Sampung taon na ang nakalipas, iniligtas ko siya sa isang aksidente sa dagat.
Pansamantala siyang nawalan ng alaala.
Inakala ng pamilya niya na ako ang kasintahan niya kaya pinilit kaming magpakasal.
Nang maibalik ang kanyang alaala, ang unang sinabi niya sa akin ay:
“Isang malaking pagkakamali lang ang lahat ng ito.”
Tumango ako.
“Alam ko.”
Sinabi niya:
“Hintayin nating gumaling si Lola bago natin tapusin ang kasal na ito.”
Pumayag ako.
Ngunit sampung taon na ang lumipas.
“Hintayin nating maging maayos ang negosyo.”
“Hintayin nating makapag-asawa ang kapatid ko.”
“Hintayin nating matapos ang operasyon ni Mama.”
“Hintayin nating lumaki pa nang kaunti ang bata.”
Palagi akong naghihintay.
At palaging nauudlot ang diborsyo.
Hanggang sa isang araw, may nakita akong post sa social media.
Babalik na raw ang babaeng tunay niyang minahal.
At doon ko naintindihan.
Panahon na para ako naman ang mawala.
Hatinggabi.
Tahimik kong hinila ang maleta palabas ng silid.
Mahimbing na natutulog ang anak kong babae sa sofa.
Marahan ko siyang ginising.
“Anak, gising na.”
Bahagya siyang dumilat.
“Bakit po, Mommy?”
“Dadalhin kita sa bagong buhay natin.”
Humablot siya ng hikab.
“Nag-away na naman ba kayo ni Daddy?”
Natigilan ako.
Paano niya nahulaan agad?
Nagpatuloy siya:
“Noong huli kang umalis, binilhan ka niya ng tatlong pares ng sapatos.”
“Noong isa pang beses, binilhan ka niya ng bagong kotse.”
“At noong isang linggo kang nagtampo, nagbakasyon tayong lahat.”
Hinila niya ang kumot.
“Mommy…”
“Kung gusto mo lang ng bagong villa, sabihin mo na lang nang direkta.”
Napangiwi ako at kinurot ang pisngi niya.
“Sasama ka ba o hindi?”
Agad siyang bumangon.
“Opo.”
“Sasama ako.”
“Pero dadalhin ko ang tablet ko.”
Biglang bumukas ang ilaw sa sala.
Napatalon ako sa gulat.
May isang matangkad na lalaki sa dulo ng hagdan.
Napakalamig ng tingin niya.
Tumingin siya sa maleta.
Pagkatapos ay sa akin.
“Saan ka pupunta?”
Pilít akong ngumiti.
“Magbabakasyon.”
Tumingin siya sa relo.
“Alas-una ng madaling-araw?”
“Mas tipid sa oras.”
Nanahimik siya sandali.
Pagkatapos ay binuhat ang maleta ko.
“Halika.”
Natulala ako.
“Ha?”
“Hindi ba magbabakasyon ka?”
“Ihahatid kita sa airport.”
Buong biyahe, wala kaming imikan.
Pagdating sa airport, saka lang ako nagkalakas-loob magsalita.
“Balita ko, babalik na siya.”
Bahagyang humigpit ang hawak niya sa manibela.
Mapait akong ngumiti.
“Congratulations.”
“Sa wakas, makakasama mo na ulit ang babaeng mahal mo.”
Tahimik ang loob ng sasakyan.
Pagkaraan ng ilang sandali, saka siya nagsalita.
“Sino ang nagsabi sa’yo?”
Ipinakita ko ang cellphone ko.
Naroon pa rin ang post.
Larawan ng isang babae sa airport sa ibang bansa.
Daan-daang komento ang nasa ibaba.
Lahat ay nagsasabing:
“Sa wakas, magkikita na ulit ang pinakasikat na magkasintahan noon.”
Pinilit kong maging kalmado.
“Naiintindihan ko naman.”
“Hindi naman talaga ako ang gusto mong pakasalan noon.”
Hindi siya sumagot.
Binuksan ko ang pinto ng sasakyan.
