Hindi ko agad binasa nang malakas ang mensahe. Nanatili lang akong nakatayo sa gitna ng sala habang nakatingin sa screen ng cellphone ko. “Huwag kang magtiwala kay Marissa. Siya ang nagpakilala sa asawa mo sa gumagawa ng mga pekeng dokumento.” Parang may malamig na kamay na humawak sa batok ko. Sa harap ko, tumatakbo pa rin ang video sa laptop. Ang babaeng kahawig ko ay nakaupo sa loob ng bangko, nakasuot ng peluka at dark glasses. Sa tabi niya ay isang lalaking naka-face mask. Hindi kita ang mukha nito. Pero nang bahagya siyang yumuko para iabot ang mga dokumento, nakita ko ang relo sa kaniyang pulso. Itim na leather strap. Parisukat na silver frame. Eksaktong kapareho ng relong ibinigay ko kay Paolo noong ikapitong anibersaryo namin. Tumingin ako sa kaniya. Hindi siya umiwas. Sa halip, mas hinigpitan niya ang panga.
—Ang relo mo.
Nagkatinginan ang dalawang pulis.
—Ano?
Itinuro ko ang laptop.
—Ang lalaking kasama ng babaeng iyon. Suot niya ang relo ng asawa ko.
Biglang tumawa si Paolo.
—Maraming ganoong relo.
—May gasgas sa ibabang kanan. Iyon ang gasgas na ginawa mo nang mahulog mo ang relo sa parking lot ng Tagaytay.
Nawala ang ngiti niya. Napatingin ang bank officer kay Paolo.
—Sir, maaari ba naming makita ang relo ninyo?
—Wala akong suot.
—Nasaan po?
—Nasa repair shop.
Napatawa ako.
—Kagabi, suot mo iyon.
—Tumahimik ka.
Mabilis at mariin ang pagkakasabi niya. Noon lumapit ang isang pulis sa kaniya.
—Sir, huwag po kayong mananakot.
Umupo si Elena at mahigpit na hinawakan ang kaniyang dibdib.
—Diyos ko, bakit ninyo ginugulo ang anak ko? Ang babaeng iyan ang may kasalanan! Simula nang mawalan siya ng trabaho, nabaliw na siya!
—Ma.
Pero hindi na tumigil si Elena.
—Siya ang kumuha ng loan! Siya ang may utang! Kaya nga gusto naming ilipat ang condo sa pangalan ko para hindi kami madamay!
Natahimik ang buong sala. Dahan-dahan akong humarap sa kaniya.
—Sinabi mong hindi ninyo alam ang loan.
Namula ang mukha niya. Napalingon si Paolo sa ina.
—Bakit mo sinabi iyon?
—Akala ko…
—Anong akala mo?
Bigla siyang sumigaw. Napaatras si Elena. Sa unang pagkakataon, nakita kong nawalan ng kontrol si Paolo. Hindi dahil nahuli siya. Kundi dahil nagsisimula nang magsalita ang sarili niyang pamilya. Lumapit ang bank officer kay Elena.
—Ma’am, kailan ninyo unang nalaman ang tungkol sa loan?
—Hindi ko alam ang sinasabi ninyo.
—Pero sinabi ninyong inililipat ninyo ang condo para hindi kayo madamay.
Hindi nakasagot si Elena. Si Carla naman ay tahimik na umiiyak sa gilid. Wala nang yabang sa mukha niya. Mahigpit pa rin niyang yakap ang mamahaling bag, na para bang iyon lang ang natitirang proteksiyon niya. Biglang tumunog ang cellphone ko. Panibagong mensahe mula sa parehong numero. “Buksan mo ang ilalim ng bag ni Carla. Nandoon ang pangalawang cellphone.” Napatingin ako sa handbag. Napansin iyon ni Carla. Agad niyang ibinalik ang bag sa likod niya. Doon ko natiyak. May itinatago siya.
—Pakibuksan ang bag.
Nanlaki ang mga mata niya.
—Bakit?
—May cellphone sa ilalim.
—Wala!
Mabilis siyang tumayo at tumakbo patungo sa pinto. Pero naharang siya ng isang pulis.
—Ma’am, huwag po kayong aalis.
—Wala kayong karapatang halughugin ang gamit ko!
—Kung wala kang tinatago, bakit ka tumatakbo?
—Dahil pinapahiya mo kami!
—Hindi ako ang kumuha ng 3.6 milyong piso.
Nanginginig ang baba niya. Tumingin siya kay Paolo.
—Kuya…
Isang salita lang iyon. Pero malinaw ang takot. Lumapit si Paolo sa kaniya.
—Carla, ibigay mo ang bag.
—Hindi.
—Ibigay mo.
—Sinabi mong walang mangyayari sa akin!
Biglang nanigas ang mukha ni Paolo. Muli na namang natahimik ang silid. Mabagal na lumapit ang isang pulis kay Carla.
—Ma’am, ulitin ninyo ang sinabi ninyo.
Umiling siya nang paulit-ulit.
—Wala. Wala akong sinabi.
—Carla, ibigay mo sa akin ang bag.
Mas lalo niya iyong niyakap.
