Bahagi 2
Napatigil ang buong bulwagan.
Walang kahit isang kutsarang kumalansing.
Lahat ng mata ay nakatutok kay Doña Emilia, na ngayon ay nakaluhod na sa malamig na sahig habang nanginginig ang buo niyang katawan.
Hindi na niya magawang salubungin ang tingin ng asawa niyang si Don Ernesto.
Samantala, mahigpit pa ring hawak ni Don Ernesto ang lumang litrato at ang mga dokumentong kakalabas ko lamang sa sobre.
Dahan-dahan niyang binuklat ang unang pahina.
Tahimik.
Sobrang tahimik na halos marinig ang bawat paghinga ng mga taong naroon.
Lumapit si Rafael.
—Tatay… huwag na nating pag-usapan ito rito.
Hindi siya nilingon ni Don Ernesto.
Patuloy lamang siyang nagbabasa.
Sa bawat pahinang nabubuklat, lalo siyang namumutla.
May mga lumang resibo.
May mga sulat-kamay.
May mga tala ng mga transaksiyong ginawa mahigit tatlumpung taon na ang nakalipas.
Hindi pa man niya natatapos basahin ang lahat ay bigla niyang itinaas ang tingin.
—Emilia…
Mahina ngunit mabigat ang boses niya.
—Ipaliwanag mo ito.
Napapikit si Doña Emilia.
—Ernesto… hindi ito ang iniisip mo…
—Kung hindi ito ang iniisip ko…
—Ano ito?
Hindi siya nakasagot.
Nagsimula nang magbulungan ang mga kamag-anak.
—Ano bang laman ng mga papeles?
—Mukhang seryoso ito.
—Kaya pala biglang nagkaganoon si Ate Emilia.
Narinig iyon ni Rafael.
Agad siyang humarap sa mga kamag-anak.
—Tama na!
—Huwag kayong makialam sa problema ng pamilya namin.
Ngunit wala nang gustong umalis.
Ang handaan na kanina’y puno ng tawanan ay naging parang isang paglilitis.
Huminga ako nang malalim.
Hindi ko ginusto ang eksenang ito.
Kung hindi lang ako paulit-ulit na hinamak ng pamilya nila, hindi ko kailanman ilalabas ang mga bagay na ipinagkatiwala sa akin.
Muling nagsalita si Don Ernesto.
—Mira.
Napatingin ako sa kaniya.
—May iba ka pa bang nalalaman?
Tumango ako.
—Meron po.
Lalong kumabog ang dibdib ng lahat.
Maging si Doña Emilia ay napataas ang ulo.
—Pero bago ko sabihin…
—May gusto muna akong malaman kay Rafael.
Lumingon ako sa asawa ko.
—Tatlong taon na tayong kasal.
—May isang tanong akong ilang ulit kong itinatanong sa iyo.
—Hindi mo kailanman sinagot.
Napakunot ang noo niya.
—Ano na naman iyon?
—Nasaan ang perang minana ko sa lolo ko?
Biglang tumahimik ang mesa.
Alam ng ilan sa mga kamag-anak ang tungkol sa perang iyon.
Bago kami ikasal, iniwan sa akin ng lolo ko ang maliit na ipon bilang panimula namin sa buhay mag-asawa.
Pinagkatiwala ko iyon kay Rafael matapos niyang mangakong ilalagay sa negosyo.
Hanggang ngayon, wala akong nakita ni isang sentimo.
Ngumiti siya nang pilit.
—Napunta iyon sa negosyo.
—Hindi ba’t alam mo na iyon?
Umiling ako.
—Hindi.
—Dahil isang linggo ang nakalipas, kinausap ako ng dati ninyong accountant.
Parang tinamaan ng kidlat si Rafael.
—Ano?
—Sinabi niyang hindi kailanman naipasok sa negosyo ang perang iyon.
Unti-unting nawala ang kulay ng mukha niya.
—Sino ang nagsabi sa iyo niyan?
Hindi ko siya sinagot.
Muli kong inilabas ang isa pang sobre.
Mas manipis ito kaysa sa nauna.
Ngunit sapat para muling mabigla ang lahat.
—Narito ang mga photocopy ng bank records.