“Hanggang dito na lang.”
“Pipirmahan ko ang diborsyo.”
“Sasama sa akin ang anak natin.”
“Hindi na kita guguluhin pa.”
Pagkasabi ko noon, bumaba ako kasama ang anak ko.
At hindi na lumingon pa.
Pagkalipas ng dalawang araw.
Pinutol ko ang lahat ng komunikasyon.
Nagpalit ako ng numero.
Lumipat kami sa isang maliit na lungsod sa tabing-dagat.
Nagrenta ng simpleng apartment.
At nagsimulang maghanap ng trabaho.
Akala ko, tapos na ang lahat.
Hanggang isang gabi.
Biglang sumugod ang best friend ko sa apartment.
Namumutla ang mukha niya.
“Baliw ka ba?!”
Nagulat ako.
“Bakit?”
Inabot niya sa akin ang cellphone niya.
Nasa screen ang pinakamainit na balita sa buong internet.
Nawawala raw ang tagapagmana ng pinakamalaking kumpanya sa bansa.
Aktibo na ang lahat ng emergency search operations.
At ang larawan sa balita…
Ay larawan ng asawa ko.
Natulala ako.
“Nawawala?”
Halos mapasigaw ang kaibigan ko.
“Hinahanap ka niya na parang nababaliw!”
“Lahat ng airport, pier at hotel pinasuyod niya!”
“Dalawang araw na raw siyang hindi natutulog!”
Hindi pa ako nakakaimik nang biglang tumunog ang cellphone ng kaibigan ko.
Video call.
Nang makita ko ang pangalan ng tumatawag, nanlamig ang buong katawan ko.
Siya.
Sa sobrang nerbiyos ng kaibigan ko, napindot niya ang sagot.
At agad lumitaw sa screen ang mukha niya.
Payat.
Maputla.
Namumula ang mga mata.
Parang ilang araw nang walang tulog.
Matagal niya akong tinitigan.
Pagkatapos ay bigla siyang tumayo.
“Sa wakas… nahanap din kita.”
Malakas ang kabog ng dibdib ko.
Awtomatiko kong gustong patayin ang tawag.
Ngunit sa mismong sandaling iyon.
May narinig kaming boses ng isang babae mula sa likuran niya.
“Bakit hindi mo pa rin sinasabi sa kanya ang totoo?”
“Larawan iyon noong sinundo ko ang ate ko para magpagamot.”
“Mula noon hanggang ngayon, siya lang naman talaga ang mahal mo, hindi ba?”
Parang huminto ang mundo ko.
Diretso niya akong tiningnan.
Namumula ang mga mata niya.
Paos at nanginginig ang boses.
“Akala mo ba responsibilidad lang ang dahilan kung bakit kita pinanatili sa buhay ko sa loob ng sampung taon?”
“Kailan ka naging ganito katanga?”
Pagkasabi niya noon—
Click!
May biglang tunog ng pagbukas ng lock ng pinto sa likuran ko.
Nanigas ako.
Dahan-dahan akong lumingon.
May isang matangkad na lalaki na nakatayo sa labas ng apartment.
At ang lalaking iyon…
Ay siya rin.
Nanigas ang buong katawan ko.
Parang tumigil ang oras.
Muli akong tumingin sa screen ng telepono.
Nandoon pa rin siya.
Pagod.
Namumula ang mga mata.
Halatang ilang gabi nang walang tulog.
Pagkatapos ay muli akong lumingon sa pinto.
At nandoon din siya.
Parehong mukha.
Parehong tao.
Pakiramdam ko mababaliw na ako.
“Ano… ano’ng nangyayari?”
Biglang natawa ang kaibigan ko.
“Susmaryosep! Hindi mo ba alam na may delay ang video call?”
Saka ko lang napagtanto.
Mahina ang signal.
Ilang segundo nang nakatayo sa labas ng pinto ang lalaki habang nasa video call pa rin ang larawan niya.
Unti-unting bumilis ang tibok ng puso ko.
Hindi ko alam kung dahil sa galit.
