bahagi 2 — nang mabasa ang mensaheng itinago ni rafael, isang lihim na plano ang nabunyag, ngunit ang susunod na pangalan sa cellphone ni bianca ang tuluyang nagpatahimik sa buong pamilya
Hindi agad nagsalita ang kahit sino. Parang biglang nawala ang hangin sa ballroom. Ang musika mula sa acoustic band ay tuluyan nang tumigil. May hawak pa ring bow ang violinist, ngunit hindi na niya alam kung ipagpapatuloy ba niya ang pagtugtog. Nakatayo ang pinsan kong si Luis sa tapat ng mesa. Nakaturo ang daliri niya sa cellphone ni Bianca. “Anong ibig sabihin noon?” Walang sumagot. Niyakap ni Bianca ang cellphone sa dibdib niya na para bang iyon ang huling bagay na makapagliligtas sa kanya. Si Rafael naman—nakatayo lang. Maputla. Ngunit hindi ako tinitingnan. Doon ako unang nakaramdam ng kakaibang katahimikan sa loob ko. Hindi galit. Hindi sakit. Kundi isang malamig na pakiramdam na parang may piraso ng palaisipan na matagal ko nang hawak, at ngayon ko lang nakita kung saan eksaktong kasya. “Tingnan mo ako.” Mahina ang boses ko. Hindi gumalaw si Rafael. Inulit ko. “Rafael.” Dahan-dahan siyang napatingin sa akin. “Sabihin mo sa akin kung ano ang ibig mong sabihin sa mensaheng iyon.” Huminga siya nang malalim. “Mariana, hindi iyon ang iniisip mo.” Napatawa si Luis. “Talaga?” Lumapit siya nang isang hakbang. “May puso ang pangalan mo sa cellphone niya. Sinabi mong tatapusin mo ang problema mo kay Ate Mariana. Ano pa ang kailangan naming isipin?” “Luis.” Mahigpit ang boses ni Mama. Hindi dahil gusto niyang ipagtanggol si Rafael. Kundi dahil nakita kong nanginginig na ang kamay ng pinsan ko sa galit. Hindi ko gustong magkaroon ng suntukan sa anniversary ng mga magulang ko. Kahit pa mukhang iyon na lang ang kulang para maging kumpleto ang gabing ito. Tumingin si Rafael kay Papa. “Tito, maaari ba nating pag-usapan ito nang pribado?” Hindi agad sumagot si Papa. Kinuha niya muna ang wine glass niya. Uminom ng isang maliit na lagok. Pagkatapos ay maingat na ibinalik iyon sa mesa. “Bakit?” Napakakalma ng tono niya. “Pribado ba noong pinaupo mo ang babaeng iyan sa upuan ng anak ko?” Nanigas si Rafael. “Hindi po ganoon—” “Pribado ba noong sinabi mong maging mature ang anak ko sa harap ng pamilya niya?” “Tito—” “Pribado ba noong sinabi mong pamilya mo na rin ang babaeng iyan?” Hindi na nakasagot si Rafael. Tumingin si Papa kay Bianca. “Miss Salazar.” Napasinghap si Bianca. “O-oppo?” “Ibigay mo sa anak ko ang cellphone.” Agad itong napaatras. “Hindi ko po puwedeng—personal po iyon.” Tumango si Papa. “Tama.” Napatingin sa kanya ang lahat. “Personal iyon.” Pagkatapos ay tumingin siya kay Rafael. “Gaya ng relasyon ninyo.” “Ano po?” Biglang tumaas ang boses ni Bianca. “Wala po kaming relasyon!” Napatingin ang ilang bisita mula sa malalayong mesa. Napansin iyon ni Mama. Lumapit siya sa event coordinator at may mahinang sinabi. Ilang segundo lang, nagsimulang tumugtog muli ang banda. Mas malakas kaysa kanina. Isa-isang