1
Pagkatapos kong aksidenteng mapindot ang link na ibinahagi ng roommate ko, biglang nagkaroon ng dagdag na dalawang libong piso (₱2,000) ang bank account ko.
Nalilito ako at balak ko sanang ibalik ang pera, pero biglang may tumawag at nagsabing may utang daw ako sa platform ng sampung libong piso (₱10,000). ‘Yung dalawang libo raw ay pambayad lang sa interes.
Doon ko lang nalaman na biktima pala ako ng online lending app (OLA) o “loan shark.”
Nagkunwari namang walang malay ang roommate ko:
“Kinuha mo ang pera, kaya dapat mo itong bayaran. ‘Yun ang tama, ‘di ba?”
Tinakot ako ng naniningil na kung hindi ako magbabayad, gagawa sila ng gulo sa University of the Philippines (UP) para masira ang reputasyon ko!
Umiyak ako sa mga magulang ko at nakiusap na hiramin ang pera nila para pambayad utang. Akala ko ay mapapagalitan ako nang husto o mapapalo.
Ngunit laking gulat ko nang kislap ang mga mata ng tatay ko:
“Ayos lang ‘yan! Pwede pa bang humiram ulit? Manghiram ka pa nang marami!” …… Nagulat kaming dalawa ni Nanay. Biglang tinapik ni Nanay ang balikat ni Tatay:
“Hoy, lito ka na ba? Loan shark ‘yan! Gusto mo bang ma-blacklist ang anak natin sa credit records?”
Tumango rin ako nang mabilis:
“Oo nga po Tay, hindi pa ako graduate. Ayokong magkaroon ng bad record.”
Tiningnan kami ni Tatay nang matalim at nagpaliwanag:
“Ang mga ilegal na loan shark na ‘yan ay hindi kinikilala ng gobyerno. Kung naglakas-loob silang magpahiram nang labag sa batas, maglakas-loob din tayong huwag magbayad!”
Agad na tinawagan ni Tatay si Tito Jun, Tito Boy, Tito Lito, at sina Tita Baby at Tita Susan. Pinatawag din kay Nanay sina Tita Glo at Tito Bong.
Hiningi ni Tatay ang link sa akin at ipinadala sa family group chat. Hinikayat niya ang buong angkan na mangutang sa loan shark.
Ang kuya ko na isang abogado sa Makati ay tumawag, akala niya ay na-scam kami sa networking. Pero nang maipaliwanag ni Tatay ang lahat, natahimik si Kuya.
Sabi niya: “Na-set up ang kapatid ko rito. Sige, ituloy niyo lang ang pangungutang. Ako na ang bahalang mag-asikaso ng demanda kung sakali.”
Dahil sa garantiya ni Kuya, lalong ginahan si Tatay. Ikinuwento niya ito sa mga kapitbahay sa Barangay San Jose, at kumalat ang balita sa buong bayan.
Kaya naman, ang buong Barangay San Jose, bawat bahay ay nagsimulang mangutang sa online lending app. Kahit si Lolo Cardo na walumpu’t walong taon na ay may utang na daan-daang libo.
Ang bawat pamilya ay nakapagpatayo ng bagong bahay at nakabili ng sasakyan dahil sa “pag-balat” sa mga loan shark na ito.
Tinapik ako ng isang kapitbahay nang may pag-aliw:
“Iba talaga ang college student, pagpasok pa lang sa school ay alam na kung paano payamanin ang buong barangay.”
Ang barangay namin ay nasa liblib na bahagi ng bundok, bihirang mapuntahan ng mga taga-syudad. Dahil dito, sobrang solid at nagkakaisa ang mga tao rito.
Nakahinga na ako nang maluwag dahil hindi na ako natatakot sa utang. Binigyan ako ni Tatay ng dalawang libong piso cash at pinabalik sa school. Sabi niya, siya na ang bahala sa lahat.
Pero pagbalik ko sa school, may gulo palang naghihintay.
