Alas-onse ng gabi. Bumabagtas ang isang Deluxe Bus sa zigzag na daan ng Dalton Pass. Tahimik ang karamihan sa mga pasahero, tulog dahil sa lamig ng aircon. Pero sa bandang gitna, may isang boses na basag sa katahimikan.
“Kuya Conductor! Pwede bang ilipat niyo ako ng upuan? O kaya ilipat niyo ‘yang matanda na ‘yan sa likod? Ang baho eh! Amoy lupa at luyang dilaw!” reklamo ni Madam Stella, isang babaeng puno ng alahas at halatang galing sa yaman.
Ang tinutukoy niya ay si Lola Tess, isang payat na matandang nakasuot ng kupas na duster at may yakap na lumang bayong. Nakayuko lang si Lola Tess, hiyang-hiya.
“Pasensya na po, Ma’am, puno na po kasi ang bus. Full bookings po tayo,” mahinahong sagot ng konduktor.
“Edi pababain niyo! Nagbabayad ako ng tama para sa komportableng byahe, hindi para amuyin ang dumi ng palengke!” sigaw pa ni Madam Stella sabay spray ng mamahaling pabango sa hangin, na halos ikasamid naman ni Lola Tess.
“Hayaan niyo na po, Ma’am. Malapit na rin naman po ako bumaba sa terminal sa Isabela,” bulong ni Lola Tess.
Umirap lang si Madam Stella at nagtakip ng ilong gamit ang panyo.
Ilang sandali pa, biglang umubo ang makina ng bus. Kug-kug-kug!
Nawala ang lamig ng aircon. Namatay ang mga ilaw sa loob. At dahan-dahang huminto ang bus sa gilid ng madilim na kalsada. Nasa gitna sila ng kawalan. Bundok sa kaliwa, bangin sa kanan. Walang street lights.
“Anong nangyari?!” sigaw ng mga pasahero.
“Nasiraan po yata tayo,” sabi ng driver. Bumaba ito kasama ang konduktor. Binuksan nila ang likurang bahagi ng bus kung nasaan ang makina.
Lumipas ang kalahating oras. Mainit na sa loob. Nag-uumpisa nang mag-panic ang mga tao. Walang signal sa lugar na iyon.
“Ano ba ‘yan! Ang bagal naman! May meeting ako bukas!” sigaw ni Madam Stella habang pinapaypayan ang sarili.
Pumasok ang driver, pawisan at may bahid ng grasa ang mukha. “Sorry po, mga Ma’am at Sir. Mukhang major problem po. Bumigay ang alternator belt at nag-overheat ang system. Hindi po namin ma-start. Kailangan po nating maghintay ng resc
ue mula sa kabilang terminal, baka umaga na po dumating.”
“Umaga?! Dito tayo matutulog sa gitna ng gubat? Paano kung may hold-upper?!” hysterical na sigaw ni Madam Stella.
Nagkagulo ang mga pasahero. May mga umiiyak na bata. May mga nagdadasal.
Tumayo si Lola Tess. Dahan-dahan siyang naglakad papunta sa driver.
“Manong,” mahinang tawag ni Lola Tess. “Pwede ko bang tignan?”
“Lola, umupo na lang kayo dun. Delikado po sa labas, madulas,” sagot ng driver, medyo iritado dahil sa stress.
“Hayaan mo na ‘yang matanda! Ano bang alam niyan sa makina? Baka magluto lang ng gulay ‘yan!” singit ni Madam Stella sabay tawa nang mapakla.
Hindi pinansin ni Lola Tess ang pang-iinsulto.
“Series 60 Detroit Diesel engine ang gamit ng bus na ito, hindi ba?” tanong ni Lola Tess sa driver.
Natigilan ang driver. “P-paano niyo po nalaman?”
“Kung alternator belt ang putol, may spare kayo sa compartment, sigurado ako. Pero ang dahilan kung bakit ayaw mag-start ay hindi dahil sa belt. Naka-engage ang safety lockout system dahil sa init. Kailangan i-bypass ang sensor sa likod ng fuel pump para umandar ulit hanggang makarating sa bayan.”
Nanlaki ang mata ng driver. Maging ang ibang pasahero ay natahimik.
Page: SAY – Story Around You | Original story
“Sige na, buksan mo ulit. Ako ang gagawa kung takot kang makuryente,” utos ni Lola Tess. Iba na ang tono ng boses niya. Hindi na ito ang boses ng isang kawawang matanda, kundi boses ng isang taong sanay mag-utos.
Sumunod ang driver na parang na-hipnotismo. Bumaba si Lola Tess. Kinuha niya sa kanyang “mabahong” bayong hindi gulay, kundi isang set ng tools na nakabalot sa lumang dyaryo.
“Flashlight!” utos ni Lola Tess. Agad na itinutok ng konduktor ang ilaw.