isinara ng hotel staff ang malalaking divider sa pagitan ng ballroom at reception lounge. Naintindihan ko agad. Ayaw ni Mama ng eskandalo. Pero ayaw rin niyang patigilin ito. Nais niyang matapos ito. Dito. Ngayon. Sa harap ng mga taong nakakita kung paano ako hinamak. Tumingin ako kay Bianca. “Hindi ko hinihingi ang cellphone mo.” Nagulat siya. Pati si Rafael ay napatingin sa akin. Inabot ko ang sarili kong baso ng tubig. Uminom ako. At saka ako nagsalita. “Isang tanong lang.” Tahimik ang mesa. “Totoo bang si Rafael ang naka-save bilang ‘Raf’ na may puso?” Hindi siya sumagot. “Bianca.” Mahina ang boses ko. “Hindi ko kailangan ang buong kuwento. Oo o hindi lang.” Napalunok siya. “Oo.” Humigpit ang panga ni Rafael. Pero wala na siyang magagawa. Tumango ako. “Pangalawang tanong.” Tumingin ako kay Rafael. “Gaano katagal?” “Mariana—” “Hindi ikaw ang tinatanong ko.” Naputol siya. Muling tumingin ako kay Bianca. “Gaano katagal siyang naka-save nang ganoon?” Namutla siya. “Hindi ko maalala.” “Subukan mo.” “Ate Mariana…” “Subukan mo.” Nanginginig ang labi niya. “Mga… sampung buwan.” May mahinang bulungan sa paligid ng mesa. Sampung buwan. Mabilis akong nagbilang sa isip. Sampung buwan na ang nakalipas—iyon ang panahon ng birthday ko. Ang gabing iniwan ako ni Rafael sa restaurant dahil nilalagnat si Bianca. Biglang parang mas luminaw ang lahat. “Pangatlong tanong.” Umiling si Rafael. “Tama na, Mariana.” Hindi ko siya pinansin. “Bianca, sinabi ba ni Rafael sa iyo na engaged na kami?” Napatingin siya kay Rafael. Hindi iyon kailangan ng sagot. Doon pa lang, alam ko na. Pero nagsalita pa rin siya. “Hindi.” Parang may malamig na bagay na dumaan sa likod ko. Hindi. Hindi niya sinabi. Tatlong buwan nang napagkasunduan ng dalawang pamilya ang engagement. Hindi pa iyon public. Pero alam iyon ng pinakamalalapit naming kaibigan. Alam ng kapatid ni Rafael. Alam ng mga magulang niya. Alam ng mga abogado. Alam ng bangko. Pero ang babaeng tinatawag niyang “pamilya”—hindi niya sinabihan. Napatawa ako. Hindi ko napigilan. Isang maikli at walang saya na tawa. Tumingin sa akin si Rafael. “Mariana, kailangan mong maintindihan—” “Ano?” Ngumiti ako sa kanya. “Ano ang kailangan kong maintindihan?” “Complicated ang sitwasyon ni Bianca.” “Hindi ko tinatanong ang sitwasyon niya.” “Hindi siya emotionally stable nitong mga nakaraang buwan.” Biglang napatingin si Bianca sa kanya. Mali. Kita ko agad sa mukha niya. Mali ang sinabi ni Rafael. “Teka.” Nanginginig ang boses ni Bianca. “Ano ang ibig mong sabihin na hindi ako emotionally stable?” Napapikit si Rafael. “Bianca, hindi ngayon.” “Hindi.” Tumayo siya nang tuwid. “Sabihin mo.” Nagsimulang magbago ang ekspresyon ng mga tao sa mesa. Kanina, si Bianca ang mukhang lihim na kakampi ni Rafael. Ngayon—para bang may biglang nabitak sa pagitan nila. Tumingin siya kay Rafael. “Sinabi mo sa akin na hindi mo pa kayang sabihin sa kanya dahil may sakit ang mama niya.” Napatingin ako