Parang may malamig na kamay na pumisil sa lalamunan ko habang hawak ko ang birth certificate. Bianca Sarmiento Villanueva. Paulit-ulit kong binasa ang pangalang iyon. Hindi ko siya kilala. Hindi ko kailanman nakita. Ngunit sa isang pirasong papel, siya ang ina ng batang isinilang ko. At ako—ayon sa kanya—ang dumukot sa sarili kong anak.
—Hindi ito totoo.
Mahina ang boses ko, ngunit halos mapunit ang papel sa higpit ng pagkakahawak ko. Hindi sumagot si Rafael. Nakatayo lamang siya sa tabi ng bintana, malamig at matigas ang mukha. Ang batang yakap ko ay bahagyang gumalaw. Napatingin ako sa kanya. Nakatingala siya sa akin, tila hindi niya nauunawaan ang nangyayari. Ngunit kahit bata pa siya, malinaw ang takot sa mga mata niya.
—Papa, galit ba si Mama?
Parang may kutsilyong tumusok sa dibdib ko.
—Hindi.
Agad akong yumuko at pinisil ang maliliit niyang balikat.
—Hindi galit si Mama.
Napatigil ako. Unang beses kong tinawag ang sarili ko sa salitang iyon. Mama. Isang salitang ipinagkait sa akin nang anim na taon. Isang salitang hindi ko kailanman inasahang maririnig ko mula sa batang akala ko ay matagal nang nakalibing. Dahan-dahang ngumiti ang bata. Napakaliit ng ngiti niya. Ngunit sapat iyon upang mabasag ang natitirang lakas ko.
—Anong pangalan mo?
—Enzo.
—Enzo…
Inulit ko ang pangalan na parang dasal. Enzo Villanueva. Ang anak ko. Hindi ang sanggol na walang pangalang inagaw sa akin sa ospital. Hindi ang batang nasa death certificate. Hindi ang multong iniiyakan ko tuwing kaarawan niya. Buhay siya. May pangalan siya. Marunong siyang ngumiti. At anim na taon siyang lumaki nang wala ako.
—Matagal na ba niyang alam?
Hindi siya agad sumagot.
—Na ako ang ina niya?
—Hindi.
—Kanina mo lang sinabi?
—Ngayong gabi.
Napatingin ako sa kanya nang matalim.
—Dinala mo siya rito nang hindi mo man lang alam kung ano ang totoo?
—Alam kong ikaw ang nagsilang sa kanya.
—Pero hindi mo alam kung sino ang gumawa ng mga papeles. Hindi mo alam kung bakit ibang babae ang nakapangalan. Hindi mo alam kung bakit sinabi sa akin na patay siya.
Humigpit ang panga ni Rafael.
—Hindi ko sinabi na wala akong alam.
—Kung gayon, magsalita ka.
Tahimik ang buong apartment. Sa labas, maririnig ang ugong ng mga sasakyan at ang mahinang patak ng ulan sa bintana. Lumapit si Rafael sa mesa at kinuha ang DNA result.
—Tatlong buwan na ang nakalipas, nagkasakit si Enzo.
Biglang humigpit ang hawak ko sa bata.
—Anong sakit?
—Dengue. Naospital siya nang limang araw.
—Bakit hindi mo siya dinala agad?
—Hindi pa kita nahahanap noon.
—Hindi iyon ang ibig kong sabihin.
Napatigil siya.
—Bakit hindi mo siya dinala sa akin noong nalaman mong ako ang ina?
—Hindi pa ako sigurado.
—Pero ngayon sigurado ka na?
Ibinaba niya ang papel sa harap ko.
—99.99 percent.
Parang sinuntok ako sa dibdib. Walang puwang para sa pagdududa. Ako nga ang ina ni Enzo. At kung totoo iyon, may taong sinadyang burahin ang pangalan ko sa buhay niya.
—Kailan mo nalaman?
—Dalawang linggo na.
—Dalawang linggo?
Napataas ang boses ko. Napaiwas ng tingin si Enzo. Agad kong hininaan ang tono.
—Dalawang linggo mong alam na buhay ang anak ko, at ngayon mo lang siya dinala?
—Hindi mo alam ang buong sitwasyon.
—Dahil ayaw mong sabihin!
