tomas.
Hindi ito tumanggi.
Hindi nito sinabi kay Rosenda na mali ang hinihingi nito.
Sa halip, dahan-dahan itong lumapit.
— Hindi naman ibig sabihin kukunin ko, — sabi ni Tomas. — Tutulungan lang kita. Puwede tayong gumawa ng maayos na plano.
Naramdaman ni Hiraya ang bigat ng folder sa loob ng bag niya.
Parehong bag na hawak niya nang unang sabihin ng kawani ang salitang diborsiyado.
— Gusto mo na naman ng pirma ko, — sabi niya.
— Hindi ganoon.
— Ganoon din. Noong una, “papeles lang ng pamilya.” Ngayon, “plano lang para sa mana.” Parehong may isang bagay kayong gustong mangyari: ako ang manahimik, kayo ang magdesisyon.
Humigpit ang mukha ni Rosenda.
— Kung hindi dahil sa amin, wala ka sa buhay na ito.
Mas lalong luminaw ang tingin ni Hiraya.
— Tama kayo. Wala ako sa buhay na gusto ninyo. Kasi hindi ninyo ako isinama roon bilang kapantay.
Huminga nang malalim si Tomas.
— Hiraya, puwede naman nating ayusin ito.
— Ano ang aayusin?
— Tayo.
— Wala nang “tayo” sa papel. Wala rin pala sa totoo.
Napailing si Tomas.
— Mahal kita.
Nanakit ang lalamunan ni Hiraya.
Hindi dahil naniwala siya.
Dahil matagal niyang hinintay marinig iyon sa mga panahong nagmamakaawa siyang tingnan siya ni Tomas bilang higit sa babaeng naghahanda ng damit at gamot nito.
— Kung mahal mo ako, — sabi niya, — bakit kailangan mong burahin ang pangalan ko nang hindi ko alam?
Walang sagot.
Bumukas ang pinto nang bahagya. May tauhang sumilip, mukhang alanganin.
— Sir, hinahanap na po kayo ng mga bisita.
Hindi lumingon si Tomas.
— Sabihin mong sandali.
Pero lumabas na si Hiraya.
Hindi niya tinulak si Tomas. Hindi siya tumakbo.
Dumiretso lang siya sa gitna ng bulwagan.
Nasa harap pa rin ang maliit na entabladong may logo ng Aruga Living. Nakaayos ang mga ilaw. Nakaabang ang mga taong gusto sanang makinig sa tungkol sa bagong proyekto.
Kinuha ni Hiraya ang maliit na pin sa dibdib niya.
May logo iyon ng Aruga Living.
Ibinigay niya sa isang tauhan.
— Pakiusap, huwag na ninyo akong isama sa anumang larawan ng pamilyang ito.
Hindi siya sumigaw.
Hindi niya kailangang gawin iyon.
Sapat nang marinig ng mga bisita ang boses niyang hindi nanginginig.
— Hindi na ako asawa ni Tomas. At hindi ako pahintulot para magmukhang buo ang isang pamilyang matagal nang may itinagong kasinungalingan.
Mabilis na lumapit si Rosenda.
— Hiraya!
Ngunit nakalabas na siya sa bulwagan bago pa ito makapagsalita.
Sa unang pagkakataon sa maraming taon, hindi siya lumingon para tingnan kung may magagalit.
Amoy lumang papel at malamig na kape pa rin sa Tanggapan ng Pamana ng Daluyong kinabukasan.
Ngayon, binasa ni Hiraya ang bawat pahina bago niya hawakan ang bolpen.
Hindi niya minadali.
Hindi niya pinahintulutang may magsabi ng “pirmahan mo na” nang hindi niya nauunawaan.
Nakaharap sa kaniya ang kinatawan ng tanggapan. Nasa tabi nito ang ilang dokumentong may pulang tab.
— Ito po ang kasulatan ng pagbawi ng lahat ng kapangyarihang kumatawan na ibinigay ninyo dati, — paliwanag nito. — Kapag napirmahan ninyo, wala nang puwedeng kumilos para sa inyo sa ilalim ng lumang pahintulot.
