Bahagi 1

Sabi niya:

“Sa mata ng batas, walang konsepto ng kasal na KKB ang pera. Kapag nag-divorce tayo, automatic na hahatiin sa dalawa ang lahat ng ari-arian.”

Pero noong araw pagkatapos ng kasal namin ninauna, siya mismo ang unang nagmungkahi na maging strictly KKB kami sa lahat ng gastusin.

Ang dahilan niya, mas malaki ang sahod ko sa kanya at ayaw niyang isipin ng mga tao sa Quezon City na pabuhat o “papakain” lang siya sa asawa.

Pati ang hindi pagkakaroon ng anak, siya rin ang may ideya.

Sabi niya, mapanganib daw ang manganak, at gusto lang niyang kaming dalawa lang habambuhay.

Sa nakaraan kong buhay, noong nakikipag-divorce siya at naggagawa ng eksena, inatake ako sa puso sa matinding stress at namatay.

Pagkatapos kong mamatay, doon ko lang nalaman na bago pa man kami magtagal sa kasal, hindi lang siya nangangaliwa—may dalawa pa siyang anak sa labas.

Ang sahod niya ay matagal nang umabot sa 6 na milyong piso kada taon, pero lahat ng iyon ay ibinibigay niya sa kabit niya para iwaldas.

Hindi lang ‘yan, gusto pa niyang imonopolisa at agawin ang mga naipon ko para ibili ng bahay sa Antipolo para sa kasal ng anak niya sa labas.

Ngayong nabigyan ako ng pangalawang pagkakataon sa buhay, hindi niya alam na matagal ko nang pinaghandaan ang araw na ito.

Kung anak sa labas ang usapan, mas madami ako sa kanya ng isa!

Kaya naman, masaya akong sumagot:

“Sige, mag-divorce tayo.”

Nagulat siya sa naging reaksyon ko. Agad niyang sinimulang kuwentahin ang mga pondo ko, at habang nagbibilang siya, unt-unting namumutla ang mukha niya.

……..

“Nasaan ang pera mo?!”

Nanlaki ang mga mata ni Zandro Pineda habang nakatingin sa natitirang 8,000 pesos sa bank account ko. Bakas sa mukha niya ang matinding gulat.

“Naubos na,” sagot ko na parang wala lang, habang pinapanood ang bagong gawang kuko ko na nagkakahalaga ng 40,000 pesos.

Nangitim ang mukha ni Zandro sa galit at lalong itinaas ang boses:

“Naubos na?!”

“Oo!” Tumango ako.

“Ang ibig mong sabihin, nagtrabaho ka ng higit 30 taon, tapos ang natira lang sa ipon mo ay 8,000 pesos?”

Hindi siya makapaniwala, namumula ang mukha sa galit.

“Oo,” tumango ulit ako.

“Paano mangyayari ‘yon? Ang laki ng sahod mo, hindi pwedeng wala! Kahit papaano dapat may hindi bababa sa 40 hanggang 50 milyong piso kang ipon!”

Mautak pa rin siyang nagkukwenta, eksaktong-eksakto sa ginawa niya sa nakaraan kong buhay.

Sa loob ng 32 taon naming kasal, tinitingnan niya nang maigi ang bawat galaw ng pera ko.

Malaki ang sahod ko.

At likas sa akin ang pagiging matipid, hindi ako maluho.

Bukod sa pangarap na bumili ng bahay at kotse, wala akong binibiling mamahaling bagay.

Pero sa buhay kong ito, hindi ako bumili ng bahay o kotse. Pinili kong mamuhay nang maginhawa at marangya, hindi ko na tiniis ang sarili ko.

Akala naman ni Zandro, dahil hindi ako bumili ng ari-arian, siguradong mas malaki ang nakatagong pera ko ngayon.

“Tiyak na inilagay mo ‘yan sa time deposit sa ibang bangko!” pilit niyang usisa sa akin.

“Wala, lahat ng mayroon ako ay nandiyan lang. Pwede mo pang i-check kung gusto mo!”

Tiningnan ko ang sakim at nakakatakot niyang mukha habang lumalabas ang tunay niyang kulay.

Naisip ko na naman, sa nakaraan kong buhay, siguro nga ay nawalan ako ng bait para pakasalan ang lalaking ito.