2
Pagpasok ko sa dormitoryo, ang roommate kong si Celine na kumakain ng Lucky Me! ay biglang napatawa nang nakakaasar.
“Narito na pala ang sikat na ‘baon sa utang’ ng school natin. Bakit ang kapal pa ng mukha mong bumalik dito?”
Ang isa pang roommate na si Liza ay palihim na nag-send sa akin ng isang post.
Lumalabas na ipinost ako ng mga naniningil sa “Freedom Wall” ng university. Binantaan nila ako na kung hindi magbabayad, ilalabas nila ang ID at mukha ko.
Ang mga estudyanteng walang alam ay nagkomento nang masama:
“Ang mga babaeng ito, mahilig sa luho. Mangungutang ng malaki pambili lang ng merch ng K-pop o branded na gamit.”
“Karapat-dapat ba silang tawaging pag-asa ng bayan?”
Nanginig ako sa galit. Bigla kong itinaob ang mangkok ng noodles ni Celine.
“May mukha ka pang pagtawanan ako? Kung hindi dahil sa link mo, masasangkot ba ako sa loan shark na ‘to?”
Noong simula ng pasukan, medyo gipit ako. Si Celine lang ang kasama ko sa kwarto noon kaya balak ko sanang humiram ng bente pesos (₱20) pambili ng pagkain.
Imbes na magpahiram, ibinigay niya sa akin ang link. Akala ko ay link lang ng Shopee o TikTok coins, ‘yun pala ay website ng loan shark.
Pumasok ang dalawang libo sa bank account ko, pero agad akong nagkaroon ng sampung libong utang.
Nagulat si Celine at inirapan ako:
“Wala akong pakialam! Kasalanan mo dahil mahirap ka kaya ka nangutang. Hindi kita pinilit.”
Sumisikip ang dibdib ko sa galit:
“Bente pesos lang ang hihiramin ko, kung ayaw mo, ‘di sana hindi mo na lang ako binigyan ng maling link!”
“Edi ibalik mo ‘yung pera! O baka naman balak mong takbuhan ang utang?” sabi ni Celine.
Noon, takot na takot ako kaya gusto ko nang ibalik ang pera agad. Pero sabi ng customer service:
“Hindi pa pwedeng bayaran. Maliban na lang kung babayaran mo ang buong sampung libo. Hindi pwedeng advance payment sa maliit na halaga.”
Wala akong ganoong kalaking pera. Hinintay ko ang deadline para ibalik ang dalawang libo, pero sabi nila, pambayad lang daw ‘yun ng interes! Ibig sabihin, kahit nagbayad ako, sampung libo pa rin ang utang ko!
Doon na ako napilitang umuwi sa probinsya para humingi ng tulong. Mabuti na lang at umuwi ako, dahil doon ako nagkaroon ng lakas ng loob.
“Wala akong balak mangutang noon. Kung magbabayad man ako, ‘yung dalawang libo lang ang ibabalik ko. Kahit isang kusing na sobra, hindi niyo makukuha!”
3
Nang marinig ito, nagbago ang mukha ni Celine. Sarcastic siyang sumagot:
“Akala ko ba ayaw mong mangutang, ‘yun pala balak mong mang-scam ng interes? Buti na lang hindi kita pinahiram ng pera noon.”
Ngumisi ako. Bente pesos lang ang hihiramin ko noon, magkano bang interes ang gusto niyang makuha?
Itinuro ni Celine ang natapon na noodles:
“Pulutin mo ‘yan, kung hindi, malilintikan ka sa akin!”
Nilagpasan ko lang siya nang walang pakialam:
“Bahala ka. Mag-report ka sa pulis kung gusto mo.”
Noong una akong humingi ng tulong sa mga pulis tungkol sa loan shark, sabi nila ay “civil case” daw ito at hindi nila sakop. Sigurado akong hindi rin nila pag-aaksayahan ng panahon ang natapong noodles.
