Ibinalik Nila Ako sa Bahay-Ampunan Para Piliin ang Masayahing Bata, Pero Nang Mapunta Ako sa Pamilyang Dela Cruz, Doon Lang Nila Nalaman na Hindi Ako ang Nawalan—Sila ang Nagtapon ng Anak na Hindi Na Nila Mababalikan
Inampon nila ako, pero hindi nila ako pinili.
Sa loob ng anim na buwan, tinawag ko silang Mama at Papa, kahit ramdam kong may ibang batang mas gusto nilang yakapin.
At nang bumalik sila sa bahay-ampunan para ipagpalit ako sa batang iyon, doon ko unang natutunan na may mga pamilyang marunong kumuha… pero hindi marunong magmahal.
Ako si Hana.
Lumaki ako sa isang DSWD-accredited children’s home sa Quezon City. Hindi ako maingay. Hindi rin ako palangiti. Sabi ng ibang bata, para raw akong laging may iniingatang sugat sa dibdib.
Noong dumating ang mag-asawang Santos, si Mrs. Liana Santos ang unang lumapit sa amin. Maputi siya, mabango, at maganda ang ngiti. Kasama niya ang asawa niyang si Mr. Ramon Santos, isang negosyanteng laging nakasuot ng plantsadong polo.
Tinignan niya ako nang ilang segundo, pero mas matagal ang tingin niya kay Luna.
Si Luna ang pinakasikat na bata sa amin. Magaling kumanta, marunong sumayaw, mabilis makipagkaibigan. Kapag may bumibisitang mag-aampon, siya ang unang napapansin.
“Ramon,” bulong ni Mrs. Santos habang inaayos ang pearl bracelet niya, “hindi ko makalimutan ang ngiti ni Luna. Parang siya talaga ang bagay sa bahay natin.”
Narinig ko iyon.
Nagkunwari akong abala sa pag-aayos ng lapis sa mesa.
Ngumiti si Mr. Santos at hinawakan ang kamay ng asawa. “Liana, ang batang ganoon kasigla, siguradong maraming magkakagusto. Pero itong si Hana, tahimik. Hindi ka mapapagod sa kanya.”
Saglit na natahimik si Mrs. Santos.
“Sige,” sabi niya, may kasamang buntong-hininga. “Kung iyon ang tingin mo.”
Ganoon ako napunta sa bahay ng mga Santos sa Greenhills.
Hindi ako sigurado kung dapat akong matuwa noon. Pero bata ako. At ang batang walang sariling tahanan, kapag inalok ng kwarto, pagkain, at taong tatawaging magulang, kakapit pa rin kahit nanginginig ang kamay.
Sa unang buwan, sinubukan kong maging mabuting anak.
Hindi ako nagrereklamo. Hindi ako malikot. Kapag tinuruan nila ako ng piano, kahit sumasakit na ang daliri ko, tumutugtog pa rin ako. Kapag pinaupo ako sa dining table nang tuwid ang likod, hindi ako gumagalaw.
Pero kahit anong gawin ko, parang mali pa rin.
“Napakatahimik mo, Hana,” sabi ni Mrs. Santos minsan habang pinapanood akong kumain. “Hindi ka ba marunong magkwento?”
Kinabukasan, sinubukan kong magkwento tungkol sa school.
Napangiwi siya. “Huwag masyadong madaldal sa harap ng bisita. Dapat may poise.”
Hindi ko na alam kung saan lulugar.
Kapag mataas ang grades ko, sinasabi ni Mr. Santos, “Huwag mong isipin na sapat na iyan. Ang tunay na anak ng pamilyang Santos, dapat laging pinakamagaling.”
Kapag tahimik ako, sinasabi nilang duwag ako.
Kapag sumubok akong ngumiti, sinasabi nilang pilit.
Anim na buwan lang ang lumipas nang marinig ko sila sa sala.