kay Mama. Namutla ito. “Ano?” Napakatalim ng boses niya. Mabilis na napatingin si Rafael kay Bianca. “Tumahimik ka.” Parang biglang nahulog ang lahat ng tunog sa paligid. Si Bianca mismo ang tila nagulat sa sinabi nito. “Ano?” “Sinabi kong tumahimik ka.” Hindi na iyon malambing na boses. Hindi iyon boses ng isang lalaking nag-aalaga sa isang junior. Iyon ang boses ng isang taong natatakot nang mawalan ng kontrol. Dahan-dahang tumayo si Papa. “Rafael.” Isang salita lang. Pero sapat iyon para umatras si Rafael. Tumingin si Mama kay Bianca. “Ano ang sinabi niya tungkol sa akin?” Nagsimulang manginig ang kamay ni Bianca. “Ako po…” “Sabihin mo.” Napatingin siya sa akin. Pagkatapos kay Mama. “Sinabi niya pong may sakit kayo.” Hindi gumalaw si Mama. “Anong sakit?” “Cancer.” Parang may humampas sa mesa. Si Tita Lourdes pala. Nabitawan niya ang kutsara. Nanlaki ang mga mata ni Mama. Ako naman—hindi ko alam kung galit ba ang unang naramdaman ko o pagsusuka. Cancer? Tiningnan ko si Rafael. “Sinabi mo sa kanya na may cancer ang mama ko?” “Mariana, makinig ka muna.” “Ayos na ayos ang mama ko.” “Mali ang pagkakaintindi niya.” Biglang sumigaw si Bianca. “Hindi!” Napalingon ang lahat. May luha na sa mga mata niya. “Hindi ko mali ang pagkakaintindi!” Dinampot niya ang cellphone. Mabilis niyang binuksan ang isang conversation. “Sinabi mo sa akin na terminally ill si Tita Celeste!” Namula ang mukha ni Rafael. “Bianca—” “Sinabi mong hindi mo kayang hiwalayan si Mariana dahil baka ikamatay ng mama niya!” Hindi na nagsalita ang kahit sino. Dahan-dahang napaupo si Mama. Pindutin ang “lahat ng komento” para magpatuloy sa pagbabasa bahagi 2+.
bahagi 2+: Sa loob ng tatlumpu’t dalawang taon ng buhay ko, bihira kong makitang mawalan ng salita ang mama ko. Ngayon—nakatingin lang siya kay Rafael. Parang hindi niya makilala ang lalaking ilang buwan niyang itinuring na magiging anak na rin niya. Tumingin ako kay Bianca. “Bakit niya kailangang sabihin iyon sa iyo?” Doon siya tuluyang napaiyak. At si Rafael—bigla siyang humakbang palapit. “Mariana, hindi mo kailangang marinig ang lahat ng ito.” Naharangan siya ni Luis. “Huwag kang lalapit.” Tumaas ang boses ni Rafael. “Lumayo ka.” “Subukan mo.” “Luis!” Ako ang sumigaw. Huminto ang dalawa. Hindi dahil kalmado ako. Kundi dahil gusto kong marinig ang sagot. Lumingon ako kay Bianca. “Bakit niya kailangang ipaliwanag sa iyo kung bakit hindi niya ako kayang hiwalayan?” Hindi siya makatingin sa akin. “Bianca.” Napapikit siya. At saka niya sinabi ang limang salitang tuluyang sumira sa huling bahagi ng relasyon naming magagawa ko pang ipagtanggol. “Dahil hinihintay ko po siya.” Walang gumalaw. Parang tumigil ang oras. Tinitigan ko siya. “Ano?” Humagulgol siya. “Sinabi niya po sa akin na hindi na kayo masaya.” Napailing ako. “Hindi.” “Sinabi niyang matagal na kayong hiwalay sa totoo lang.” “Hindi.” “Sinabi niyang pinipilit lang siya ng dalawang pamilya.” “Hindi.” “Sinabi niyang