Tinuro nito ang mga bahagi.
— Kasama rito ang anumang pakikipagtransaksiyon sa bangko, ari-arian, negosyo, pamana, at mga dokumentong sibil. Ipapadala rin ang opisyal na abiso sa mga kaukulang tanggapan at sa Silayan Pearl Farms, Inc.
Tumango si Hiraya.
— May karapatan pa ba si Tomas sa mana?
— Wala po. Ang mana ay nakapangalan lamang sa inyo. Hindi ito ari-arian ng mag-asawa. At ayon sa rekord, wala na rin kayong kasal nang maisagawa ang paglipat ng pagmamay-ari.
Nanahimik si Hiraya.
Masakit pa ring marinig.
Pero iba ang sakit ngayon.
Hindi na ito sugat na bukas.
Isa na itong hangganan.
— Maaari pa ninyong tutulan ang paraan ng pagproseso ng diborsiyo, — dagdag ng kinatawan. — Maaari rin kayong humingi ng pagsusuri sa paggamit ng lumang pahintulot.
Tumingin si Hiraya sa pahinang may pangalan niya.
— Gusto kong suriin ang lahat ng ginawa sa ilalim ng pirma ko, — sabi niya. — Pero hindi ko ipapawalang-bisa ang diborsiyo.
Bahagyang natigilan ang kinatawan.
— Naiintindihan ko po.
— Hindi dahil tama ang ginawa nila. Hindi tama. Pero wala akong kasal na gusto pang balikan.
Inilapit nito ang bolpen.
Napatingin si Hiraya sa sariling kamay.
Noong pinirmahan niya ang dating papeles, may kumukulong sabaw sa kusina. May listahan ng bibilhin sa palengke. May boses si Rosenda sa likod niya. May pagtitiwala siyang hindi niya pinag-isipan.
Ngayon, tahimik ang mesa.
Walang nagmamadali sa kaniya.
Walang nagsasabing dapat sumunod siya.
Isa-isa niyang binasa ang huling talata.
Pagkatapos, pumirma siya.
**Hiraya Mercado.**
Walang apelyido ni Tomas.
Walang pahintulot na nakadugtong sa pangalan niya.
Inilagay ng kinatawan ang dokumento sa folder.
— Epektibo na po ito simula ngayon. Hindi na maaaring gamitin ni Tomas ang pangalan ninyo, katayuan ninyo, o anumang lumang pahintulot para kumilos sa ngalan ninyo.
Naglabas ito ng isa pang sobre.
— May ipinadala pong liham si Tomas kaninang umaga. Nais niyang italaga ang sarili bilang pangunahing tagapamahala ng Silayan Pearl Farms, Inc. May kalakip na proposal.
Hindi nagulat si Hiraya.
Mas masakit pa sana kung nagulat siya.
— Maaari ko bang makita?
Iniabot ng kinatawan ang liham.
Sa unang pahina, malinaw ang pangalan ni Tomas. May mga salitang “proteksiyon,” “pagpapaunlad,” at “pamamahalang may karanasan.”
Sa huling bahagi, may mungkahing siya ang magkakaroon ng malawak na kapangyarihan sa mga kontrata, pagbebenta, at pagkuha ng mga bagong kasosyo.
Ibinalik ni Hiraya ang papel.
— Tanggihan ninyo.
— Kailangan lang po ng nakasulat ninyong pagtanggi.
— Ihanda ninyo.
Hindi pa natatapos ang pagpirma niya nang bumukas ang pinto.
Nakatayo si Tomas sa may entrada.
Nasa likod nito si Rosenda.
Hindi na ito nakaayos tulad kagabi. Gusot ang kuwelyo ni Tomas. Maputla si Rosenda, pero matigas pa rin ang titig.
— Hindi mo man lang ako kinausap, — sabi ni Tomas.
Inangat ni Hiraya ang tingin.
— Kinausap kita kagabi.
— Hindi, nagalit ka lang.
— Galit ako dahil may dahilan.
Lumapit si Tomas sa mesa.