“Ramon, hindi ko talaga makalimutan si Luna,” umiiyak na sabi ni Mrs. Santos. “Tuwing gabi, naaalala ko ang mukha niya noong hindi natin siya pinili. Parang nasaktan ko siya.”
“Liana…”
“Hindi ba puwede nating ibalik si Hana? Mabait naman siya. Maiintindihan niya iyon.”
Noong gabing iyon, hindi ako umiyak.
Naupo lang ako sa kama, hawak ang stuffed toy na binili nila para sa akin, at paulit-ulit kong sinabi sa sarili ko: “Mabait ka. Kaya mo.”
Kinabukasan, dinala nila ako pabalik sa children’s home.
Nakaluhod si Mrs. Santos sa harap ko habang hawak ang kamay ko.
“Hana, anak,” sabi niya, basag ang boses, “hindi ibig sabihin nito na ayaw namin sa’yo. Pero hindi ko talaga makalimutan si Luna. Ikaw ang mas nakakaintindi, di ba? Mabait ka. Pasensiya ka na.”
Tumango ako.
Dahil iyon ang inaasahan nila sa akin.
Sa may gate, nakita ko si Luna. Nakasuot siya ng pink dress at kumakaway kay Mrs. Santos na parang prinsesa. Tumakbo siya at yumakap sa kanya.
“Mommy!” sigaw niya.
Habang abala ang matatanda, lumapit siya sa akin at ngumiti.
“Talunan,” bulong niya. “Walang may gusto sa’yo. Ako pa rin ang pinili.”
Hindi ako sumagot.
Bumalik ako sa lumang kama ko sa children’s home. Sabi ni Mrs. Santos, babalik daw siya para dalawin ako.
Tatlong buwan akong naghintay.
Hindi siya dumating.
Pagkatapos ng tatlong buwan, bumalik si Mr. Santos. Pero hindi para kunin ako. Dinala niya ang kaibigan niyang si Mr. Eduardo Dela Cruz at ang asawa nitong si Mrs. Celina Dela Cruz.
May malaking bahay sila sa Ayala Alabang. Wala silang anak. Matagal na raw silang naghahanap ng batang babae.
Nang makita ako ni Mrs. Dela Cruz, hindi niya ako tinignan na parang produkto sa display.
Tinignan niya ako na parang matagal niya na akong hinahanap.
“Ikaw si Hana?” malambing niyang tanong.
“Opo.”
Lumuhod siya para magpantay ang aming mata. “Gusto mo bang sumama sa amin? Hindi bilang bisita. Bilang anak namin. Ikaw lang. Kung papayag ka.”
Hindi ko alam kung bakit, pero uminit ang dibdib ko.
Dahan-dahan kong inilagay ang kamay ko sa palad niya.
“Opo,” bulong ko. “Gusto ko po.”
Nang araw na iyon, umalis ako sa children’s home dala ang maliit kong bag, pero may kakaibang gaan sa dibdib.
Sa bahay ng mga Dela Cruz, tinawag ako ng mga kasambahay na “Miss Hana.” Si Mama Celina, gaya ng gusto niyang itawag ko sa kanya, nilibot ako sa buong bahay. Tinanong niya kung anong pagkain ang gusto ko, anong kulay ang gusto ko, anong kwarto ang pipiliin ko.
Hindi ko alam ang isasagot.
“Pasensiya na po,” sabi ko. “Hindi ko po alam kung ano ang gusto ko.”
Si Papa Eduardo ang sumagot.
“Hana, hindi mo kailangang humingi ng tawad dahil hindi mo pa kilala ang sarili mo. Bata ka pa. Tutulungan ka naming makilala kung sino ka, hindi ka namin pipiliting maging gusto namin.”
Noon ko unang naramdaman kung ano ang ibig sabihin ng ligtas.
Pero isang gabi, habang kumakain kami ng hapunan, tumunog ang cellphone ni Papa Eduardo.
Si Mr. Santos.
