akala ko pera lang sa class fund ang kinuha ng anak ko, ngunit nang sundan ko ang numerong nakasulat sa pekeng pirma, mas malaking panlilinlang ang nabunyag
Nakatitig lamang ako sa larawan na ipinadala ng adviser ni Angela. Paulit-ulit kong pinalaki ang dokumento sa screen. Pirma ko iyon. O hindi bababa sa, mukhang pirma ko. Pareho ang kurba ng unang letra. Pareho ang mahabang guhit sa dulo. Pati ang maliit na tuldok na karaniwan kong nailalagay kapag nagmamadali ay naroon. Ngunit sigurado akong hindi ako ang pumirma. Mas lalong hindi ko ibinigay ang numero ni Marco bilang emergency contact. Mabilis akong nag-type ng sagot. “Ma’am, hindi po ako pumirma sa dokumentong iyan. Maaari ko po bang malaman kung magkano ang nawawala?” Halos agad na sumagot ang guro. “Dalawampu’t walong libong piso po.” Parang may mabigat na bagay na bumagsak sa dibdib ko. Dalawampu’t walong libo. Hindi iyon maliit na halaga. Hindi iyon perang maaaring kunin ng isang batang labintatlong taong gulang dahil lamang sa biglang kapritso. Muli akong nagtanong. “Kailan po ito nangyari?” “Tatlong linggo na po. Si Angela po kasi ang assistant treasurer ng klase. Noong una, sinabi niyang nasa inyo raw ang pera dahil ipinambili ninyo ng materials para sa school activity. Nagdala siya ng written authorization na may pirma ninyo.” Napapikit ako. Tatlong linggo. Tatlong linggong nagsisinungaling sa akin ang sarili kong anak. Sa loob ng tatlong linggong iyon, patuloy ko siyang ipinaghanda ng almusal, hinatid sa paaralan, binigyan ng baon, at tinanong kung maayos ba ang lahat. At sa bawat pagkakataon, ngumiti lamang siya at sinabing, “Opo, Ma.” Tiningnan ko ang labas ng bintana ng sasakyan. Hindi pa kami gaanong nakakalayo sa bahay ni Marco. Kaya kong sabihin sa drayber na bumalik. Kaya kong kaladkarin si Angela palabas ng bahay na iyon at pilitin siyang ipaliwanag ang lahat. Ngunit pinigilan ko ang sarili ko. Hindi. Sa nakaraan kong buhay, palagi akong padalos-dalos dahil sa takot na mapahamak ang anak ko. Sa tuwing nagkakamali siya, ako ang unang sumasalo. Sa tuwing nagsisinungaling siya, ako ang gumagawa ng dahilan. Sa tuwing may problema, ako ang naglilinis ng kalat. Baka iyon ang dahilan kung bakit lumaki siyang naniniwalang maaari niyang gawin ang kahit ano at naroon pa rin ako upang sagipin siya. Huminga ako nang malalim at tinawagan ang adviser. “Ma’am, maaari po ba tayong magkita bukas? Gusto kong makita ang lahat ng dokumento at malaman kung paano nawala ang pera.” Pumayag ang guro. Pagkatapos ng tawag, pinindot ko ang numero ni Marco. Isang beses tumunog. Dalawang beses. Sa ikatlong tunog, sinagot niya. “Ano na naman?” Naririnig ko sa likuran ang sigawan nila ni Liza. May umiiyak na bata. May nahulog na gamit. At sa gitna ng kaguluhan, mahina kong narinig ang boses ni Angela. “Papa, ayoko rito sa sala matulog!” Ipinikit ko ang mga mata ko. Hindi ko pinansin iyon. Diretso akong nagtanong, “Bakit numero mo ang nakalagay sa dokumento ng school fund ni Angela?” Natahimik si Marco. Hindi man lang siya nagtanong kung anong dokumento ang tinutukoy ko. Iyon pa lamang ay sapat nang sagot. “Marco.” “Hindi ko alam ang sinasabi mo.” “Dalawampu’t walong libong piso ang nawawala. May pekeng pirma ko sa authorization letter. Numero mo ang emergency contact.” Sa kabilang linya, narinig kong biglang sumigaw si Liza, “Anong dalawampu’t walong libo?” Agad humina ang boses ni Marco. “Usapan natin ito bukas.” “Hindi. Ngayon.” “Sinabi ko nang bukas!” “May kinalaman ka ba sa perang iyon?” Biglang naputol ang tawag. Tinitigan ko ang screen. Pagkalipas ng ilang segundo, may pumasok