Umalis ako ng dorm, hindi ko napansin ang masamang tingin ni Celine sa likod ko.
Pagdating ko sa library para mag-aral, biglang nag-vibrate ang phone ko nang walang tigil. Humingi ako ng paumanhin sa mga katabi ko at ini-silent ito.
Napakaraming tawag mula sa hindi kilalang mga numero. Nagsimula na rin silang mag-send ng mga pananakot na messages:
“Luz Giai Duyet, kailan mo balak bayaran ang ₱10,200 mo? UP student ka pa naman, wala kang hiya!”
“May hanggang alas-sais ka ng hapon. Kung hindi, tatawagan namin ang mga magulang, kamag-anak, at mga prof mo! Ikaw ang mapapahiya!”
“Huwag kang magtangkang takbuhan kami kung ayaw mong ma-blacklist sa buong bansa. Isang hamak na ‘deadbeat’ na babae, sino pang kukuha sa ‘yong trabaho?”
Kahit na ihanda ko ang sarili ko, kinabahan pa rin ako nang mabasa ang mga ito. Habang naglalakad ako papuntang canteen at nagba-block ng mga numero, aksidente kong nasagot ang isang tawag.
Isang boses ng lalaki ang sumigaw nang napakabastos:
“Luz Giai Duyet! Sa wakas sumagot ka rin! Akala ko ay namatay ka na!”
4
“Mamatay? Hindi pa ako pwedeng mamatay, marami pa akong kailangang gastusin na galing sa inyo,” sagot ko nang may halong pambabastos.
Natigilan ang lalaki sa kabilang linya. Siguro ay nasanay siya na ang mga biktima nila ay umiiyak o nagmamakaawa.
“Aba, matapang ka na ngayon ha? Tandaan mo, hawak namin ang impormasyon mo. Kung hindi ka magbabayad ng sampung libo bago mag-alas sais, lahat ng contacts mo makakatanggap ng litrato mong may nakasulat na ‘Magnanakaw’!”
Eksaktong pagkasabi niya noon, nakatanggap ako ng mensahe sa Messenger mula sa family group chat namin.
Tito Jun: “Mga bata, pumasok na ang ₱5,000 sa account ko! Sabi ko pambili lang ng pataba sa bukid, binigyan agad ako!”
Tita Baby: “Dito rin! Nakakuha ako ng ₱8,000. Sinabi ko sa agent, pambayad sa kuryente. Hahaha! Salamat sa link, Luz!”
Napangiti ako at ibinalik ang atensyon sa tumatawag.
“Sige, gawin niyo. I-post niyo ako. Pero babalaan kita, ang buong Barangay San Jose ay kasalukuyan nang nag-eenjoy sa pera niyo. Kung gusto niyo kaming singilin, pumunta kayo rito sa bundok. Welcome na welcome kayo.”
Ibinaba ko ang telepono at hinarap ang nagngangalit na si Celine sa loob ng canteen.
5
“Luz! Ano ‘tong kumakalat sa GC ng klase natin?” sigaw ni Celine habang ipinapakita ang phone niya.
May kumakalat na edited na litrato ko, pero sa tabi nito, may listahan din ng mga pangalan ng mga taga-amin na “utangero” raw. Ang hindi alam ng mga naniningil, ang listahang iyon ay parang badge of honor sa barangay namin ngayon.
“Celine, ‘di ba sabi mo ‘pag kinuha ang pera, dapat bayaran? ‘Yun din ang ginagawa ng mga taga-amin. Kinuha namin ang pera niyo bilang ‘donasyon’ para sa pag-unlad ng baryo namin,” sabi ko nang may kumpiyansa.
“Anong pera niyo?! Wala akong kinalaman diyan!” pagtanggi ni Celine, pero halatang nanginginig ang mga kamay niya.
Biglang tumunog ang phone ni Celine. Mukhang ang “boss” niya ang tumatawag.