O dahil sa kaba.
Dahan-dahang isinara niya ang telepono.
Pagkatapos ay tumingin sa akin.
Hindi siya nagsalita.
Ako rin.
Ilang segundo kaming nagtitigan.
Hanggang sa bigla siyang humakbang papasok.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Palapit nang palapit.
At nang tuluyan siyang makatapat ko, mahigpit niya akong niyakap.
Napakalakas.
Parang natatakot siyang mawala ulit ako.
“Bitawan mo ako.”
Mahina kong sabi.
Hindi siya kumilos.
“Bitawan mo.”
Mas malakas kong ulit.
Sa halip na bumitaw, lalo niya akong niyakap.
“Hindi.”
“Hindi na kita bibitawan.”
Nagsimulang mamuo ang luha sa mga mata ko.
“Sampung taon.”
“Alam mo bang sampung taon akong naghintay?”
“Alam mo bang araw-araw kong iniisip na may iba kang mahal?”
“Alam mo bang bawat beses na ipinagpapaliban mo ang diborsyo, lalo lang akong nasasaktan?”
Unti-unti siyang natahimik.
Ramdam kong nanginginig ang mga balikat niya.
Pagkatapos ay marahan niyang sinabi:
“Alam ko.”
“Dahil ako rin ang nasasaktan.”
Napatingin ako sa kanya.
Hindi ko maintindihan.
“Kung nasasaktan ka, bakit hindi mo sinabi?”
Mapait siyang ngumiti.
“At paano ko sasabihin?”
“Na noong araw na sinabi kong pagkakamali lang ang lahat… nagsisinungaling ako?”
Natigilan ako.
Hindi ko alam ang isasagot.
Huminga siya nang malalim.
“At paano ko sasabihin na noong panahong iyon, ako ang natatakot?”
“Natatakot?”
Tumango siya.
“Sobrang natatakot.”
“Dahil hindi ko alam kung minahal mo ba talaga ako.”
Parang may sumabog sa isip ko.
Ako?
Hindi ko siya mahal?
Paano niya naisip iyon?
Parang nabasa niya ang nasa isip ko.
“Alam kong pinilit ka lang din ng pamilya ko.”
“Alam kong hindi mo pinili ang buhay na ito.”
“Alam kong marami kang isinakripisyo.”
“Natakot akong isang araw magising ka at sabihing ayaw mo na.”
Hindi ko napigilang matawa.
Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon.
Tawang may halong luha.
“Ako pa talaga ang ayaw?”
“Alam mo bang buong lungsod noon ang nagsasabing bagay kayo ng babaeng iyon?”
“Alam mo bang pakiramdam ko araw-araw akong nakikipagkumpitensya sa alaala ng taong wala naman dito?”
Unti-unti siyang namutla.
“Sino ba ang nagsabi sa’yo ng mga bagay na iyon?”
“Lahat.”
“Lahat ng tao.”
“Lahat maliban sa’yo.”
Tahimik siyang yumuko.
Pagkatapos ay bumaling sa kaibigan kong nakikinig sa gilid.
“Pwede ba kaming maiwan muna?”
Agad tumayo ang kaibigan ko.
“Oo naman.”
Hinila pa niya palabas ang anak ko.
“Halika, anak.”
“Bigyan natin ng pagkakataon ang dalawang matandang ito na mag-usap.”
“Baka umabot pa sila ng isa pang sampung taon bago magkaintindihan.”
Pagkaalis nila.
Mas lalong naging tahimik ang apartment.
Umupo siya sa harap ko.
At inilabas ang isang makapal na sobre.
“Ano ito?”
“Buksan mo.”
Dahan-dahan kong binuksan.
At nanlaki ang mga mata ko.
Mga larawan.
Napakaraming larawan.
May larawan ko noong kolehiyo.
May larawan ko habang natutulog sa ospital.
May larawan ko habang nagluluto.
May larawan ko habang karga ang anak namin.
Pati mga litrato na hindi ko alam na mayroon pala.
Isa-isang bumagsak ang mga ito sa mesa.