Tumayo ako.
—Anim na taon akong nagluksa. Anim na taon akong nagsindi ng kandila para sa batang buhay pala. At habang ginagawa ko iyon, alam ng pamilya mo kung nasaan siya.
—Hindi ko alam.
—Pero sila, alam nila.
Hindi niya itinanggi. At iyon ang pinakamasakit. Dahan-dahang bumigat ang katahimikan.
—Si Doña Mercedes ba ang nag-utos na palitan ang pangalan sa birth certificate?
—Hindi ko pa alam.
—Sinungaling.
—Althea—
—Tinawag mo akong sinungaling sa opisina kanina.
Napatawa ako nang mapait.
—Sinabi mong tinanggap ko ang pera at tumakas ako. Pero ikaw pala ang walang alam sa ginawa ng sarili mong pamilya.
Biglang may kung anong kumislap sa mga mata niya. Galit. O hiya. Hindi ko matukoy. Ngunit bago pa siya makapagsalita, biglang humikab si Enzo. Parang biglang bumalik ang mundo sa paligid namin. Hindi ito lugar para sa sigawan. Hindi sa harap ng batang anim na taon nang napapalibutan ng mga kasinungalingan. Lumuhod ako ulit sa harap niya.
—Pagod ka na ba?
Tumango siya.
—Pwede ba akong matulog dito?
Napatingin ako kay Rafael.
—Dito siya matutulog.
—May driver sa baba.
—Hindi siya aalis.
—Althea.
—Hindi.
Tumayo ako at hinarangan si Enzo.
—Anim na taon mo siyang kasama.
—Hindi ako ang nagpalaki sa kanya.
Napatigil ako.
—Ano?
—Sa Cebu siya lumaki kasama si Lola Pilar.
—Lola Pilar?
—Ang lola-sa-tuhod ko.
—Nasaan si Doña Mercedes?
Nagdilim ang mukha ni Rafael.
—Patay na siya.
Napakurap ako. Hindi ko inasahan iyon.
—Kailan?
—Tatlong taon na ang nakalipas.
May kung anong mabigat na bumagsak sa loob ko. Hindi lungkot. Hindi rin ginhawa. Kundi galit. Patay na ang babaeng nag-agaw sa anak ko. Patay na ang babaeng nagsinungaling sa akin. At hindi ko na siya matatanong kung bakit. Hindi ko na siya maaring singilin. Hindi ko na siya maaring harapin. Dinala niya ang sagot sa libingan.
—Paano si Enzo? Alam ba niyang si Bianca ang ina niya?
—Tinawag niya itong Mama noong bata pa siya.
—Bakit?
—Dahil iyon ang sinabi sa kanya.
bahagi 3 Tumigil ang paghinga ko. Iyon ang sinabi sa kanya. Ibig sabihin, ang pagpapalit ng ina ay hindi simpleng pagkakamali sa dokumento. Planado iyon. May taong nagturo sa anak ko na tawaging ina ang ibang babae.
—Nasaan si Bianca nitong mga nakaraang taon?
—Sa Madrid.
—Ano ang ginagawa niya roon?
—Nag-aaral. Pagkatapos, nagtrabaho sa foundation ng pamilya niya.
—Bakit niya iniwan si Enzo?
—Hindi siya ang totoong ina.
—Alam ba niya iyon?
Hindi sumagot si Rafael. At doon ko naunawaan.
—Alam niya.
Nanigas ang mukha niya.
—Hindi pa malinaw.
—Alam niya. Kung hindi, bakit niya sasabihing ako ang dumukot sa bata? Hindi iyon sasabihin ng babaeng naniniwalang siya ang totoong ina. Sasabihin niya iyon ng babaeng alam na may ibang babaeng nagsilang.
Tahimik siya. At ang katahimikang iyon ay kumpirmasyon.
—Kailan siya darating?
—Bukas ng umaga.
—Makikipagkita ako sa kanya.
—Hindi.
Mabilis ang sagot niya. Napatawa ako.
—Hindi?
—Hindi pa ligtas.
—Para kanino?
—Para sa iyo.
—Hindi ko kailangan ang proteksyon mo.
—Hindi mo alam kung gaano kalalim ito.