“Hello? Po? Opo, ako ‘yung nag-recruit sa kanya… Ano?! Bakit pati ang buong barangay nila? Hindi ko po alam! Wala akong kinalaman doon!”
Namumutla si Celine. Doon ko napatunayan ang hinala ko: Agent pala si Celine ng ilegal na loan shark na ito. Nakakakuha siya ng komisyon sa bawat biktimang nahuhuli niya sa link.
“Celine, balita ko kapag hindi nakabayad ang ni-refer mo, ikaw ang mananagot sa kumpanya niyo, ‘di ba?” bulong ko sa kanya.
6
Kinagabihan, hindi na lang ako ang nakakatanggap ng tawag. Ang kuya kong abogado ay nagsimula nang mag-flood ng mga legal notice sa system ng OLA na ‘yun.
“Luz, huwag kang mag-alala,” sabi ni Kuya sa tawag. “Naka-trace na namin ang server nila. Ilegal silang nag-o-operate sa Pilipinas nang walang lisensya mula sa SEC (Securities and Exchange Commission). Wala silang karapatang maningil, lalo na ang mang-harass.”
Samantala, sa Barangay San Jose, naging piyesta ang kapaligiran.
Si Lolo Cardo, gamit ang “utang” na ₱50,000, ay nakabili ng bagong litson para sa buong kapitbahayan. Tuwang-tuwa ang mga matatanda habang binu-block ang mga numero ng naniningil.
“Hayaan mo silang tumawag! Mas masaya ngang may kausap habang nag-iinuman!” tawa ni Tito Boy.
Biglang may dumating na dalawang itim na sasakyan sa paanan ng bundok namin. Akala ng mga tauhan ng loan shark ay matatakot ang mga taga-bundok.
Pero bago pa sila makababa ng sasakyan, pinalibutan na sila ng mga lalaking taga-Barangay San Jose na may dalawang bitbit: isang itak sa kanang kamay, at ang kanilang cellphone na may proof ng utang sa kaliwa.
Si Tatay ang lumapit sa bintana ng sasakyan.
“Nandito ba kayo para maningil? O nandito kayo para dagdagan pa ang utang namin?” tanong ni Tatay habang nakangiti nang nakakatakot.
7
Sa dormitoryo, umiiyak na si Celine. Ang mga dati niyang “boss” ay binabantaan na siya dahil sa pagkawala ng milyun-milyong piso dahil sa isang link na ibinigay niya sa akin.
“Luz, parang awa mo na! Sabihin mo sa tatay mo na bayaran kahit ang capital lang! Pinapatay na ako sa takot ng mga ‘to!” pagmamakaawa niya.
Tiningnan ko siya nang malamig.
“Diba sabi mo ‘natural lang’ ang maningil? ‘Natural lang’ din na protektahan namin ang isa’t isa. Ang bente pesos na ipinagdamot mo noon, naging milyon na utang ngayon. Bagay lang sa ‘yo ‘yan.”
Kinuha ko ang earphone ko at nakinig sa balita. Isang malaking sindikato ng OLA ang niraid ng NBI dahil sa reklamo ng isang “abogado mula sa Makati” at “isang buong barangay sa probinsya.”
Ang buong Barangay San Jose ay naging tanyag. Hindi sila tinaguriang mga magnanakaw, kundi mga “Loan Shark Slayers.”
Mula noon, wala nang nangahas na magpadala ng maling link sa sinumang taga-amin. Dahil alam nila, sa Barangay San Jose, ang utang ay hindi binabayaran—ito ay ginagawang pambili ng semento para sa bagong bahay.
8
Lumipas ang isang linggo, at ang sitwasyon sa aming dormitoryo ay parang isang pelikula. Ang dati’y mayabang at matapobreng si Celine ay hindi na makalabas ng kwarto. Ang kanyang phone? Walang tigil sa pag-ring. Ang mga “boss” niya na dati’y kasabwat niya sa pang-i-scam ay siya na ngayon ang tinatakot.