na mensahe mula sa kaniya. “Huwag kang gumawa ng eksena. Maaayos ko ito.” Maaayos ko ito. Iyon ang eksaktong linyang palagi niyang sinasabi noong kasal pa kami. Nang mahuli ko siyang may ibang babae. Nang malaman kong may utang siya sa kompanya. Nang may dumating na lalaking naniningil sa bahay. Nang mawala ang perang itinabi ko para sa panganganak. Palagi niyang sinasabi, “Maaayos ko ito.” Ngunit sa huli, ako ang nagbabayad. Ako ang humihingi ng tawad. Ako ang napapahiya. At ako ang naiiwang mag-isa. Pagdating ko sa bahay, hindi ako agad pumasok sa kuwarto. Umupo ako sa mesa at inilabas ang lumang kahon ng mahahalagang dokumento. Nandoon ang birth certificate ni Angela, mga resibo sa paaralan, medical records, at mga kasulatan mula sa diborsiyo. Isa-isa kong binuklat ang mga iyon. May kakaibang kutob na gumagapang sa loob ko. Kung nakaya ni Marco na hikayatin si Angela na pekein ang pirma ko, hindi maaaring class fund lamang ang pakay niya. Masyadong maliit ang dalawampu’t walong libo para sa lalaking matagal nang sanay mangutang at magsinungaling. Kinuha ko ang lumang cellphone ko at hinanap ang mga mensaheng ipinadala ni Marco nitong mga nakaraang buwan. Kadalasan, wala siyang pakialam kay Angela. Bihira siyang magtanong. Ngunit tatlong linggo na ang nakalipas, bigla siyang naging masipag. “Kamusta school mo?” “May school ID ka na ba?” “May kopya ka ba ng birth certificate mo?” “Ano ang buong pangalan ng adviser mo?” Noong una, inakala kong sinusubukan lamang niyang maging mabuting ama. Ngayon, bawat tanong ay mukhang bahagi ng isang plano. May isa pang mensahe. “May pirma ba ng mama mo sa school notebook mo? Gusto ko lang makita kung paano siya pumirma ngayon.” Nang mabasa ko iyon, nanlamig ang mga daliri ko. Ipinadala ni Angela ang larawan. Mismong pirma ko. Eksaktong tatlong araw bago nawala ang pera ng klase. Kinabukasan, maaga akong pumunta sa paaralan. Pinapasok ako ng adviser sa faculty room. Naroon din ang principal at ang school cashier. Inilatag nila sa mesa ang lahat ng dokumento. Ayon sa tala, kinolekta ng klase ang dalawampu’t walong libong piso para sa educational trip. Dahil assistant treasurer si Angela, pansamantalang ipinagkatiwala sa kaniya ang sobre bago ito i-turn over sa cashier. Ngunit hindi niya iyon ibinigay. Sa halip, sinabi niyang ako raw ang humiram muna ng pera para bumili ng printed materials at event supplies. Nagpakita siya ng authorization letter. May kalakip pang photocopy ng identification card ko. Napahawak ako sa gilid ng mesa. “Paano siya nagkaroon nito?” Sumagot ang adviser, “Sinabi niyang kayo raw mismo ang nagbigay.” Tinitigan ko ang photocopy. Luma ang ID. Iyon ang identification card na nawala sa akin halos isang buwan na ang nakalipas. Akala ko nahulog ko sa convenience store. Ngayon, alam ko nang may kumuha. “May CCTV po ba sa opisina nang iabot niya ang dokumento?” Nagkatinginan ang mga guro. Tumango ang principal. Makalipas ang ilang minuto, pinanood namin ang recording. Kitang-kita si Angela na pumapasok sa opisina, hawak ang sobre at mga papel. Ngunit hindi siya nag-iisa. Sa labas ng gate, may lalaking naghihintay. Naka-cap at nakasuot ng itim na jacket. Hindi malinaw ang mukha niya sa unang anggulo. Ngunit nang lumingon siya sa camera, nakilala ko agad. Si Marco. Naroon siya sa mismong araw na nawala ang pera. Lumabas si Angela mula sa opisina at palihim na ibinigay sa kaniya ang sobre. Pagkatapos, hinaplos ni Marco ang ulo ng anak namin at inabot ang isang maliit na kahon. Pinalapit ng principal ang video. Pindutin ang “lahat ng komento” para magpatuloy sa pagbabasa bahagi 3.