—Hindi! Kapag nakuha nila ang phone, makikita nila lahat!
Biglang sinunggaban ni Paolo ang bag. Sumigaw si Carla. Nag-agawan silang magkapatid sa gitna ng sala. Nalaglag sa sahig ang laman ng handbag. Lipstick. Wallet. Mga resibo. Isang susi. At isang maliit na itim na cellphone. Hindi gumalaw ang lahat. Ako ang unang yumuko para pulutin iyon. Pero bago ko pa mahawakan, sinipa ni Paolo ang cellphone palayo. Bumagsak iyon sa ilalim ng mesa. Agad siyang pinigilan ng isang pulis.
—Sir, umatras kayo!
—Personal na gamit iyon ng kapatid ko!
—Hindi na matapos siyang umamin na may ebidensiya roon.
Kinuha ng ikalawang pulis ang cellphone. May password.
—Buksan ninyo.
Umiling si Carla.
—Hindi ko alam.
—Phone mo ito.
—Hindi akin.
—Kanino?
Hindi siya sumagot. Napatingin ako sa screen. May notification na lumitaw. Mula sa contact na naka-save bilang “Atty. M”. Isang bahagi ng mensahe ang mababasa: “Burahin mo na ang original video bago pa makita ni Andrea…” Parang tumigil ang paghinga ko. Atty. M. Marissa. Ang matalik kong kaibigan. Ang babaeng nagsabing tutulungan niya ako. Ang babaeng nagsabing huwag akong pipirma. Ang babaeng humawak sa kamay ko habang sinasabing huwag akong matakot.
—Buksan ang message.
—Hindi puwedeng basta-basta…
—May pahintulot ako.
Lahat ay napalingon kay Carla. Mahina siyang nagsalita.
—Buksan ninyo.
Itinaas ni Paolo ang ulo.
—Carla!
Pero huli na. Sinabi niya ang password. Nang mabuksan ang cellphone, sunod-sunod na lumitaw ang mga larawan, bank documents at voice recordings. May folder na pinangalanang “ANDREA PROJECT”. Nang buksan iyon ng pulis, isang video ang unang lumabas. Si Carla ang nasa screen. Wala siyang peluka. Wala siyang dark glasses. Katabi niya si Paolo. At sa tapat nila, malinaw na nakaupo si Marissa. Narinig ang boses ng matalik kong kaibigan.
—Kapag nailipat na ang titulo, puwede na nating palabasing si Andrea ang kumuha ng loan. Pero kailangan nating gumawa ng video na sapat para paniwalaan ng pulis.
Nanlamig ang buong katawan ko. Tumingin ako sa pinto. Doon ko napansing bahagya itong nakabukas. May aninong nakatayo sa labas. Pagkatapos, dahan-dahang pumasok si Marissa. May hawak siyang baril. At nakatutok iyon direkta sa akin.
—Pasensiya na, Andrea. Hindi dapat umabot sa puntong ito.
bahagi 3 — nang itutok sa akin ng matalik kong kaibigan ang baril, nabunyag ang utang ng asawa ko—ngunit mas malala pala ang tunay nilang balak
—Pasensiya na, Andrea.
Hindi nanginginig ang kamay ni Marissa. Nakatutok ang baril sa gitna ng dibdib ko.
—Hindi dapat umabot sa puntong ito.
Walang nagsalita. Maging ang dalawang pulis ay tila natigilan sa bigla niyang pagpasok. Si Paolo ang unang kumilos.
—Marissa, ibaba mo ang baril.
Hindi niya iyon sinabi bilang isang taong natatakot. Sinabi niya iyon na para bang kausap niya ang isang kasabwat na nawawalan ng kontrol. Napansin din iyon ng pulis na nakatayo malapit sa pinto. Dahan-dahan niyang inilapit ang kamay sa holster niya.
—Ma’am, ibaba ninyo ang armas.
Ngumiti si Marissa.
—Kapag gumalaw ka, babarilin ko siya.
Mas idiniin niya ang baril sa direksiyon ko.
—Hindi ako nagbibiro.
Tiningnan ko siya. Ang babaeng ito ang kasama kong nag-aral sa law school. Siya ang umupo sa tabi ko nang mamatay ang tatay ko. Siya ang naging maid of honor sa kasal namin ni Paolo. Siya rin ang unang taong tinawagan ko nang magsimula akong maghinala sa asawa ko.
—Bakit?
Isang salita lamang. Pero parang may pumutok sa loob ng dibdib ko. Huminga nang malalim si Marissa.
—Dahil wala kang alam sa taong pinakasalan mo.
—Alam kong magnanakaw siya. Alam kong pineke niya ang pirma ko.
—Hindi pa iyon ang lahat.
—Marissa, tumahimik ka.
Biglang tumawa si Marissa.
—Ngayon mo ako uutusan?
Lumipat ang tingin niya kay Paolo.
—Ako ang gumawa ng mga dokumento. Ako ang kumausap sa fixer. Ako ang naglinis ng mga bank record. Ako ang nagbayad sa taong gumawa ng pekeng video. Pero ngayon, ako ang gusto mong isakripisyo?