“Luz, please… tulungan mo ako. Pinuntahan nila ang bahay namin sa probinsya. Sinira nila ang gate namin!” pagmamakaawa ni Celine habang nakaluhod sa harap ko.
Tiningnan ko siya nang diretso sa mata.
“Celine, noong ibinigay mo sa akin ang link na iyon, alam mong sisirain nito ang buhay ko. Ngayong ang buong barangay namin ang ‘sumira’ sa system niyo, bigla kang naging biktima? Pasensya na, pero sa aming mga taga-bukid, ang traydor ay hindi kinakaawaan.”
Inayos ko ang aking gamit at lumabas. May naghihintay sa akin sa gate ng university—ang kuya kong abogado, si Kuya Mark, kasama ang ilang tauhan mula sa NBI (National Bureau of Investigation).
9
“Kuya, handa na ba ang lahat?” tanong ko.
“Higit pa sa handa, Luz,” nakangiting sagot ni Kuya Mark. “Dahil sa dami ng ebidensyang nakuha natin mula sa libu-libong sabay-sabay na transaksyon ng mga taga-Barangay San Jose, na-trace namin ang main server at ang bank accounts ng sindikato. Hindi lang sila ilegal na nagpapautang, sangkot din sila sa money laundering.”
Sa loob ng tatlong oras, napanood namin sa balita ang malakihang raid sa isang gusali sa Pasig. Daan-daang computers ang kinuha, at ang mga foreign nationals na nasa likod ng operasyon ay posas na inilabas.
Ang pinaka-matindi? Ang system nila ay tuluyang na-hack ng mga awtoridad. Lahat ng records ng utang—kabilang ang sa akin at sa buong barangay—ay burado na.
10
Pag-uwi ko sa Barangay San Jose noong semestral break, sinalubong ako ng isang malaking banner sa arko ng aming baryo:
“WELCOME HOME, LUZ! ANG PRIDE NG BARANGAY SAN JOSE – ANG TUNAY NA LOAN SHARK SLAYER!”
Nagkaroon ng enggrandeng salu-salo. Si Lolo Cardo ay may bago nang pustiso at flat-screen TV. Si Tito Jun ay nakabili na ng sariling traktora. Ang dating maputik na daan sa gitna ng baryo? Sementado na ngayon dahil sa “donasyon” ng mga residente na galing sa nakuhang loan.
Habang nagkakantahan sa karaoke, lumapit sa akin si Tatay na may hawak na baso ng lambanog.
“Anak, huwag kang mag-alala sa ‘blacklist’ na sinasabi mo. Sabi ng Kuya mo, dahil ilegal ang kumpanyang ‘yun, walang talab ang records nila sa tunay na bangko. Malinis ang pangalan mo,” sabi ni Tatay habang tumatawa.
“Pero Tay,” biro ko, “paano kung may magpadala ulit ng link?”
Lumingon ang lahat ng mga taga-barangay at sabay-sabay na sumigaw:
“IPADALA NIYO RITO! KULANG PA ANG PINTURA NG SIMBAHAN NATIN!”
11: Ang Wakas
Pagbalik ko sa UP, wala na si Celine. Balita ko ay napatalsik siya sa paaralan at nahaharap sa patung-patong na kaso bilang accomplice ng sindikato. Ang “Freedom Wall” na dati’y puno ng paninira sa akin ay napalitan ng mga post ng paghanga.
Naisip ko, sa mundong puno ng mga mapagsamantala, minsan kailangan mo lang ng lakas ng loob at isang buong barangay na handang lumaban para sa ‘yo.
Ngumiti ako habang tinitingnan ang aking bank account. Ang huling dalawang libong piso na itinira ko? Ipinambili ko ng Jollibee para sa mga batang lansangan sa Diliman.
Dahil sa dulo ng lahat, ang perang galing sa masama ay mas masarap gamitin para sa kabutihan—lalo na kung ang biktima ay ang mismong mga manloloko