—Kung gayon, ipaliwanag mo.
Lumapit siya, mababa ang boses.
—May mga dokumentong nagsasabing hindi ka lamang binayaran para magsilang.
—Anong ibig mong sabihin?
—May notarized statement.
—Ano?
—Na pagkatapos mong manganak, humingi ka ng dagdag na pera. At nang tumanggi ang pamilya, tinangka mong kunin ang bata.
Parang nanlamig ang buong katawan ko.
—Hindi ko ginawa iyon.
—Alam ko.
Napatingin ako sa kanya. Sa unang pagkakataon mula nang magkita kami, narinig kong sabihin niyang naniniwala siya sa akin. Ngunit sa halip na gumaan ang loob ko, mas lalo akong natakot.
—Bakit?
—Dahil noong araw na sinasabing tinangka mong kunin si Enzo, nasa ICU ka.
Napatakip ako sa bibig. Biglang bumalik sa isip ko ang puting kisame ng ospital. Ang sakit sa tiyan. Ang pagkahilo. Ang malamig na kamay ng nars na nagtanggal ng dextrose. At ang pirma ko sa ilang papel na hindi ko man lang nabasa dahil halos hindi ako makakita.
—Pinapirma nila ako.
Napatingin si Rafael.
—Ano?
—Pagkatapos kong manganak.
Lumapit ako sa mesa at kinapa ang sentido ko.
—May mga dokumentong dinala ang isang lalaki. Sinabi niyang discharge papers. Sinabi niyang kailangan kong pumirma bago ako makaalis.
—Anong lalaki?
—Hindi ko alam ang pangalan.
—Ano ang itsura niya?
—Matangkad. Payat. May peklat sa kaliwang kilay.
Biglang nag-iba ang ekspresyon ni Rafael. Hindi ko iyon pinalampas.
—Kilala mo siya.
—Posible.
—Sino?
—Mateo Sarmiento.
—Sarmiento?
—Ang ama ni Bianca.
Nanginig ang mga daliri ko. Iisang apelyido. Iisang pamilya. Ibig sabihin, hindi lamang ang mga Villanueva ang sangkot. Pati ang pamilya ng babaeng nakapangalan bilang ina ng anak ko.
—Bakit gagawin iyon ng ama niya?
—Dahil anim na taon na ang nakalipas, may kasunduan ang dalawang pamilya.
—Anong kasunduan?
Hindi agad sumagot si Rafael. Tumingin siya kay Enzo. Pagkatapos ay sa akin.
—Kasunduan sa kasal.
Parang huminto ang mundo.
—Sa pagitan mo at ni Bianca?
Tumango siya.
—Bago pa ako magkasakit.
Napaatras ako. Lahat ng piraso ay nagsimulang magdugtong. Ang legal na ina. Ang apelyido. Ang kasinungalingan. Ang paglalayo sa akin. Hindi nila kailangan ng simpleng tagapagmana. Kailangan nila ng batang maaaring ipasa bilang anak ng babaeng nakatakdang pakasalan ni Rafael.
—Pinlano nilang palabasing si Bianca ang nanganak.
—Posible.
—Hindi posible.
Tumingin ako sa birth certificate.
—Iyon talaga ang ginawa nila.
Biglang kumalabog ang pinto ng apartment. Tatlong malalakas na katok. Napakapit si Enzo sa damit ko. Napatingin kami ni Rafael sa isa’t isa.
—May inaasahan ka ba?
Umiling ako. Muling kumatok. Mas malakas.
—Ms. Reyes! Barangay security po!
Lumapit si Rafael sa pinto ngunit hindi niya agad binuksan.
—Tingnan mo ang peephole.
Sumilip ako. Dalawang security guard ng gusali ang nasa labas. Kasama nila ang isang lalaking naka-barong at dalawang babaeng naka-uniporme.
—May DSWD.
Nagkatinginan kami.
—Bakit may social worker?
Hindi sumagot si Rafael. Sa halip, inilabas niya ang telepono. Ngunit bago pa siya makatawag, nagsalita ulit ang lalaki sa labas.
—May report po ng child abduction. Kailangan po naming makita ang bata.
Namutla ako. Napayakap si Enzo sa baywang ko.
—Mama…
—Hindi sila papasok.