Pagkatapos ng tawag, tumingin siya sa akin. “Hana, nandito raw sila sa gate. Kasama si Luna. Gusto ka raw nilang makita.”
Nanigas ang kamay ko sa kutsara.
Makalipas ang ilang minuto, pumasok sila sa sala.
Si Mrs. Santos, si Mr. Santos, at si Luna na nakasuot ng mamahaling pink dress.
Tumakbo si Luna palapit sa akin at yumakap.
“Hana! Miss na miss kita!”
Pero nang walang nakatingin, kumurba ang labi niya at bumulong, “Tingnan mo nga naman. Nakahanap ka rin pala ng kukuha sa’yo.”
Napaatras ako.
Ngumiti si Mrs. Santos kay Mama Celina. “Ang laki ng pinagbago ni Luna mula nang napunta siya sa amin. Lahat ng tao sa school, mahal siya. Sobrang saya niya sa bahay.”
Si Mr. Santos naman ay proud na proud. “Totoo. Noong una akala ko mapapagod si Liana sa sobrang likot niya, pero siya pala ang bumuhay sa bahay namin.”
Tahimik akong nakikinig.
Doon ko naintindihan.
Hindi mahirap mahalin ang bata.
Mahirap lang nila akong mahalin.
Akala ko iyon na ang pinakamasakit na maririnig ko, pero biglang hinawakan ni Mrs. Santos ang kamay ni Mama Celina.
“Celina,” sabi niya, nanginginig ang boses, “puwede ba naming mahiram muna si Hana? Kahit isang gabi lang.”
Napatingin ako kay Papa Eduardo.
At sa unang pagkakataon, nakita kong nawala ang lambing sa mukha niya.
“Mahirap hiramin ang anak,” malamig niyang sabi. “Hindi siya bag, Liana.”
Namutla si Mrs. Santos.
Pero ang sumunod niyang sinabi ang nagpahinto sa paghinga ko.
“Kung hindi ninyo siya ipapahiram,” bulong niya, “masisira ang buong pamilya namin bukas.”
…
Hindi agad ako nakapagsalita.
Nakatayo ako sa likod ni Mama Celina, habang ramdam kong lumalamig ang mga daliri ko. Si Luna, na kanina lang ay nakangiting parang anghel, biglang tumahimik.
Si Papa Eduardo ang unang kumilos.
Umupo siya sa single chair sa sala at itinuro ang sofa sa tapat niya.
“Umupo kayo,” sabi niya. “At ipaliwanag ninyo kung bakit kailangan ninyong ‘hiramin’ ang anak ko.”
Napakurap si Mr. Santos sa salitang anak ko.
Parang may kung anong tumama sa pride niya.
“Eduardo,” sabi niya, pilit ang ngiti, “huwag naman nating palakihin. Gusto lang naming makasama si Hana sandali.”
“Bakit?” tanong ni Mama Celina. Mahinahon ang boses niya, pero mahigpit ang hawak niya sa balikat ko. “Tatlong buwan siyang naghintay sa dalaw n’yo. Hindi kayo dumating. Ngayon bigla n’yo siyang kailangan?”
Tumango si Mrs. Santos, at sa wakas, pumutok ang iyak niya.
“May family gathering kami bukas sa Tagaytay,” sabi niya. “Darating si Mommy Aurora, ang lola ni Ramon. Siya ang may hawak ng malaking bahagi ng negosyo ng pamilya. Alam niyang si Hana ang unang batang inampon namin.”
Kumunot ang noo ni Papa Eduardo.
“At?”
Napayuko si Mrs. Santos.
“Hindi namin nasabi agad na… binalik namin siya.”
Parang may tumusok sa dibdib ko.
Kaya pala.
Hindi nila ako namiss.
Hindi nila ako naalala.
Kailangan lang nila akong pangtakip sa kahihiyan.
