Hindi na nagsalita si Gabriel. Nakatitig lamang siya sa screen ng cellphone sa loob ng aparador. Sa live video, nanginginig ang batang si Jomar Alvez habang nakagapos sa isang lumang silyang kahoy. Isa siya sa apat na batang nanakit kay Sofia. Sa likuran niya, nakatayo ang babaeng may suot na maskara ng Birheng Maria. Hindi namin makita ang kaniyang mukha. Hindi rin marinig ang kaniyang paghinga. Ang tanging tunog ay ang mahinang paghampas ng ulan sa yero ng kubo. At ang pag-iyak ni Jomar.
—Hindi ko sinasadya…
Paulit-ulit niyang sinasabi.
—Laro lang iyon…
Mahigpit na kinuyom ni Gabriel ang kaniyang mga kamao. Napansin ko ang kakaibang galaw sa mukha niya. Hindi iyon galit. Takot iyon. Parang hindi lamang niya kilala ang babaeng nasa screen. Parang alam niyang may mas masahol pang mangyayari.
—Saan eksaktong matatagpuan ang kubo? tanong ni Kapitan Navarro.
—Sa lumang tubuhan sa silangang bahagi ng baryo, sagot ko. Pero dalawa ang abandonadong kubo roon.
Agad siyang tumawag sa lokal na himpilan.
—Magpadala ng dalawang yunit. Huwag gumamit ng sirena. Harangan ang lahat ng daan palabas ng tubuhan.
Tumingin siya kay Mendoza.
—Ihanda ang sasakyan.
Bago kami makaalis, biglang nagbago ang larawan sa cellphone. Lumapit ang babaeng nakamaskara sa kamera. Itinaas niya ang isang daliri. Pagkatapos ay itinuro niya si Sofia. Hindi ang batang nasa kubo. Si Sofia. At saka niya inilabas ang isang maliit na puting pisara. May nakasulat dito: “Dalhin ninyo ang ama.” Napatigil kaming lahat. Mabilis na pinatay ni Gabriel ang screen.
—Hindi ako sasama.
—Bakit? tanong ni Navarro.
—Dahil hindi si Jomar ang target.
—Kung gayon, sino?
Hindi sumagot si Gabriel. Lumapit ako sa kaniya.
—Gabriel, may batang maaaring mamatay. Kung may alam ka, sabihin mo ngayon.
Tumingin siya kay Sofia. Nakaupo pa rin ang bata sa kama, tahimik na hawak ang laylayan ng kaniyang kumot. Pagkatapos ay tumingin siya sa amin.
—Hindi ninyo naiintindihan.
—Ano ang hindi namin naiintindihan?
—Hindi ito paghihiganti ni Marissa.
—Sinabi mismo ng anak mo na si Mama ang gumawa.
—Dahil iyon ang itinuro sa kaniya.
Nanlamig ang silid.
—Kanino? tanong ni Mendoza.
Hindi agad nakasagot si Gabriel. Sa halip, lumakad siya patungo sa isang maliit na altar sa sulok ng bahay. May rebulto roon ng Santo Niño. May kandilang patay. At may litrato ni Marissa na nakasuksok sa pagitan ng Bibliya at isang lumang prayer booklet. Kinuha niya ang litrato. Ipinakita sa amin. Tatlong babae ang naroon. Si Marissa sa gitna. Sa kaliwa ay isang social worker na nakilala kong minsan sa lumang kaso. At sa kanan ay isang babaeng naka-uniporme ng pulis. Hindi ko agad nakilala. Ngunit si Kapitan Navarro ay namutla.
—Kilala mo siya? tanong ko.
Hindi siya sumagot. Kinuha niya ang litrato sa kamay ni Gabriel. Mas matagal niya iyong tinitigan kaysa kinakailangan.
—Kailan ito kinunan?
—Dalawang buwan matapos mapalabas sa ospital si Sofia.
—Saan?
—Sa municipal hall.
—Bakit naroon si Marissa?
—Dahil may nangakong tutulungan siyang muling buksan ang kaso.
Tumaas ang ulo ni Navarro.
—Sino?
Itinuro ni Gabriel ang babaeng naka-uniporme.
—Si Major Celeste Aragon.