— Alam ko nang nagkamali ako. Pero hindi kailangang tapusin sa ganito. Puwede nating ayusin ang diborsiyo. Puwede tayong magpakasal ulit kung iyon ang gusto mo.
Doon siya napapikit nang isang saglit.
Hindi dahil natamaan siya.
Dahil malinaw na malinaw na ang lahat.
Kagabi, wala siyang asawa.
Ngayong may ₱640 milyong halaga ang pangalan niya, biglang may puwang ulit para sa kasal.
— Kailan mo naisip na gusto mong magpakasal ulit? — tanong niya.
Hindi agad sumagot si Tomas.
— Hiraya…
— Bago o pagkatapos mong malaman kung magkano ang mana ko?
Namula ang mukha ni Tomas.
— Hindi pera ang dahilan nito.
— Kung hindi pera, bakit hindi mo ako pinili noong wala akong kahit ano?
Tumingin si Tomas kay Rosenda, parang naghahanap ng sagot.
Hindi tumingin si Hiraya rito.
Hindi na niya kailangan.
— Kaya kong magbago, — sabi ni Tomas. — Hindi ko na uulitin.
— Hindi mo kailangang ulitin. Isang beses mo nang ginawa ang pinakamahalaga.
Napalunok si Tomas.
— Mahal pa rin kita.
— Hindi mo minahal ang taong ako. Minahal mo ang taong madaling utusan. Iyong gumagawa ng lahat para sa inyo. Iyong hindi nagtatanong.
Tumawa nang mapait si Rosenda.
— Ang laki na ng tingin mo sa sarili mo dahil lang sa mana.
Lumingon si Hiraya rito.
— Hindi dahil sa mana. Dahil sa wakas, nakita ko kung gaano kaliit ang tingin ninyo sa akin.
Lumapit ang kinatawan ng tanggapan at inilapag ang dalawang selyadong sobre sa mesa.
— Para po ito kina Tomas at Rosenda. Opisyal na kopya ng pagbawi ng lahat ng kapangyarihang kumatawan at abiso sa Silayan Pearl Farms, Inc.
Hindi agad kinuha ni Tomas ang sobre.
Si Rosenda ang unang dumampot.
Binuksan nito iyon. Habang binabasa, lalong humigpit ang bibig nito.
— Hindi ito puwede, — sabi nito. — Hindi siya marunong sa negosyo.
— Matututo ako, — sagot ni Hiraya. — Pero hindi na sa ilalim ng utos ninyo.
— Malulugi ka.
— Posible. Pero magiging pagkakamali ko iyon. Hindi ninyo na ako gagamitin bilang dahilan para makuha ang gusto ninyo.
Dahan-dahang kinuha ni Tomas ang sarili nitong sobre.
— Ibig sabihin, wala na talaga akong lugar sa buhay mo?
Hindi siya sinagot agad ni Hiraya.
Matagal niyang pinangarap na marinig ang tanong na iyon.
Ngayon, wala na itong kapangyarihang magpainit ng dibdib niya.
— Walumpu’t isang araw mo nang inalis ang sarili mo roon, — sabi niya. — Ngayon lang ako nabigyan ng pagkakataong malaman.
Tumigil si Tomas sa pagsasalita.
Sa mukha nito, unang beses niyang nakita ang kawalan ng masasabing maayos na dahilan.
Nilingon ni Rosenda ang anak nito, saka si Hiraya.
— Saan ka pupunta?
Isinara ni Hiraya ang folder.
— Sa Isla Silayan.
Makalipas ang apat na araw, bumaba si Hiraya mula sa maliit na bangka sa pantalan ng Isla Silayan.
Maalat ang hangin. Mainit ang araw. Kumalabog ang kahoy sa ilalim ng paa niya habang humahampas ang alon sa mga poste.
Sa malayo, nakita niya ang mga hanay ng lambat, mga lumulutang na platform, at mga tauhang abala sa pag-angat ng mga basket mula sa tubig.
Hindi pala parang negosyo sa brochure ang isang trambiya ng perlas.
May putik sa sahig.
May lubid na basa sa dagat.