Si Mr. Santos ang sumalo sa paliwanag. “Matanda na si Mommy Aurora. Mahigpit siya sa usapin ng pamilya. Noong nalaman niyang nag-ampon kami, natuwa siya. Sinabi niya pa na kung mapapatunayan naming kaya naming mag-alaga ng batang hindi namin kadugo, ipapasa niya kay Liana ang pamumuno sa foundation ng pamilya.”
“Tapos ibinalik ninyo si Hana,” sabi ni Papa Eduardo.
Walang sumagot.
Napatingin ako kay Luna. Nakayuko siya, pero ang kamay niya ay nakapilipit sa laylayan ng pink dress niya.
“Hindi kasalanan ni Luna,” mabilis na sabi ni Mrs. Santos. “Mabait si Luna. Masaya siya. Siya ang bagay sa amin.”
“Walang nagsasabing kasalanan niya,” sagot ni Mama Celina. “Pero kasalanan ninyong gawing resibo ang isang bata.”
Namula ang mukha ni Mrs. Santos.
“Huwag mo naman akong husgahan, Celina. Ina rin ako.”
Doon unang kumilos si Mama Celina. Dahan-dahan siyang lumapit kay Mrs. Santos.
“Hindi ka naging ina kay Hana,” sabi niya. “Naging trial period ka.”
Napahawak ako sa damit ni Mama Celina.
Hindi ko alam na puwedeng may taong magsalita para sa akin nang ganoon. Buong buhay ko, ako ang laging pinapaintindi. Ako ang laging pinapatahimik. Ako ang laging kailangang maging mabait.
Pero ngayong gabi, may nagsabing hindi ako gamit.
May nagsabing mali ang ginawa sa akin.
“Please,” pakiusap ni Mrs. Santos, lumuhod halos sa harap ni Mama Celina. “Isang araw lang. Papakilala namin siya kay Mommy Aurora. Sasabihin naming kasama pa rin namin siya, na nag-aaral lang siya sa ibang lugar. Pagkatapos noon, ibabalik din namin siya.”
Hindi ko sinasadyang mapasigaw.
“Ayoko po.”
Lahat sila napatingin sa akin.
Nanginig ang labi ko, pero hindi ako umatras.
“Ayoko pong sumama sa inyo.”
Napatingin sa akin si Mr. Santos, at bumalik sa mukha niya ang dating ekspresyon—iyong para bang may nagkamaling bata sa harap niya.
“Hana,” sabi niya, mababa ang boses, “huwag kang bastos. Hindi ka namin pinapabayaan noon. Binuhay ka namin nang maayos sa bahay namin.”
“Ramon,” babala ni Papa Eduardo.
Pero nagpatuloy siya.
“Kung hindi dahil sa amin, hindi ka rin mapapansin nina Eduardo. Kami ang dahilan kung bakit ka nandito ngayon.”
Doon ako tuluyang napaluha.
Hindi dahil nasaktan ako. Kundi dahil sa wakas, malinaw na malinaw na ang lahat.
Akala nila utang ko pa sa kanila ang pagiging itinapon.
Si Luna biglang tumawa nang mahina.
“Sinabi ko na nga ba,” bulong niya. “Kahit may bagong bahay ka, takot ka pa rin.”
Tumigil ang buong sala.
Napatingin si Mrs. Santos sa kanya. “Luna…”
Biglang namula si Luna, na para bang ngayon lang niya naalalang may ibang nakarinig.
Si Mama Celina ay yumuko sa akin. “Hana, gusto mo bang pumasok muna sa kwarto?”
Umiling ako.
“Hindi po. Gusto ko pong marinig nila.”
Huminga ako nang malalim.
“Noong nasa bahay ninyo ako, hindi ko po alam kung anong dapat kong gawin para mahalin ninyo ako. Kapag tahimik ako, mali. Kapag nagsasalita ako, mali. Kapag mataas ang grades ko, kulang pa rin. Kapag napapagod ako, mahina ako.”
Tumingin ako kay Mrs. Santos.