pagkatapos ng anniversary na ito, matatapos na ang lahat.” Napatingin ako sa cellphone niya. Ang mensahe. Pagkatapos ng gabing ito, tatapusin ko na ang problema ko kay Mariana. Biglang naging malinaw ang ibig sabihin. Hindi aksidente ang pagdala niya kay Bianca. Hindi simpleng kawalan ng respeto. Hindi rin simpleng pagtataksil. May plano siya. “Rafael.” Hindi ko namalayan kung gaano kalamig ang boses ko. “Ano dapat ang mangyari ngayong gabi?” Tahimik siya. “Ano ang plano mo?” “Wala.” Napangiti ako. Maliit. “Wala?” “Galit ka. Hindi ka nag-iisip nang maayos.” Sa wakas, tumayo si Mama. “Anak.” Hinawakan niya ang kamay ko. “Maupo ka muna.” Umiling ako. Hindi ko kayang maupo. Pakiramdam ko kapag ginawa ko iyon, baka biglang bumigay ang mga tuhod ko. Tiningnan ko ulit si Rafael. “Alam mong iaanunsyo ang engagement natin.” Hindi siya sumagot. “Alam mong may ibibigay si Papa sa iyo.” Nanigas ang mukha niya. Doon ako sigurado. Alam niya. Hindi man niya alam ang eksaktong laman ng kahong kahoy—may inaasahan siya. “Tinanong mo ako tungkol sa seal ng law office.” Tahimik. “Tinanong mo ako kung may kinalaman iyon sa surgical center.” Wala pa ring sagot. “Sinabi kong malalaman mo ngayong gabi.” Huminga ako nang malalim. “At dinala mo siya.” Tumingin ako kay Bianca. “Bakit?” Biglang nagbago ang mukha niya. Parang may naalala. Hindi niya agad sinabi. Pero nakita ko. “Bianca.” Napalingon siya sa akin. “May sinabi ba siya sa iyo tungkol sa engagement announcement?” Namutla siya. Rafael moved first. “Wala siyang alam.” Napatingin ako sa kanya. Hindi ko pa natatapos ang tanong. Pero sumagot na siya. At sa pagkakataong iyon—alam ni Papa. Alam ni Mama. Alam ni Luis. Lahat kami ay nakarinig sa pagkakamali niya. Dahan-dahang tumingin si Papa kay Bianca. “Ano ang sinabi niya sa iyo?” Nanginginig ang baba. “Huwag.” Mahina ang sabi ni Rafael. Pero narinig namin. “Huwag mong sabihin.” Napaatras si Bianca. At sa unang pagkakataon nang gabing iyon, nakita ko ang tunay na takot sa mukha niya. Hindi takot sa akin. Takot kay Rafael. Tumaas ang boses ni Papa. “Miss Salazar.” Hindi kumukurap si Bianca. “May nagsabi po sa akin…” Huminto siya. “May nagsabi sa akin na ngayong gabi…” Muli niyang tiningnan si Rafael. “…ako raw ang ipapakilala.” Hindi ko agad naintindihan. “Anong ibig mong sabihin?” Nagsimulang umagos ang luha niya. “Sinabi niya sa akin na hindi engagement ninyo ang iaanunsyo.” Namutla si Mama. Si Papa naman ay parang naging bato. “Ano raw ang iaanunsyo?” Mahinang tinanong ko. Hindi sumagot si Bianca. Kaya lumapit ako. “Ano raw ang iaanunsyo ngayong gabi?” Napapikit siya. Pagkatapos ay halos pabulong niyang sinabi—“Na tapos na raw kayo.” Nanginginig ang mga kamay ko. “At?” “Na…” Nahikbi siya. “Na ako raw ang babaeng gusto niyang pakasalan.” May sumigaw mula sa likod ng mesa. Hindi ko na alam kung sino. Ang alam ko lang—biglang kinuha ni Mama ang sarili niyang upuan para hindi siya matumba. Napamura si Luis. Si Papa