Sa loob ng labinlimang minuto, nakita ng lahat kung paano kumilos si Lola Tess. Mabilis ang kanyang mga kamay. Walang takot na sumuot sa ilalim ng mainit na makina. Ang kanyang mga daliri, na akala nila ay marumi dahil sa lupa, ay sanay na sanay sa langis at bakal.
“Subukan mo i-start! Neutral muna!” sigaw ni Lola Tess mula sa likod.
Pumunta ang driver sa unahan at pinihit ang susi.
Vroom!
Umungal ang makina ng bus. Bumukas ang mga ilaw. Umandar ang aircon.
Nagpalakpakan ang lahat ng pasahero. “Yehey! Ang galing ni Lola!”
Umakyat si Lola Tess, pinupunasan ng basahan ang kanyang kamay na puno ng grasa.
“Okay na ‘yan. Pero dahan-dahan lang ang takbo. Pagdating sa terminal, palitan niyo na ang fuel sensor,” bilin ni Lola Tess sa driver na halos humalik na sa paa niya sa tuwa.
“Lola, maraming salamat po! Hulog kayo ng langit! Ano po ba kayo dati? Mekaniko po ba asawa niyo?” tanong ng driver.
Ngumiti si Lola Tess.
pumuno sa buong bahay…
KABANATA 2: Ang Lihim sa Loob ng Bayong
Umupo nang maayos si Lola Tess at muling niyakap ang kanyang lumang bayong. Ang driver, na puno ng paghanga, ay hindi makapaniwala. “Lola, sa totoo lang po, tatlumpung taon na akong driver pero ngayon lang ako nakakita ng lola na mas mabilis pa sa akin mag-repair ng Detroit Diesel. Saan niyo po natutunan ‘yan?”
Ngumiti nang tipid si Lola Tess habang dahan-dahang binubuklat ang isang lumang sertipiko mula sa loob ng kanyang bayong upang ayusin ang pagkakatupi nito. “Hindi naman sa pagmamayabang, irog. Bago ako nag-retire at bumalik sa probinsya para mag-alaga ng mga apo, ako ang dating Chief Maintenance Engineer ng isang malaking bus company sa Maynila. At ang amoy na inirereklamo ni Madam…”
Tumingin si Lola Tess kay Madam Stella na ngayon ay hiyang-hiya at hindi makatingin nang diretso.
“…ay hindi amoy lupa. Iyan ay amoy ng industrial grease at luyang dilaw. Ang luyang dilaw ay iniinom ko para sa rayuma ko, at ang grasa ay dahil galing ako sa workshop ng anak ko kanina para tulungan siyang ayusin ang truck niya bago ako sumakay dito.”
KABANATA 3: Ang Paglunok ng Pride
Natahimik ang buong bus. Ang mga pasahero na kanina ay nakikinig sa panlalait ni Madam Stella ay ngayon ay nakatingin na sa kanya nang may panghuhusga. Ang “mabahong matanda” na gusto niyang pababain sa gitna ng daan ang siya palang naging susi para hindi sila mabulok sa gitna ng madilim na gubat.
Dahan-dahang tumayo si Madam Stella. Lumapit siya kay Lola Tess, bitbit ang kanyang mamahaling bag, pero sa pagkakataong ito ay wala na ang kanyang mapagmataas na aura.
“Lola Tess… pasensya na po,” bulong ni Madam Stella, bakas ang tunay na pagsisisi sa kanyang boses. “Maling-mali po ako. Akala ko dahil sa hitsura niyo ay… ay wala na kayong silbi. Kung hindi dahil sa inyo, baka napahamak na kami rito.”
Hinawakan ni Lola Tess ang kamay ni Madam Stella. “Hija, ang karunungan at kakayahan ng tao ay hindi nasusukat sa kintab ng alahas o bango ng pabango. Minsan, ang pinakamahalagang tulong ay nanggagaling sa mga kamay na puno ng grasa at dumi ng trabaho.”
ANG WAKAS: Ang Aral ng Dalton Pass
Pagdating sa terminal sa Isabela, personal na binuhat ng driver at konduktor ang bayong ni Lola Tess pababa ng bus. Maraming pasahero ang lumapit para makipag-kamay at magpasalamat sa matanda.
Si Madam Stella naman, bago sumakay sa kanyang sundo, ay lumapit muli kay Lola Tess at iniabot ang isang business card. “Lola, kung sakaling mangailangan po kayo ng tulong sa Maynila o kahit ano pa man, tawagan niyo po ako. Gusto ko po sanang bumawi sa inyo.”
Ngumiti lang si Lola Tess at umiling nang bahagya. “Salamat, hija. Pero sapat na sa akin na natuto kang rumespeto sa kapwa, anuman ang amoy o suot nila. Iyan ang pinakamahalagang ‘repair’ na nagawa ko ngayong gabi.”
Habang papalayo ang bus, naiwan ang lahat na may baong mahalagang aral: Huwag hamakin ang hitsura ng sinuman, dahil sa oras ng kagipitan, ang inaakala mong “mababa” ang siyang mag-aangat sa iyo mula sa kapahamakan.