“Naghintay po ako sa inyo sa bahay-ampunan. Sabi ninyo babalik kayo. Tatlong buwan po akong naghintay sa may bintana tuwing hapon.”
Naiiyak na si Mrs. Santos.
“Hana, anak—”
“Hindi po ninyo ako anak,” putol ko.
Hindi iyon sigaw.
Pero doon sila mas nasaktan.
Tahimik ang sala nang ilang segundo.
Pagkatapos, tumayo si Papa Eduardo.
“Uuwi na kayo,” sabi niya. “At bukas, kung gusto ninyong malaman ni Doña Aurora ang totoo, kayo ang magsabi. Kung hindi, ako ang magsasabi.”
Nanlaki ang mata ni Mr. Santos. “Eduardo, kaibigan kita.”
“Kaibigan kita,” sagot ni Papa Eduardo. “Kaya nga dapat matagal na kitang pinagsabihan.”
Umalis ang mga Santos nang gabing iyon na walang nakuha.
Akala ko tapos na.
Pero kinabukasan, nang tanghali, sinabi ni Papa Eduardo na may pupuntahan kami.
“Tagaytay,” sabi niya. “Inimbitahan tayo ni Doña Aurora Santos.”
Nanigas ako.
“Siya po mismo?”
Tumango si Mama Celina. “Tinawagan siya ni Papa mo kagabi. Hindi para siraan sila. Para sabihin ang totoo bago nila gamitin ang pangalan mo.”
Nanginginig ako habang papasok kami sa malaking bahay sa Tagaytay. Maraming tao. May catering. May mga kamag-anak na nakaayos. Sa gitna ng sala, nakaupo si Doña Aurora, isang matandang babaeng may puting buhok at matalim na mata.
Nandoon ang mag-asawang Santos. Nandoon din si Luna.
Nang makita nila kami, namutla si Mrs. Santos.
Si Doña Aurora ang unang nagsalita.
“Ikaw si Hana.”
Tumango ako.
Lumapit siya at tumingin sa akin nang matagal. Hindi siya nakangiti, pero hindi rin malamig ang tingin niya.
“Sinabi sa akin ni Ramon na nasa special school ka raw kaya hindi ka namin nakikita.”
Napayuko si Mr. Santos.
“Tapos sinabi sa akin ni Eduardo kagabi na ibinalik ka raw sa bahay-ampunan,” dagdag niya. “Alin ang totoo?”
Walang sumagot.
Kaya ako ang nagsalita.
“Totoo po na ibinalik nila ako.”
Napuno ng bulungan ang paligid.
Umiiyak na si Mrs. Santos. “Mommy, nagkamali kami. Pero mahal namin si Luna. Hindi namin sinadyang saktan si Hana.”
Tumayo si Doña Aurora. Kahit matanda na siya, nang magsalita siya, tumahimik ang buong bahay.
“Ang pagmamahal sa isang bata ay hindi dapat nangangailangan ng pagtapon sa isa pa.”
Napasinghap si Mrs. Santos.
“At ang foundation na gusto mong pamunuan, Liana,” patuloy ni Doña Aurora, “ay para sa mga batang iniiwan, pinapabayaan, at ginagawang pang-display ng mga taong gustong magmukhang mabuti. Paano ko ipagkakatiwala iyon sa taong nagbalik ng bata dahil hindi niya kayang mahalin nang tahimik?”
Napaluhod si Mrs. Santos.
“Mommy, please.”
Pero malamig na tumingin si Doña Aurora kay Mr. Santos.
“At ikaw, Ramon. Anak kita, pero hindi ibig sabihin palalampasin ko ang ginawa mo. Hindi negosyo ang pamilya. Hindi kontrata ang bata.”
Naramdaman kong humigpit ang hawak ni Mama Celina sa kamay ko.
Biglang nagsalita si Luna.
“Hindi ko naman kasalanan!” sigaw niya. “Sila ang pumili sa akin! Sila ang nagsabing mas bagay ako sa kanila!”
