Sa pagbukas ng pinto, sabay-sabay na napatakip ng bibig ang mga tanod.

Hindi masukal o madumi ang loob ng barong-barong.

Sa halip, puno ito ng mga pira-pirasong basag na paso na pinagdugtong-dugtong upang pagtaniman ng mga nakaw na orchids at gulay.

Maayos itong nakahanay sa paligid ng isang malinis na higaan.

Ngunit ang nagpatigil kay Donya Carmen ay ang malaking dingding na gawa sa pinagtagpi-tagping plywood.

Puno ito ng mga lumang litrato ng isang batang babae na nakangiti sa isang magandang hardin.

Sa gitna ng kwarto, nakaupo sa sahig si Lola Pacing, maingat na inilalagay ang isang bulaklak ng orchid sa tabi ng isang pamilyar na asul na unan.

“Bakit niyo po sinisira ang hardin ni Carmencita?” nangangatal at inosenteng tanong ng matanda, na may namumuong luha sa mga mata habang nakatingin sa hangin.

“Uuwi na siya mamaya galing eskwela. Paborito niya ang repolyo at mga orchids. Nagagalit siya kapag hindi maganda ang bakuran namin. Kailangan kong ayusin ito bago siya dumating.”

Nanlamig ang buong katawan ni Donya Carmen.

Ang mga lumang litrato sa dingding ay mga litrato niya noong bata pa siya.

Si Lola Pacing, na matagal nang ninanakawan ng alaala ng sakit na Alzheimer’s, ay ang kanyang sariling ina na dalawampung taon na niyang itinakwil at inabandona sa probinsya dahil sa hiya sa kanyang mga mayamang kaibigan.

Hindi nito nakalimutan ang kanyang paboritong hardin at pagkain.

Araw-araw nitong ninanakaw ang mga halaman ni Carmen, hindi upang ibenta, kundi dahil sa sirang alaala nito, binubuo nitong muli ang kanilang lumang tahanan upang hintayin ang pag-uwi ng kanyang anak.

Bumagsak ang tuhod ni Donya Carmen sa sahig ng barong-barong.

Wala siyang pakialam sa dumi o sa mga tanod na nakatingin sa kanya.

Humahagulgol niyang niyakap ang matandang babae na naguguluhang nakatingin sa kanya.

“Ma… nandito na po si Carmencita,” umiiyak na bulong ng Donya habang hinahalikan ang magagaspang na kamay ng ina.

“Uuwi na po tayo. Hindi na po kayo magtatanim sa dilim.”

Nagliwanag ang mukha ni Lola Pacing at mahigpit na yumakap pabalik.

Sa huli, ang mga nawalang halaman ng Donya ang siya palang naging daan upang mahanap niyang muli ang pinakamahalagang yaman na matagal na niyang itinapon.