Biglang naging tahimik si Mendoza. Kilalang-kilala ang pangalang iyon. Si Major Aragon ang dating hepe ng Women and Children Protection Desk sa aming distrito. Mahusay. Mahigpit. At kilala bilang isa sa pinakamalakas na tagapagtanggol ng mga batang biktima. Ngunit anim na buwan na siyang nawawala sa serbisyo. Opisyal na dahilan: medical leave. Hindi opisyal na usap-usapan: mental breakdown.
—Imposible, sabi ni Mendoza. Lumipat siya sa Maynila.
—Hindi, sagot ni Gabriel. Nandito siya.
—Paano mo nalaman?
—Dahil siya ang huling taong nakita kong kasama ng asawa ko.
Bago pa kami makapagtanong, muling bumukas ang live video. Sa pagkakataong iyon, hindi na nakagapos si Jomar sa silya. Nakatayo siya sa gitna ng kubo. May tali sa kaniyang mga kamay. Ngunit nakalakad siya. Sa harapan niya ay may apat na pintuang kahoy na nakatayo nang magkakatabi, kahit walang dingding sa paligid. Bawat pinto ay may pangalan. Nico. Jomar. Eli. Paolo. Mga pangalan ng apat na batang sangkot sa kaso ni Sofia. Nakaharap si Jomar sa pintuang may pangalan niya. Binuksan ng babaeng nakamaskara ang pinto. Sa likod nito ay may isang maliit na mesa. May recorder. May mikropono. At may salamin. Itinulak niya si Jomar sa loob. Pagkatapos ay nagtaas siya ng isa pang karatula. “Sabihin mo ang totoo.” Umiyak si Jomar.
—Nasabi ko na ang lahat!
Umiling ang babae.
—Si Nico ang nag-utos!
Muli siyang umiling.
—Si Eli ang may hawak ng lubid!
Umiling pa rin siya.
—Si Paolo ang nagdala sa amin doon!
Walang reaksyon ang babae. Unti-unting napalitan ng takot ang mukha ni Jomar. Hindi na siya nagsalita nang ilang segundo. Pagkatapos ay mahina niyang sinabi:
—May matanda…
Napatingin kaming lahat sa screen. Lumapit ang babae.
—Ano? bulong ni Mendoza.
—May matandang kasama nila? tanong ko.
Sumigaw si Jomar.
—Hindi kami ang nagsimula!
Tinakpan niya ang kaniyang mukha.
—May nagsabi sa aming gawin iyon!
Dahan-dahang lumapit si Sofia sa cellphone.
—Hindi nagsisinungaling si Jomar, sabi niya.
Napatingin kami sa bata.
—Ano ang ibig mong sabihin?
—May boses.
—Anong boses?
—Sa telepono.
Hindi kumurap si Sofia.
—Boses ng babae.
bahagi 3: Tumigil ang ulan sa labas. Sa loob ng bahay, maririnig ang tunog ng lumang bentilador. At ang mahinang paghinga ni Gabriel.
—Sinabi ng boses na kapag sumunod sila, bibigyan sila ng pera, dagdag ni Sofia.
—Paano mo nalaman iyon? tanong ni Navarro.
—Dahil narinig ko.
—Nasaan ang telepono?
—Itim.
—Kanino iyon?
Tumingin si Sofia sa litrato ni Major Aragon. Pagkatapos ay bumaba ang kaniyang mga mata.
—Kay Tita Celeste.
Hindi ko alam kung alin ang mas nakakatakot. Ang sinabi ng bata. O ang paraan ng pagkatigagal ni Kapitan Navarro. Parang hindi iyon unang beses na narinig niya ang ganoong paratang.
—Kapitan, sabi ko, may alam ka.
Mahigpit niyang hinawakan ang litrato.
—Wala.
—Nagsisinungaling ka.
Agad siyang lumingon sa akin.
—Mag-ingat ka sa sinasabi mo.
—Kapag may batang inilagay sa panganib at may pulis na sangkot, wala akong pakialam sa ranggo.
Humakbang si Mendoza sa pagitan namin.
—Hindi ito ang oras.
—Tama, sagot ko. Dahil siyam na minuto na lang ang natitira.
Tiningnan namin ang screen. Sa sulok ng live video ay may countdown. 08:41. Mabilis kaming lumabas ng bahay. Ngunit bago sumakay si Gabriel sa sasakyan, hinawakan ni Sofia ang kaniyang kamay.
—Papa.
Lumuhod siya sa harap ng anak.