Pinili ko siya noon dahil pareho kaming lumaking ulila.

Akala ko, dahil pareho kami ng pinagdaanan, mas pahahalagahan niya ang pagkakaroon ng pamilya.

Kaya sa nakaraang buhay ko, ibinigay ko ang lahat para sa pamilyang ito.

Kahit na mas mababa ang sahod niya kaysa sa akin.

Para protektahan ang pride niya bilang lalaki at huwag siyang pag-usapan ng mga kapitbahay na umaasa sa asawa, pumayag ako sa set-up niyang KKB.

Mula noon, ang pera niya ay para sa sarili niya lang, halos wala siyang iniambag sa bahay.

Ang pera ko naman ang sumasagot sa lahat ng gastusin sa kuryente, tubig, at pagkain. Ni minsan hindi ako humingi sa kanya ng kahit isang duling.

Para hindi kami habambuhay na umuupa, kinausap ko siya tungkol sa pagbili ng bahay.

Sabi niya, dahil wala naman kaming anak, hindi praktikal ang bumili ng bahay. Mas okay daw na umupa na lang para makatipid.

Kaya naman, noong panahon na ang karaniwang tao ay tsinelas o simpleng sapatos lang ang suot, siya ay araw-araw na nakasapatos ng mamahaling balat na makintab pa sa bago.

Habang ang iba ay nagtitiyaga sa lumang damit, siya naman ay panay ang bili ng mga mamahaling amerikana at polo barong.

Ang mamahaling relos sa braso niya, halos linggo-linggo kung magpalit ng modelo.

Samantalang ako, may matinding pangarap na magkaroon ng sariling tahanan.

Naniniwala ako na kapag walang sariling bahay, hindi matatawag na tunay na pamilya ang isang tahanan.

Kaya naman, araw-araw akong nag-o-overtime, ibinuhos ko ang buong lakas ko sa trabaho sa Ortigas Center. Sa loob ng maraming taon, hindi man lang ako nakabili ng bagong damit para sa sarili ko.

Para makatipid, gising na ako ng alas-singko ng umaga para magbaon ng tanghalian.

Matapos ang 10 taon ng matinding pagtitipid, sa wakas ay nabayaran ko nang buo ang isang two-bedroom condo unit.

Ang condo na iyon ay napasama sa proyekto ng pamahalaan pagtagal, kaya binayaran ako ng gobyerno ng malaking halaga—mga 40 milyong piso.

Ginamit ko ang perang iyon para lumipat sa isang mas malaking bahay.

Sa mga panahong iyon, dumaan si Zandro sa dalawang malaking operasyon sa ospital, at lahat ng bill ay ako ang nagbayad.

Ang sahod ko, mula sa maliit na simula, ay umabot sa 400,000 pesos kada buwan bago ako nagretiro.

Lahat ng gastusin sa bahay, ako ang sumasagot.

Habang siya naman, palaging nagrereklamo na mahina ang kita ng kumpanya niya at maliit lang ang sweldo niya.

Kahit kailan, hindi ko siya siningil o pinag-isipan ng masama pagdating sa pera.

Bahagi 2

Hindi ko akalain na pagkatapos ng 32 taon ng kasal, kung saan hindi ako gumastos ng kahit isang piso mula sa kanya…

Saka niya ako ididivorce para lang huthutin at paghatian ang mga ari-arian ko.

Ginamit niya ang pinakamasamang ugali niya para pilitin akong makipag-divorce, habang sinusumpa at nilalait ako na wala na raw akong kaakit-akit sa katawan.

Noong inatake ako sa puso at biglang namatay noon, agad niyang isinama ang kabit niya at ang dalawang bastardo niya para lumipat sa bahay na ako ang nagpundar.

Ginamit nila ang mga naipon ko para magpakasasa.

Nagsasaya sila ng kabit niya, habang pinagtatawanan at tinatawag akong tanga.

Laking panlilinlang sa loob ng 32 taon na hindi ko man lang naramdaman.

Nakuha nila ang lahat ng ari-arian at mana ko, pero kahit ilang libong piso para ibili ako ng maayos na urn o paglibingan, pinanghinayangan pa nila.

Sa halip, ang abo ko ay basta na lang nila itinapon sa imburnal.