—Walang nagsasabing isasakripisyo ka.
—Sinungaling!
Mabilis siyang lumingon kay Carla.
—Sabihin mo sa kanila kung ano ang narinig mo kagabi.
Namumutla si Carla. Hindi siya makatingin kanino man.
—Wala akong narinig.
Itinutok ni Marissa ang baril sa kaniya.
—Sabihin mo.
Napahiyaw si Elena.
—Huwag mong tutukan ang anak ko!
—Kung ganoon, magsalita siya.
Nanginginig ang labi ni Carla. Tumingin siya sa kuya niya.
—Sinabi ni Kuya na…
—Carla.
—Sinabi niya na kapag nalipat na ang titulo at nakuha na ang loan, aalis na kami ng bansa.
Parang huminto ang lahat. Ako ang unang nakapagsalita.
—Aalis?
Tumango si Carla habang umiiyak.
—May flight na sa susunod na linggo.
—Papunta saan?
—Dubai.
Napatingin ako kay Paolo. Hindi siya kumurap. Sa wakas, nagsimulang magsama-sama ang lahat. Ang bagong condo sa Pasig. Ang 3.6 milyong pisong loan. Ang paglipat ng titulo. Ang pagputol sa pera ng nanay ko. Ang pagpipilit na kunin ang ATM card ko. Hindi nila gustong ilipat lang ang ari-arian. Gusto nilang iwan sa akin ang utang. At tumakas dala ang pera.
—Gaano katagal ninyo itong pinlano?
Hindi sumagot si Paolo. Si Marissa ang sumagot para sa kaniya.
—Mahigit isang taon.
—Isang taon?
—Hindi ka dapat mawalan ng trabaho. Iyon ang mali sa plano nila. Dapat normal ka lang na nagtatrabaho habang unti-unti nilang inililipat ang mga asset.
—Pero nagsinungaling akong natanggal ako.
—At nataranta si Paolo. Alam niyang kapag nagsimula kang magtanong sa pera, mabilis mong matutuklasan ang lahat.
—Tumahimik ka.
—Bakit? Dahil malalaman niyang ikaw ang dahilan kung bakit siya hindi na-promote tatlong taon na ang nakalipas?
Napakunot ang noo ko.
—Ano ang ibig mong sabihin?
Nanigas ang mukha ni Paolo.
—Wala siyang alam sa sinasabi niya.
—Talaga?
Inilabas ni Marissa ang isang maliit na flash drive mula sa bulsa.
—May kopya ako ng mga email.
—Anong emails?
—Ang mga complaint na ginawa laban sa iyo sa trabaho.
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ko.
—Walang complaint laban sa akin.
—Mayroon. Tatlong taon na ang nakalipas, may anonymous complaint na nagsasabing naglalabas ka raw ng confidential client data.
Umikot ang sikmura ko. Naalala ko ang panahong iyon. Bigla akong tinanggal sa isang malaking project. Anim na buwan akong hindi na-promote. May mga katrabaho ring umiwas sa akin nang walang paliwanag. Akala ko simpleng office politics lamang.
—Si Paolo ang gumawa ng complaint.
Napatingin ako sa asawa ko.
—Hindi totoo.
Pero kulang sa lakas ang boses niya.
—Ginamit niya ang laptop mo. Alam niya ang password mo. Kinuha niya ang screenshots ng client files mo at ipinadala sa sarili niyang dummy account.
—Bakit niya gagawin iyon?
—Dahil malapit ka nang ma-promote noon. Kapag na-promote ka, lalampas ang sahod mo sa kaniya nang halos doble.
Hindi ako agad nakapagsalita. Naalala ko ang gabing sinabi kong may posibilidad akong maging department head. Niyakap ako ni Paolo. Binilhan niya ako ng cake. Sinabi niyang proud siya sa akin. Kinabukasan, sinabi ng manager ko na may internal investigation.
—Sinira mo ang trabaho ko?
Sa wakas, tumingin sa akin si Paolo.
—Masyado kang ambisyosa.
Parang may kung anong napunit sa loob ko.
—Ambisyosa?
—Lahat na lang gusto mong ikaw ang mas magaling.
—Hindi kita kinompetensiya.
—Hindi mo kailangang magsalita. Sa bawat promotion mo, sa bawat bonus mo, ipinamumukha mong wala akong silbi!
—Hindi ko kailanman sinabi iyon.
—Pero iyon ang nararamdaman ko!
Tumawa ako. Hindi dahil nakakatawa. Kundi dahil hindi ko na kayang intindihin ang kapal ng mukha niya.
—Kaya sinira mo ang pangalan ko?
—Para lang bumagal ka.
Napapikit ako. Para lang bumagal ka. Ganito niya ipinaliwanag ang tatlong taon ng paghihirap ko. Ang mga gabing hindi ako makatulog. Ang pagdududa ko sa sarili. Ang takot kong mawalan ng trabaho. Para sa kaniya, kailangan lamang akong pabagalin. Nagsalita ang bank officer.
—Sir, ang mga sinabi ninyo ay maaaring ituring na admission.
—Tumahimik kayo!
Tumayo si Elena mula sa sofa.