—Babalik ako.
Umiling ang bata.
—Huwag kang pumunta sa unang kubo.
—Bakit?
—Naghihintay lang sila roon.
—Sino?
—Mga pulis.
Napatingin kami kay Sofia.
—Anong mga pulis?
Ngunit hindi na siya sumagot. Tumalikod siya at hinila ang kurtina. Dalawang sasakyan ang mabilis na bumaybay sa maputik na kalsada patungo sa tubuhan. Nasa unahang sasakyan sina Navarro at Mendoza. Kasama ko si Gabriel sa likod. Habang lumalayo kami sa baryo, napansin kong paulit-ulit niyang hinihimas ang pulang marka sa kaniyang pulsuhan.
—Galing saan iyan? tanong ko.
—Wala.
—Hindi iyan wala.
Mukhang paso. Bilugang marka. Halos kapareho ng hugis ng kandila.
—Ginawa ba sa iyo ni Marissa?
—Hindi.
—Ni Major Aragon?
Hindi siya sumagot. Inilabas ko ang cellphone ko at pinakita ang litrato ng marka.
—Nakita ko ang kapareho nito sa lumang case file.
Doon lamang siya tumingin sa akin. Ang isa sa mga batang sangkot noon, si Nico, ay may parehong marka sa braso nang isailalim sa medical examination. Naitala iyon bilang paso mula sa kalan. Ngunit ngayon, pareho ang laki. Pareho ang hugis. At halos pareho ang lalim.
—May isang grupo, sabi ni Gabriel.
—Ano?
—Isang samahan.
—Anong samahan?
—Tinatawag nilang sarili nila na Mga Tagapaglinis.
Parang kumirot ang kaniyang lalamunan sa pagbigkas ng pangalan.
—Sino-sino sila?
—Mga pulis. Social worker. Guro. Barangay official. Mga taong humahawak sa kaso ng mga bata.
—Para saan?
—Para protektahan ang kanilang sarili.
—Sa ano?
—Sa mga kaso na sila rin ang gumawa.
Naramdaman kong bumigat ang sikmura ko.
—Sinabi ito sa iyo ni Marissa?
—Oo.
—Kailan?
—Tatlong araw bago siya mawala.
Natahimik siya.
—Sinabi niyang hindi aksidente ang nangyari kay Sofia.
—Pero apat na bata ang umamin.
—Umamin sila sa bahagi lang.
—Anong bahagi?
—Sa ginawa nila sa kubo.
—May iba pa?
Tumango si Gabriel.
—May nagdala kay Sofia roon bago dumating ang mga bata.
—Bakit?
—Para gawing testigo.
—Testigo sa ano?
Hindi na siya nakasagot. Biglang huminto ang sasakyan sa unahan. Bumaba si Navarro. May isang malaking punongkahoy na nakahandusay sa gitna ng kalsada. Bagong putol. Hindi iyon natumba dahil sa ulan. May malinaw na marka ng chainsaw.
—Ambush, sabi ni Mendoza.
Kasabay noon, nawala ang signal ng aming mga cellphone. Patay ang radyo. At mula sa tubuhan, may umalingawngaw na kampana. Isang beses. Dalawang beses. Tatlong beses.
—Hindi ito ang tamang daan, sabi ni Gabriel.
—Paano mo nalaman?
—Dahil narinig ko na ang kampanang iyan.
Tumakbo siya patungo sa kaliwang bahagi ng tubuhan. Sumunod kami. Masikip ang daan. Humahampas ang matataas na dahon ng tubo sa aming mukha. Halos wala kaming makita. Makalipas ang ilang minuto, narating namin ang isang makitid na pilapil. Sa dulo nito ay ang unang kubo. Bukas ang pinto. May ilaw sa loob. Nakikita sa bintana ang isang batang nakagapos sa silya.
—Jomar! sigaw ni Mendoza.
Tumakbo siya papalapit. Ngunit hinawakan siya ni Gabriel.
—Huwag!
Huli na. Pagbukas ni Mendoza ng pinto, bumagsak ang katawan ng bata sa sahig. Hindi iyon si Jomar. Isang manika iyon. May speaker sa dibdib na paulit-ulit na nagpapatugtog ng iyak. At sa ilalim ng silya ay may pulang ilaw na kumikislap.
—Lumabas! sigaw ni Navarro.