Kaya sa buhay kong ito, hindi ko na pinahirapan ang sarili ko.

Pinili ko na lang na mag-renta ng matitirhan, at ipinatupad ko nang husto ang sistemang KKB.

Walang-wala siyang nakuha o napakinabangan sa akin kahit isang sentimo.

Hindi lang ‘yan, habang nangangalunya siya at nagkakaanak sa labas, palihim din akong nagtayo ng sarili kong pamilya sa ibang lugar, at nagkaroon ako ng tatlong napakagandang anak.

Sa buhay na ito, ibabalik ko sa kanya ang eksaktong laro na ginawa niya sa akin!

“Belinda… nakikipag-divorce ako sa iyo dahil ayokong masayang ang buhay mo sa akin,” biglang nagbago ang tono ng boses ni Zandro, tila nagmamalasakit na may halong kaplastikan.

“Tingnan mo, wala pa tayong 60 taong gulang, kaya pa nating magsimula muli nang magkahiwalay.”

“Higit 30 taon tayong magkasama bilang mag-asawa, maghiwalay tayo nang maayos, huwag mo nang itago ang mga ari-arian mo.”

Bahagyang ngumiti ang mga labi ko sa matinding pang-uuyam:

“Iyan din ang iniisip ko, wala na ring kuwenta kung patatagalin pa natin ito.”

Hindi nakuha ni Zandro ang sagot na inaasahan niya, kaya lalong umasim ang mukha niya.

Sa buhay na ito, kahit umabot kami ng 32 taon sa kasal…

Ang relasyon namin ni Zandro ay parang magkasama lang sa iisang boarding house—magkakilala pero bihirang mag-usap.

Para sa kanya, wala kaming pera, walang pisikal na ugnayan, at walang pag-ibig sa isa’t isa.

At siyempre, ganoon din ako sa kanya.

Madalas niyang idahilan na may business trip siya sa Cebu para makasama ang kabit niya.

Ako naman, madalas ding nagdadahilan ng out-of-town meeting para umuwi sa tunay kong pamilya, para maranasan ang init at ligaya ng totoong tahanan.

Nang makita niyang wala akong balak ilabas ang sinasabi niyang pera, galit na nag-iwan ng salita si Zandro bago umalis:

“Kung ganoon, ipaubaya na lang natin ito sa mga abogado.”

Ganyan na ganyan din ang ginawa niya sa nakaraan kong buhay.

Noong ayaw kong pumayag na hatiin ang ari-arian at ayaw kong makipagtulungan sa divorce…

Kumuha siya ng abogado para gipitin ako.

Ngumiti ako nang may buong kompiyansa:

“Mas mabuti nga siguro, mas patas at maayos kapag abogado ang humawak.”

Sa buhay na ito, matagal ko nang kinuha ang pinakamagaling na divorce lawyer sa bansa para ipaglaban ang panig ko.

Nang umalis si Zandro, napakalas ng bagsak niya sa pinto, halatang nanggigigil sa galit.

Pagkaalis niya ay nawala siya ng halos kalahating buwan na walang paramdam.

Sanay na sanay na ako sa ganyan.

Nang bumalik siya, bigla niyang sinabi:

“Noong nakaraan, parang nawala lang ako sa sarili ko kaya kung ano-ano ang nasabi ko. Huwag na tayong mag-divorce, ituloy na lang natin ang ganito.”

Alam na alam ko kung bakit—tiyak na nalaman niya pagkatapos mag-imbestiga na wala talaga akong ari-ariang nakapangalan sa akin, kaya ayaw na niyang makipaghiwalay.

Kapag hindi kami nag-divorce, mayroon pa rin akong makukuhang pension na humigit-kumulang 120,000 pesos kada buwan.

Hangga’t kasal kami, ang kalahati niyon—mga 60,000 pesos—ay automatic na sa kanya mapupunta.

Gaya ng inaasahan, sa sumunod na sandali ay narinig ko siyang nagsalita:

“Belinda, nitong mga nakaraang taon, napakagastos mo sa pera.”

“Matatanda na tayo, kailangan nating mag-ipon para sa pagtanda natin.”

“Ang pension ko buwan-buwan ay 50,000 pesos, ang sa iyo naman ay 120,000 pesos.”

