Bagong salta sa probinsya si Sir Lance. Siya ang nagmana ng malawak na Hacienda dela Rosa mula sa kanyang yumaong lolo. Bilang “City Boy” na nagtapos ng Business Management, gusto niyang maging istrikto at efficient sa patakbo ng bukid.

Tanghaling tapat. Habang nag-iikot si Lance sakay ng kanyang ATV, napadaan siya sa ilalim ng isang malaking puno ng mangga.
Nakita niya si Mang Kulas, isang 65-anyos na trabahador. Nakahiga ito sa duyan, nakatakip ang sombrero sa mukha, at humihilik nang malakas.

ZZZzzzz… ZZZzzzz…

Uminit ang ulo ni Lance.

“Aba’t matindi!” sigaw ni Lance. “Oras ng trabaho, tulog?!”

Bumaba si Lance at kinalabit nang malakas ang matanda.
“Hoy! Gumising ka!”

Nagulat si Mang Kulas. Nahulog pa ang sombrero niya. “S-Sir Lance… pasensya na po… napapikit lang…”

“Napapikit?! Eh humihilik ka pa nga!” bulyaw ni Lance. “Tatlong araw na kitang nakikitang tulog tuwing tanghali! Akala mo ba binabayaran kita para mag-siesta?!”

“Sir… kasi po…” susubukan sanang magpaliwanag ni Mang Kulas.

“Wala nang pali-paliwanag!” putol ni Lance. “You’re fired! Ayoko ng batugan sa hacienda ko! Kunin mo na ang gamit mo at umalis ka na ngayon din!”

Yumuko si Mang Kulas. Bakas sa mukha niya ang lungkot at pagod. Hindi na siya nakipagtalo. Kinuha niya ang kanyang itak at sako.

“Sige po, Sir. Mag-iingat po kayo… lalo na sa gabi,” makahulugang sabi ni Mang Kulas bago lumakad palayo.

“Whatever,” irap ni Lance. “Good riddance.”

Kinagabihan, natulog nang mahimbing si Lance, na-fe-feel na naging productive siya dahil natanggal niya ang “pabigat” sa kumpanya.

Kinabukasan ng umaga.

Lalabas sana si Lance para mag-kape sa veranda, pero nagtaka siya sa ingay sa labas. Nagkakagulo ang mga tauhan.
Tumakbo palapit ang Katas (Overseer) na si Mang Pedring.

“Sir Lance! Sir!” sigaw ni Pedring. “Masamang balita po!”

“Bakit? Anong nangyari?”

“Yung taniman po ng mais sa Sector 4… WASAK PO LAHAT!”

Dali-daling pumunta si Lance sa taniman.

Nalaglag ang panga niya.
Ang hektarya-hektaryang mais na malapit nang anihin ay tumba-tumba.
Ang mga matitibay na bakod ay sira-sira at butas-butas.

May mga bakas ng malalaking hayop at yapak ng tao sa putikan.

“Anong nangyari dito?!” galit na tanong ni Lance. “Nasaan ang mga nagbabantay?!”

Napakamot sa ulo si Mang Pedring.
“Sir… eh kasi po… tinanggal niyo kahapon ’yung nagbabantay dito.”

“Sino?!”

“Si Mang Kulas po.”

Natigilan si Lance. “Si Kulas? Yung matandang laging tulog sa

KABANATA 2: Ang Lihim sa Likod ng Pagtulog

“Ano pong kinalaman ng pagtulog ni Mang Kulas sa pagkawasak ng maisan?” tanong ni Lance, habang pilit na inuunawa ang sitwasyon.

“Sir Lance,” seryosong sagot ni Mang Pedring. “Si Mang Kulas po ang pinakamasipag naming bantay. Kaya po siya tulog sa ilalim ng puno tuwing tanghali, dahil buong gabi po siyang gising. Siya lang ang tanging nakakagawa niyan sa edad niya.”

Ipinakita ni Mang Pedring ang mga bakas sa lupa. “Ang Sector 4 po ay dinadaanan ng mga ligaw na baboy-ramo at mga nagnanakaw ng pananim galing sa kabilang bayan. Si Mang Kulas lang ang nakakaalam kung paano sila itaboy nang hindi gumagamit ng dahas. Gabi-gabi siyang nagpapatrolya habang tayo ay mahimbing na natutulog.”

Napako si Lance sa kanyang kinatatayuan. Naalala niya ang sinabi ni Mang Kulas bago ito umalis: “Mag-iingat po kayo… lalo na sa gabi.” Hindi iyon pananakot, kundi isang tapat na babala.

---

KABANATA 3: Ang Paghahanap sa Katotohanan

Dali-daling sumakay si Lance sa kanyang ATV at pinuntahan ang maliit na dampa ni Mang Kulas sa dulo ng hacienda. Inabutan niya ang matanda na nag-iimpake ng kanyang mga luma at kupas na gamit.

“Mang Kulas!” tawag ni Lance, hingal na hingal.

Tumigil ang matanda at dahan-dahang tumingin. “Sir Lance… aalis na po ako. Inaayos ko lang po ang mga gamit ko.”

“Huwag po,” putol ni Lance. Lumapit siya at humawak sa balikat ng matanda. “Patawarin niyo po ako. Masyado akong naging mapagmataas. Akala ko, dahil nag-aral ako sa siyudad, alam ko na ang lahat. Hindi ko man lang tinanong kung bakit kayo pagod tuwing tanghali.”

Ngumiti nang tipid si Mang Kulas. “Sanay na po ako, Sir. Sa tingin ng iba, dahil matanda na ako, wala na akong silbi. Pero ang lupang ito… mahal ko po ito gaya ng pagmamahal ng lolo niyo.”

---

ANG WAKAS: Ang Bagong Patakaran sa Hacienda

Hindi lang ibinalik ni Lance si Mang Kulas sa trabaho, kundi ginawa niya itong Chief Security and Consultant ng buong hacienda. Binigyan niya rin ang matanda ng maayos na quarters malapit sa Sector 4 at itinaas ang sahod nito.

Natutunan ni Lance ang isang mahalagang leksyon na hindi itinuro sa kanyang Business Management course: Ang pagiging “efficient” ay hindi lang nasusukat sa nakikita ng mata sa loob ng walong oras na trabaho.

Mula noon, tuwing tanghali, kapag nakikita ni Lance si Mang Kulas na idlip sa ilalim ng puno ng mangga, hindi na siya nagagalit. Sa halip, dahan-dahan niyang inilalagay ang sombrero sa mukha ng matanda para hindi ito masilaw sa araw, at pabulong na magpapasalamat:

“Salamat po sa pagbabantay sa amin kagabi, Mang Kulas. Magpahinga po kayo nang mabuti.”

Ang Hacienda dela Rosa ay naging mas maunlad, hindi dahil sa higpit ni Lance, kundi dahil sa respeto at malasakit na namayani sa pagitan ng bagong may-ari at ng mga taong tunay na nagmamahal sa lupa.