May mga kamay na sugatan sa trabaho.
May mga pamilyang naghihintay ng sahod sa katapusan ng linggo.
Lumapit ang isang kawani mula sa operasyon.
— Ma’am Hiraya po?
Tumango siya.
— Hiraya lang.
Ngumiti ang kawani, saka siya inihatid sa maliit na opisina malapit sa bodega.
May ilang tauhang nakaupo roon. Tahimik sila nang pumasok siya.
Nasa mesa ang mga ulat, listahan ng empleyado, gastos sa pagkukumpuni, kontrata sa mga mamimili, at tala ng sahod.
Hindi agad umupo si Hiraya.
Tiningnan niya ang lahat.
Hindi siya nagkunwaring naiintindihan niya agad.
— Ipaliwanag ninyo sa akin mula simula, — sabi niya. — Walang lalaktawan dahil lang bago ako rito.
Nagkatinginan ang mga tauhan.
Isa ang nag-abot ng listahan.
— May ilang kagamitan pong kailangang ayusin. May darating ding bayarin sa mga supplier. At… may kumalat pong balita na baka magbawas ng tao dahil nagbago ang may-ari.
Sumikip ang dibdib ni Hiraya.
— Sino ang nagpakalat?
— May tumawag po noong isang araw. Sabi niya, dating kinatawan daw ninyo. Nanghihingi ng listahan ng empleyado at gastos. Hindi po namin binigay dahil wala siyang dalang opisyal na utos.
Napabuntong-hininga si Hiraya.
Kagabi, maaaring si Tomas pa rin ang nag-aakalang may pinto siyang puwedeng buksan.
Ngunit wala na.
— Tama ang ginawa ninyo, — sabi niya. — Simula ngayon, walang magbibigay ng dokumento o susunod sa utos ng sinumang hindi dumadaan sa opisyal na proseso.
Umupo siya.
Binuksan niya ang unang ulat.
Mabagal niyang binasa ang mga numero. Nagpatulong siya kapag may hindi malinaw. Nagtanong siya tungkol sa mga kontrata, gastos, produksyon, at mga pamilya ng empleyado.
Hindi siya nagkunwaring matapang.
Nanginginig pa rin minsan ang kamay niya kapag may nakikita siyang salitang legal o malaking halaga.
Pero hindi na niya inililihim ang takot para may ibang humawak ng desisyon.
Pagsapit ng hapon, dumating ang dokumentong inihanda ng mga tauhan para sa pansamantalang kautusan ng mayoryang may-ari.
Binasa niya iyon nang dalawang beses.
Pagkatapos, nagdagdag siya ng ilang linya.
Walang matatanggal habang isinasagawa ang masusing pagsusuri.
Dapat maibigay sa oras ang sahod.
Walang puwedeng magbenta, magsangla, o maglipat ng anumang ari-arian nang walang malinaw na pahintulot mula sa kaniya at sa wastong proseso ng kumpanya.
At walang dating kinatawan ang kikilalaning may kapangyarihan sa Silayan Pearl Farms, Inc.
Tahimik ang opisina habang pumipirma siya.
Sa labas, may tunog ng tubig. May mga tauhang nagbubuhat ng basket. May boses ng mga taong nagtatrabaho, hindi para sa pangalan ni Tomas, hindi para sa utos ni Rosenda, kundi para mabuhay.
Pagkatapos niyang pumirma, may isang kawani ang napabuntong-hininga.
— Salamat po, Ma’am Hiraya.
Tumango siya.
Hindi niya sinabi na kaya na niya ang lahat.
Hindi pa.
Pero kaya niyang magsimula.
Lumabas siya sa opisina dala ang kopya ng unang pasyang ginawa niya. Dumiretso siya sa dulo ng pantalan habang papalubog ang araw.
Sa ibaba, kumikislap ang tubig sa pagitan ng mga poste.
Nakatayo si Hiraya sa pantalan ng Isla Silayan, hawak ang papel na may unang pasyang pinirmahan niya bilang Hiraya Mercado—at wala nang tatawag sa kaniya bilang asawa ni Tomas.