—Kasama ang pirma ng tumanggap.
Hindi na mapakali si Rafael.
Mabilis siyang lumapit.
—Ibigay mo sa akin iyan.
Hinawakan niya ang pulso ko.
Mahigpit.
Napakunot ang noo ni Don Ernesto.
—Bitawan mo ang asawa mo.
Hindi gumalaw si Rafael.
Sa unang pagkakataon sa loob ng tatlong taon, nakita kong nanginginig ang kamay niya.
Hindi dahil sa galit.
Kundi dahil sa takot.
Malamig akong tumingin sa kaniya.
—Masakit ba?
—Mas masakit kaysa noong ilang beses kitang pinakiusapang sabihin ang totoo?
Dahan-dahan niyang binitawan ang kamay ko.
Humarap siya sa ama niya.
—Tatay…
—Hayaan ninyo akong magpaliwanag.
—Hindi ganoon kasimple ang lahat.
Hindi na siya pinatapos ni Don Ernesto.
—Maghintay ka.
—Si Mira muna ang magsasalita.
Tumango ako.
—Noong una, akala ko simpleng pagkawala lang ng pera.
—Pero habang sinusundan ko ang mga dokumento…
—May natuklasan akong mas malaking sikreto.
Napatingin muli sa akin ang lahat.
Maging ang mga waiter ay hindi na makaalis sa pinto.
Parang gusto rin nilang malaman ang katotohanan.
Dahan-dahan kong inilapag ang ikalawang sobre.
—Hindi lang pera ang nawala.
—May mga ari-ariang naipagbili nang hindi alam ni Tatay.
—May mga dokumentong pirmado gamit ang peke niyang lagda.
Biglang tumayo si Don Ernesto.
—Ano?
—Imposible!
Tumango ako.
—Iyan din ang sinabi ko noong una.
—Kaya ipinaberipika ko ang mga dokumento.
—At lumabas na hindi kayo ang lumagda.
Napaatras si Doña Emilia.
Napahawak siya sa gilid ng mesa.
—Hindi…
—Hindi totoo iyan…
Ngunit wala nang naniniwala.
Isa-isang lumapit ang mga nakatatandang kamag-anak.
Tahimik nilang tiningnan ang mga papeles.
May isang tiyuhin ang biglang nagsalita.
—Ernesto…
—Parang naaalala ko na.
—Noong mga panahong iyon, sinabi mong nagtataka ka kung bakit may ilang lupa na nawala sa pangalan mo.
Mabigat na tumango si Don Ernesto.
—Oo.
—Akala ko noon ay nagkamali lang ang opisina.
Tahimik kong sinabi.
—Hindi po sila ang nagkamali.
—May taong sadyang gumawa noon.
Napaupo si Don Ernesto.
Parang biglang tumanda ang kaniyang mukha.
Samantala, si Rafael ay hindi na makatingin sa akin.
Napansin kong paulit-ulit niyang tinitingnan ang kaniyang ina.
At si Doña Emilia…
Patuloy lang sa pag-iyak.
Bigla siyang lumuhod sa harap ng asawa niya.
—Ernesto…
—Makinig ka muna sa akin…
Ngunit umatras si Don Ernesto.
Sa unang pagkakataon sa gabing iyon, malamig ang boses niya.
—Sa bahay na tayo mag-uusap.
—Hindi rito.
Akala ng lahat ay doon na matatapos ang gulo.
Ngunit eksakto ring sandaling iyon ay bumukas ang pinto ng bulwagan.
Pumasok ang isang matandang lalaki na may dalang lumang leather bag.
Diretso siyang lumapit sa mesa.
Pagkakita pa lamang sa kaniya ni Doña Emilia ay bigla siyang napatili.
—Ikaw…!
Ngumiti nang mapait ang matanda.
—Mahigit tatlumpung taon kitang hindi nakita, Emilia.
—Panahon na para sabihin natin ang buong katotohanan.
At sa mga salitang iyon, tuluyang namutla si Rafael habang dahan-dahang inilabas ng matanda mula sa kaniyang bag ang isang makapal na folder na matagal na niyang itinago.
(Itutuloy sa BAHAGI 3….)