BAHAGI 2: Dumating Ako sa Bahay at Nadatnan Kong Wasak ang Sala, Ngunit Ang Isang Lumang Resibo sa Mesa ang Nagpatunay na Dalawampu’t Dalawang Taon Akong Nilinlang
Hindi ko na inintay pang matapos magsalita ang abogado.
“Pwede ba akong umalis muna?”
Tumango siya.
“May dalawang pulis na sasama sa inyo. Kung totoo ang hinala namin, huwag kayong makikipagtalo. Ang anumang sasabihin nila ngayon ay maaaring maging mahalagang ebidensya.”
Tumango ako, ngunit halos wala na akong naririnig.
Iisa lang ang nasa isip ko.
Si Mama.
Buong biyahe papunta sa Antipolo, hindi ako mapakali. Ilang ulit kong tinatawagan ang telepono niya, ngunit wala nang sumasagot.
Pagdating namin sa bahay, nakabukas ang gate.
Nasa labas ang ilang kapitbahay.
Tahimik silang nakatingin sa loob.
Pagpasok ko, para akong binagsakan ng mabigat na bato.
Nagkalat ang mga gamit sa sala.
Nakatumba ang maliit na kabinet.
Basag ang paso ng halamang inalagaan ni Mama nang maraming taon.
Nakaupo siya sa sahig habang may yelong nakabalot sa noo.
“Mama!”
Mabilis ko siyang nilapitan.
“Wala akong malala,” pilit siyang ngumiti. “Nahilo lang ako.”
Ngunit nakita ko ang nangingitim na pasa sa braso niya.
Lumapit ang isa sa mga kapitbahay.
“Lia, mabuti at dumating ka. Kanina pa nagwawala ang tiyahin mo. Halos halughugin niya ang buong bahay.”
“May hinahanap siya?”
Tumango ang babae.
“Lumang papeles.”
Napatitig ako sa paligid.
Halos bawat drawer ay nakabukas.
Pati lumang aparador ni Lola na iniuwi ni Mama matapos ang libing ay sinira nila ang kandado.
Lumapit ang pulis.
“Ma’am, maaari ba naming malaman kung sino ang pumasok?”
Mahinang nagsalita si Mama.
“Si Ate Corazon… kasama ang anak niya at dalawang lalaki.”
“Warrant?”
Umiling siya.
“Hindi sila nagpakita.”
Tahimik na nagsulat ang pulis sa maliit niyang notebook.
Habang tinutulungan kong maupo si Mama sa sofa, napansin kong may isang lumang resibo sa ilalim ng nabuwal na frame.
Hindi iyon napansin ng mga naghalughog.
Dinampot ko.
Kupas na ang tinta.
Ngunit malinaw pa rin ang petsa.
Dalawampu’t dalawang taon na ang nakalipas.
At ang pangalan ng nagbenta.
Valmores Atelier.
Nanlamig ang mga kamay ko.
“Ito…” bulong ko.
Biglang napaiyak si Mama.
“Hindi ko naitapon.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ano ito?”
Matagal siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos ay marahan niyang hinawakan ang papel.
“Ang atelier na iyan ang unang negosyo ng Lola mo.”
Natigilan ako.
“Negosyo?”
Tumango siya.
“Bago pa siya mag-asawa, kilala siyang gumagawa ng mga hand-embroidered wedding gown at barong. May sarili siyang workshop sa Escolta.”
Hindi ako makapaniwala.
“Bakit walang nagsabi sa akin?”
Mapait siyang ngumiti.
“Dahil pagkatapos mamatay ang Lola mo, may mga taong gustong burahin ang lahat ng alaala tungkol doon.”
Lalo akong naguluhan.
“Pero bakit?”
Huminga nang malalim si Mama.
“Hindi lang sewing box ang iniwan niya.”
Tahimik ang buong sala.
Kahit ang dalawang pulis ay nakikinig.
“Noong nagsimulang lumaki ang negosyo ng Lola mo, bumili siya ng isang lumang gusali. Doon niya inilagay ang atelier.”
“Doon ba nakatayo ngayon ang commercial arcade?”
Tumango siya.
“Oo.”
Parang may kulog na pumutok sa isip ko.
“Ibig sabihin…”
“Hindi talaga kay Ate Corazon ang lupang iyon.”
Napatayo ako.
“E bakit siya ang nagmamay-ari ngayon?”
Napapikit si Mama.
“May mga papel na pinirmahan habang nasa ospital pa ang Lola mo.”
“Pinirmahan niya?”
Hindi agad sumagot si Mama.
Sa halip ay tumingin siya sa akin.
“Hindi ko alam kung alam talaga niya ang pinipirmahan niya.”
Biglang nagsalita ang abogado na kararating lang sa bahay.
“Ma’am Elena.”
Lumingon kami.
May dala siyang makapal na folder.
“May nakita kaming rekord sa Registry of Deeds.”