Naluluha akong tumingin sa kanya.
“Bakit mo tinago ang mga ito?”
“Dahil mahal kita.”
Diretso.
Simple.
Walang paligoy-ligoy.
Pero sapat para tuluyang bumagsak ang mga luha ko.
“Sampung taon kong itinago.”
“Sampung taon kong gustong sabihin.”
“Sampung taon kong inisip na baka hindi mo kayang tanggapin.”
Unti-unti siyang lumuhod sa harap ko.
At doon ko nakita.
Namumula ang mga mata niya.
Basang-basa rin ng luha.
“Patawarin mo ako.”
“Patawarin mo ako dahil hinayaan kitang magduda.”
“Patawarin mo ako dahil hindi ko sinabi agad.”
“Patawarin mo ako dahil naging duwag ako.”
Tuluyan akong napahagulgol.
Sa unang pagkakataon.
Lahat ng sakit.
Lahat ng tampo.
Lahat ng insecurities na itinago ko sa loob ng sampung taon.
Sabay-sabay na kumawala.
At nang matapos akong umiyak.
Marahan kong hinawakan ang mukha niya.
“Isa kang malaking tanga.”
Tumawa siya sa pagitan ng luha.
“Oo.”
“At ikaw?”
“Mas malaking tanga.”
Pagkaraan ng isang buwan.
Umuwi kami.
Kasama ang anak namin.
Buong pamilya halos magdiwang na parang may piyesta.
Lalo na ang anak namin.
“Sa wakas!”
“Pwede na ba kayong tumigil sa drama?”
“Pagod na pagod na ako!”
Natawa kaming lahat.
Ngunit hindi pa roon natatapos ang sorpresa.
Makalipas ang ilang linggo.
Nagkaroon ng malaking pagtitipon ang pamilya.
Lahat ay naroon.
Mga kamag-anak.
Mga kaibigan.
Mga kasosyo sa negosyo.
Akala ko simpleng salu-salo lang.
Hanggang sa biglang umakyat sa entablado ang asawa ko.
May hawak na mikropono.
At may hawak ding maliit na kahon.
Napasinghap ako.
Hindi maaari.
Hindi ba?
Ngumiti siya.
Ang parehong ngiti na minahal ko sa loob ng maraming taon.
Pagkatapos ay lumuhod siya sa harap ng lahat.
At sinabi:
“Sampung taon na ang nakalipas, napilitan kang pakasalan ako.”
“Ngayon gusto kong tanungin ka ulit.”
“Sa pagkakataong ito… hindi dahil sa responsibilidad.”
“Hindi dahil sa pamilya.”
“Hindi dahil sa aksidente.”
“Kundi dahil mahal natin ang isa’t isa.”
Humugot siya ng malalim na hininga.
At itinaas ang singsing.
“Pwede ba kitang pakasalan ulit?”
Tahimik ang buong bulwagan.
Lahat ay naghihintay.
Samantalang ako naman ay umiiyak na parang bata.
At sa pagitan ng luha at pagtawa.
Tumango ako.
“Oo.”
“Oo, papakasalan kita.”
“Oo, kahit isang daang beses pa.”
Biglang sumabog ang palakpakan.
Sigawan.
Tawanan.
At saya.
Mabilis na tumakbo ang anak namin papunta sa amin.
“Hoy!”
“Paano naman ako?”
“Hindi niyo ba ako tatanungin?”
Natawa kaming dalawa.
At sabay naming niyakap ang anak namin.
Sa gitna ng ingay.
Sa gitna ng tawanan.
Sa gitna ng pagmamahalan.
Sa wakas.
Natapos din ang sampung taong paghihintay.
Hindi sa diborsyo.
Kundi sa tunay na pag-amin ng dalawang pusong matagal nang nagmamahalan.
At mula noon.
Hindi na nila muling binanggit ang salitang paghihiwalay.
Dahil pareho na nilang alam.
Na sa lahat ng maling pagkakataon at hindi pagkakaunawaan sa nakaraan.
Sila pa rin ang tahanan ng isa’t isa.