“Ganito na lang, mula ngayon, ako na ang hahawak ng pananalapi natin para mapagplanuhan ang retirement nating mag-asawa.”

“Akin na ang ATM o pension card mo para ako na ang mag-budget sa mga gastusin.”

Talagang hindi niya nakuha ang mga ari-arian ko, kaya ngayon naman ay ang pension ko ang tina-target niya.

Sa buhay na ito, hindi ko na pinatay ang sarili ko sa pagtatrabaho tulad ng dati.

Lalong hindi ako bumili ng bahay o kotse.

Kahit hindi ako nakikipagpaligsahan sa opisina at nagtatrabaho lang nang masaya, ang sahod ko buwan-buwan ay nananatili pa ring mataas.

Imbes na itabi sa bangko na maaari niyang makuha, unt-unti at palihim ko nang inilipat ang mga perang iyon sa mga pangalan ng aking mga anak sa pamamagitan ng mga gastusin para sa kanila.

Bahagi 3 (Ang Sukdulan ng Siningil na Utang)

Tinitigan ko si Zandro habang nakalahad ang kanyang palad, naghihintay na iabot ko ang aking pension card. Ang kapal ng mukha ng lalaking ito ay mas makapal pa sa semento ng daan sa EDSA.

“Akin na ang card, Belinda. Para sa ikabubuti natin ito,” pilit pa rin niyang ibinabalot sa huwad na pagmamalasakit ang kanyang kasakiman.

Dahan-dahan akong tumayo, kinuha ko ang aking bag, at sa halip na card ay isang makapal na brown envelope ang inilapag ko sa mesa.

“Zandro, bago ko ibigay ang card ko, may gusto muna akong ipakita sa iyo,” nakangiti kong sabi, ang boses ko ay kalmado ngunit may talim na kayang humiwa ng bakal.

Binuksan niya ang envelope, asahang mga bank statement o titulo ng lupa ang makikita niya. Ngunit sa unang sulyap pa lang niya sa mga dokumento, unt-unting nawala ang kulay sa kanyang mukha. Nanginginig ang kanyang mga kamay habang binabasa ang mga nakasulat.

Iyon ay ang kumpletong ulat ng isang private investigator na kinuha ko limang taon na ang nakararaan. Nandoon ang mga litrato niya kasama ang kabit niya sa Antipolo, ang mga resibo ng mamahaling alahas na binili niya para dito gamit ang sarili niyang pera, at ang mga birth certificate ng dalawa niyang anak sa labas na nakapangalan sa kanya bilang ama.

“B-Belinda… Ano ito? Peke ito! Sinisiraan lang ako ng mga kaaway ko sa negosyo!” nauutal niyang depensa, pilit na nagpapanggap na inosente habang tumatagaktak ang pawis sa kanyang noo.

“Peke?” Tumawa ako nang malakas, isang tawang puno ng pang-uuyam. “Zandro, 32 taon tayong kasal. Akala mo ba talaga ganoon ako katanga? Alam ko ang bawat sulok ng marumi mong buhay. Alam ko na binili mo ng bahay ang kabit mo, at alam ko rin na balak mong agawin ang pondo ko para sa kasal ng bastardo mo!”

“Kung alam mo na… bakit ngayon mo lang sinabi?! Bakit nanatili ka sa akin?!” sigaw niya, tuluyan nang nahubaran ng maskara. Ang mukha niya ay naging kasing-pangit ng isang demonyo.

“Dahil hinintay kong dumating ang araw na ito—ang araw ng pagreretiro ko,” lumapit ako sa kanya, bawat hakbang ko ay tila hatol ng kamatayan para sa kanyang pride. “Para habang nagpapakasasa ka sa pag-aakalang makukuha mo ang lahat sa akin sa oras ng divorce, mas masakit ang pagbagsak mo sa lupa.”

Sakto sa sandaling iyon, bumukas ang pinto ng apartment. Pumasok ang aking abogado na si Atty. Santos, kasama ang tatlong matitipunong kabataan—dalawang lalaki at isang babae, na may edad bente-singko hanggang tatlumpu. Sila ay may matatalino at magagandang mukha, malayong-layo sa mga mukha ng anak ni Zandro sa labas na mukhang mga gipit at walang pinag-aralan.