Tahimik niyang inilapag ang folder sa mesa.
“May dalawang deed of transfer.”
“Dalawa?”
“Opo.”
Binuksan niya ang unang dokumento.
“Ito ang legal na nairehistro.”
Kasunod nito ay inilabas niya ang isa pang papel.
“Ito naman ang hindi naisumite.”
Napakunot ang noo ko.
“Ano ang kaibahan?”
Tinuro niya ang pirma.
“Magkaiba.”
Lalong bumilis ang tibok ng puso ko.
“Huwad?”
“Hindi pa namin masasabi hangga’t hindi natatapos ang pagsusuri.”
Tumunog ang cellphone ng abogado.
Saglit siyang nakinig.
Pagkatapos ay tumingin sa akin.
“May isa pa kaming nalaman.”
“Ano po?”
“May dating empleyado ng Valmores Atelier na buhay pa.”
Napahawak ako sa gilid ng mesa.
“Ilang taon na siya?”
“Walumpu’t lima.”
“Tanda niya pa kaya ang Lola ko?”
“Ang sabi niya sa telepono…”
Huminto siya sandali.
“…hindi lang niya natatandaan.”
“Totoo?”
Tumango siya.
“Sinabi niyang may ipinagkatiwala raw sa kanya ang Lola mo ilang araw bago ito namatay.”
Nanlaki ang mga mata ko.
“Ano iyon?”
“Hindi niya sinabi sa telepono.”
“Bakit?”
“Gusto ka niyang makausap nang personal.”
Namagitan ang isa sa mga pulis.
“Mas mabuting puntahan natin siya bukas ng umaga.”
Tahimik akong tumango.
Akala ko iyon na ang pinakamabigat na rebelasyon sa araw na iyon.
Nagkamali ako.
Makalipas ang halos isang oras, may humintong itim na SUV sa harap ng bahay.
Bumaba si Denise.
Hindi na siya nakangiti tulad ng dati.
Pagpasok niya sa sala, dumiretso siya sa akin.
“Lia.”
Hindi ko siya sinagot.
Huminga siya nang malalim.
“Hindi ako nakipunta rito para makipag-away.”
“Ano’ng gusto mo?”
May inilabas siyang puting sobre.
“Inutusan ako ni Mama.”
Hindi ko iyon tinanggap.
“Kunin mo.”
“Nasa loob ang isang tseke.”
Magkano man iyon, wala akong pakialam.
“At kapalit?”
Tahimik siya.
“Sasabihin mo sa abogado mong itigil ang imbestigasyon.”
Napatawa ako.
Ngunit hindi iyon masayang tawa.
“Kaya pala.”
“Lia, makinig ka muna.”
“Hindi.”
Inangat ko ang sobre at ibinalik sa kanya.
“Hindi pera ang hinahanap ko.”
“Kundi ano?”
“Totoo.”
Tahimik ang buong sala.
Mabagal na nagsalita si Denise.
“Hindi mo alam ang buong kuwento.”
“Tulungan mo akong malaman.”
Napayuko siya.
Pagkaraan ng ilang segundo, halos pabulong niyang sinabi ang mga salitang nagpahinto sa lahat.
“Hindi si Mama ang unang kumuha ng mga dokumento.”
Napatitig ako sa kanya.
“May isa pang tao.”
“Sino?”
Napahigpit ang hawak niya sa sobre.
“Ang tatay mo.”
Parang tumigil ang oras.
Naramdaman kong namutla si Mama sa tabi ko.
Unti-unti siyang napaupo.
At sa unang pagkakataon sa loob ng dalawampu’t dalawang taon, nakita kong tuluyang bumagsak ang matagal niyang itinagong katahimikan.
“Mama…”
Mahina siyang umiling.
May luha nang dumadaloy sa kanyang mukha.
“Pasensya ka na, Lia…”
“May mga bagay na hindi ko na kayang itago pa.”
At bago pa siya makapagsalita ng kasunod na pangungusap, may tumigil na isa pang sasakyan sa labas.
Lumabas ang isang matandang lalaki na may tungkod.
Pagkakita niya sa akin, agad niyang sinabi ang pangalang matagal ko nang hindi naririnig.
“Ikaw ba ang apo ni Pilar?”
Tumango ako.
Pinisil niya ang hawak niyang lumang envelope.
“Dalawampu’t dalawang taon ko itong iningatan.”
Iniabot niya iyon sa akin.
“Nakiusap ang lola mo na ibigay lang ito kapag may nagtangkang agawin ang tunay niyang iniwan.”
Nang buksan ko ang sobre, natigilan ang lahat ng nasa sala.
Dahil ang unang papel na bumungad ay hindi sulat.
Kundi ang orihinal na huling habilin ni Lola Pilar—na may pirma ng tatlong saksi at petsang mas huli kaysa dokumentong hawak ni Tita Corazon.
(Itutuloy sa BAHAGI 3…)