ay hindi gumagalaw. At si Rafael—biglang nagsalita. “Hindi totoo iyan.” Napalingon sa kanya si Bianca. Parang sinampal. “Ano?” “Hindi ko sinabi iyan.” Nanlaki ang mga mata niya. “Sinungaling ka.” “Emotional ka ngayon.” “Ako ang emotional?” Natawa siya sa gitna ng pag-iyak. “Rafael, nasa cellphone ko ang mga mensahe mo.” Doon nagbago ang mukha niya. Hindi takot. Hindi galit. Kundi pagkataranta. Agad niya itong nilapitan. “Ibigay mo sa akin ang cellphone.” Napaatras si Bianca. “Huwag!” “Bianca.” “Ikaw ang nagsabi sa aking darating ako rito dahil kailangan kong makita sa sarili kong matatapos na kayo!” “Tumigil ka.” “Ikaw ang nagsabi sa aking pagkatapos ng announcement, aalis tayo!” “Tumigil ka!” “May hotel booking ka pa nga sa Batangas para bukas!” Biglang napatingin ako sa kanya. Batangas. Bukas. Anniversary ngayon. Engagement announcement sana ngayong gabi. At bukas—may booking sila. Dahan-dahang napalingon si Rafael sa akin. Doon ko nakita. Sa isang kisapmata. Ang mukha ng isang taong alam na wala nang paraan para maibalik ang kasinungalingan sa bibig niya. Ngunit hindi pa tapos si Bianca. Para bang ngayong nagsimula na siyang magsalita, hindi na niya kayang tumigil. “Sinabi mong may pera ka na pagkatapos ng gabing ito.” Parang may kidlat na dumaan sa buong mesa. Si Papa ang unang gumalaw. “Ano?” Napatakip ng bibig si Bianca. Huli na. Lumapit si Papa. “Ulitin mo.” “Ako po…” “Anong sinabi niya tungkol sa pera?” Hindi makatingin si Bianca. “Sinabi niyang pagkatapos daw po ng gabing ito, maaayos na ang problema niya sa funding.” Napatingin si Papa sa punit na guarantee agreement. Pagkatapos kay Rafael. Napahigpit ang panga niya. At biglang—may nag-vibrate na naman. Cellphone ni Bianca. Nasa kamay pa rin niya. Lahat kami ay napatingin sa screen. May papasok na tawag. Hindi numero. May pangalan. At nang mabasa iyon ni Rafael—parang tuluyang nawala ang dugo sa mukha niya. Mabilis siyang lumapit. “Patayin mo iyan.” Napaatras si Bianca. “Bakit?” “Patayin mo!” Mas lalo niyang hinigpitan ang hawak sa cellphone. Tiningnan ko ang screen. At doon ko nakita ang pangalan ng tumatawag. Hindi ko kilala. Pero si Papa—kilalang-kilala niya. Nang mabasa niya iyon, biglang nagbago ang mukha niya. Hindi na galit. Hindi na gulat. Kundi isang uri ng takot na ni minsan ay hindi ko pa nakita sa kanya. Nakasulat sa screen: ATTY. VILLANUEVA — MONTEVERDE FAMILY COUNSEL Tahimik ang buong mesa. Patuloy na nagri-ring ang cellphone. Isang beses. Dalawa. Tatlo. Pagkatapos ay biglang lumitaw ang preview ng isang bagong mensahe sa screen. “Bianca, huwag mong sasagutin si Rafael. Nalaman namin kung ano talaga ang pinapirma niya kay Mariana noong nakaraang linggo.” Napatigil ang paghinga ko. Noong nakaraang linggo? Pinapirma? Dahan-dahan akong napalingon kay Rafael. At bago pa ako makapagsalita—biglang inagaw niya ang cellphone mula sa kamay ni Bianca. Pindutin ang “lahat ng komento” para magpatuloy sa pagbabasa bahagi 3.