“Sino sila?! Bakit kayo pumasok sa bahay ko?!” asik ni Zandro, pilit na nag-iipon ng natitirang lakas.

“Correction, Zandro. Bahay ko ito, ako ang nagre-renta,” pagwawasto ko. “At sila? Sila ang mga anak ko.”

Nanlaki ang mga mata ni Zandro, tila nakakita ng multo. “Anak? Paano ka magkakaroon ng anak?! Sabi mo baog ka?! Sabi mo ayaw mo ring magkaanak dahil mapanganib?!”

“Iyon ang sabi ko para hindi mo malaman na habang abala ka sa pagkakaroon ng dalawang anak sa labas, nagkaroon ako ng tatlong legal na anak sa labas!” Sinenyasan ko ang panganay kong lalaki, si Bryan. Inilapag ni Bryan ang isa pang dokumento sa harap ni Zandro.

“Iyan ang kopya ng pagsasampa ko ng kasong Concubinage at Violation of R.A. 9262 (Anti-Violence Against Women and Their Children) laban sa iyo,” saad ni Atty. Santos. “Dahil sa mga nakalap naming ebidensya ng pagtatago mo ng kita at pag-ayuda sa ibang pamilya habang pinapabayaan ang gastusin ng legal mong asawa, hindi lang pondo ang mawawala sa iyo—posible ka ring makulong ng hanggang labindalawang taon.”

Hindi pa doon nagtatapos ang lahat. Lumapit ang bunso kong anak na babae, si Chloe, na isang sikat na accountant sa BGC.

“Para malaman mo rin, Mr. Pineda,” malamig na sabi ni Chloe. “Ang kumpanyang pinagtatrabahuhan mo? Palihim na binili ng nanay ko ang 51% ng shares nito noong nakaraang buwan sa pamamagitan ng isang holding company. Ngayong araw, kasabay ng pagreretiro ni Mama, aprubado na ng Board of Directors ang pagka-tanggal mo sa pwesto dahil sa anomalya sa pondo. Wala kang makukuhang separation pay.”

“H-Hindi… Hindi ito maaari! Belinda, maawa ka! Asawa mo ako!” tuluyan nang lumuhod si Zandro sa sahig. Ang kanyang mamahaling sapatos na balat na dating makintab ay tila nawalan na rin ng silbi. Umiiyak siya at pilit na hinahawakan ang laylayan ng aking damit. “Patawarin mo ako… Huwag mo akong ikulong… Huwag mo akong alisan ng trabaho! Paano na ang pamilya ko?!”

“Ang pamilya mo?” tiningnan ko siya mula ulo hanggang paa nang may matinding dumi sa mata. “Itapon mo sila sa imburnal, gaya ng ginawa mo sa buhay ko noon.”

Humarap ako kay Atty. Santos at sa aking mga anak. “Ipatuloy ang lahat ng kaso. Siguraduhin ninyong kahit isang sentimo ng pension niya ay mapupunta sa danyos para sa akin, at ang natitirang buhay niya ay gugugulin niya sa loob ng selda.”

Tinalikuran ko si Zandro na patuloy na humahagulgol at nagmamakaawa sa sahig. Sa buhay na ito, ang kanyang kasakiman, ang kanyang kabit, at ang kanyang mga anak sa labas ang magiging mitsa ng kanyang sariling impiyerno.

Lumabas ako ng pinto kasama ang aking mga tunay na anak, sinalubong ang liwanag ng araw ng aking pagreretiro—malaya, mayaman, at sa wakas, ganap nang nakapaghiganti.

Bahagi 4 (Ang Matamis na Wakas)

Isang buwan matapos ang madugong paghaharap sa apartment, opisyal nang lumabas ang desisyon ng korte. Dahil sa bigat ng mga ebidensyang isinumite ni Atty. Santos, mabilis na naaprubahan ang ating legal separation at ang pag-freeze sa lahat ng natitirang asset ni Zandro.

Hindi lang siya nawalan ng trabaho; dahil sa kasong Concubinage at RA 9262, tuluyan siyang hinatulan ng pagkabilanggo. Ang kanyang kabit, nang malaman na wala nang pera si Zandro at baon pa ito sa utang sa mga legal fees, ay agad siyang iniwan. Ikinasal ang kabit sa ibang lalaki at isinama ang dalawang anak sa labas ni Zandro, bitbit ang huling natitirang pera na ninakaw rin nito mula sa kanya.

Gulay na gulay si Zandro sa loob ng kulungan sa Camp Bagong Diwa. Ang lalaking dating kay yabang na laging naka-amerikana at nagniningning ang sapatos ay nagtitiyaga na ngayon sa kupas na orange na preso uniform, habang natutulog sa malamig na sahig kasama ang iba pang mga bilanggo.

……..

Isang linggo matapos ang hatol, dinalaw ko siya sa huling pagkakataon. Kasama ko ang aking tatlong anak at ang aking tunay na katuwang sa buhay—si Mateo, ang lalaking palihim kong pinakasalan sa ibang bansa at siyang tunay na nag-alaga sa akin sa mga panahong abala ako sa paghihiganti.

Nang makita ako ni Zandro sa likod ng rehas na salamin, mabilis niyang hinawakan ang telepono. Ang kanyang mukha ay tuyot, matanda, at tila kalansay na nabubuhay.

“Belinda… Belinda, pakiusap, iurong mo na ang kaso! Hindi ko na kaya rito!” pagmamakaawa niya, basag ang boses at puno ng luha. “Nagmamakaawa ako… mamatay ako rito! Isipin mo ang 32 taon nating pagsasama!”

Inayos ko ang aking mamahaling sunglasses at ngumiti nang napakatamis.

“Zandro, natatandaan mo ba noong sinabi mo sa akin na walang konsepto ng KKB sa batas kaya kailangang hatiin ang ari-arian ko?” tanong ko sa kanya sa pamamagitan ng intercom.

Napatango siya nang mabilis, umaasang magpapalambot ito sa puso ko.

“Ngayon, sasabihin ko sa iyo ang totoo,” pagpapatuloy ko, ang boses ko ay puno ng kapangyarihan. “Ang lahat ng perang kinita ko sa loob ng 30 taon—ang 40 milyong piso mula sa condo, ang mga bonus ko, ang lahat-lahat—ay matagal ko nang ibinili ng mga trust fund at insurance sa pangalan nina Bryan, Chloe, at ng bunso kong si Ethan. Ang aking pension? Inililipat ko buwan-buwan bilang allowance para sa mga apo ko. Sa madaling salita, sa mata ng batas, wala akong ari-arian na pwede mong makuha.”

Nanlaki ang mga mata niya, tuluyan nang nawalan ng pag-asa.

“At ang pinakamasaya sa lahat?” Sinenyasan ko si Mateo na lumapit at umakbay sa akin. “Ang bahay na tinitirhan ng kabit mo sa Antipolo? Dahil nakapangalan iyon sa iyo ngunit galing sa nakaw na pondo ng kumpanya, na-foreclose na iyon ng bangko. At hulaan mo kung sino ang bumili sa auction kahapon? Ako.”

“H-Hindi… Hayop ka, Belinda! Sinira mo ang buhay ko!” histerikal na sigaw ni Zandro, pilit na hinahampas ang salamin ng kulungan. Nag-panic ang mga jail guard at agad siyang pinaluhod at piniit ang kanyang mga kamay.

“Hindi ko sinira ang buhay mo, Zandro. Ibinalik ko lang sa iyo ang dumi na itinapon mo sa akin sa nakaraan kong buhay,” bulong ko, kahit alam kong hindi niya naririnig dahil binitawan ko na ang telepono.

Tumalikod ako nang may buong dangal. Naramdaman ko ang magaan na hangin sa labas ng pasilidad ng kulungan. Sa wakas, ang multo ng nakaraang buhay, ang sakit ng pagtataksil, at ang alaala ng aking abo na itinapon sa imburnal ay tuluyan nang napawi.

Sumakay ako sa bagong SUV na de-kalidad na minamaneho ng aking anak. Hawak-hawak ni Mateo ang aking kamay habang nakangiti ang aking mga anak sa likod.

Sa buhay na ito, hindi lang ako nagwagi. Nabuhay ako nang marangya, minahal ng tunay na pamilya, at napanood ko ang aking kaaway na mabulok sa sarili niyang impiyerno. Ito ang perpektong pagtatapos ng aking kwento.