Natigilan ang lahat.
Si Mrs. Santos ay napaiyak lalo, pero sa pagkakataong iyon, hindi na niya niyakap agad si Luna. Tumingin siya sa batang matagal niyang pinangarap, at sa unang beses, parang nakita niya rin ang bigat ng ginawa niya.
Lumapit si Doña Aurora kay Luna.
“Hindi ikaw ang may kasalanan sa pagpili nila,” sabi niya. “Pero bata ka pa. Matutunan mo sana na hindi kailangang tapakan ang ibang tao para maramdaman mong mahalaga ka.”
Napayuko si Luna.
Hindi siya umiyak nang malakas. Pero nakita kong nanginginig ang balikat niya.
Doon ko naintindihan: kaming dalawa, sa magkaibang paraan, parehong ginamit ng mga matatanda. Ako bilang batang madaling itapon. Siya bilang batang puwedeng ipagmalaki.
Pagkatapos ng araw na iyon, kumalat sa pamilya Santos ang totoo. Tinanggal ni Doña Aurora si Mrs. Santos sa listahan ng mamumuno sa foundation. Pinilit niya rin silang dumaan sa counseling at parenting review bago payagang magpatuloy sa anumang adoption-related charity work.
Hindi iyon paghihiganti.
Iyon ay pananagutan.
Ilang linggo ang lumipas, nakatanggap ako ng sulat mula kay Mrs. Santos.
Maikli lang iyon.
Hana, sorry. Hindi sapat ang sorry, pero ito lang ang kaya kong simulan. Hindi mo kasalanan na hindi ka namin minahal nang tama.
Hindi ko sinagot.
Hindi dahil galit pa ako.
Kundi dahil hindi na ako naghihintay.
Sa bahay ng mga Dela Cruz, unti-unti kong natuklasan ang mga gusto ko.
Gusto ko pala ng kulay blue, hindi pink.
Gusto ko ng sinigang na hipon, hindi lang ang pagkaing “bagay” sa bata.
Gusto kong mag-drawing, kahit hindi ako pinakamagaling.
At higit sa lahat, gusto kong tumawa nang hindi iniisip kung tama ba ang lakas ng tawa ko.
Isang gabi, habang nakaupo kami sa veranda, tinanong ako ni Mama Celina, “Hana, masaya ka ba rito?”
Tumingin ako sa kanya, pagkatapos kay Papa Eduardo na abala sa paghihiwa ng mangga para sa amin.
“Opo,” sabi ko. “Pero minsan natatakot pa rin po ako.”
“Sa alin?” tanong ni Papa Eduardo.
“Na baka kapag hindi po ako naging mabait, ibalik ninyo rin ako.”
Tumigil siya sa paghihiwa.
Lumapit si Mama Celina at niyakap ako.
“Hana,” sabi niya, “hindi ka namin mahal dahil mabait ka. Mahal ka namin dahil anak ka namin.”
Noong gabing iyon, umiyak ako nang matagal.
Hindi na dahil iniwan ako.
Kundi dahil sa wakas, may bahay na akong hindi ko kailangang paghirapan para manatili.
Makalipas ang ilang taon, naging volunteer ako sa parehong children’s home na pinanggalingan ko. Kapag may batang tahimik sa sulok, hindi ko agad sinasabing suplada siya, mahina siya, o walang gana.
Umupo lang ako sa tabi niya.
At sinasabi ko ang minsang sinabi sa akin ni Papa Eduardo:
“Hindi mo kailangang humingi ng tawad dahil hindi mo pa kilala ang sarili mo. May oras ka pa. May karapatan kang piliin ang kulay, pagkain, pangarap, at pamilyang magpaparamdam sa’yo na sapat ka.”
Dahil totoo pala iyon.
Minsan, ang pamilyang nawala sa’yo ay hindi kabawasan sa halaga mo.
Minsan, iyon ang paraan ng buhay para ilayo ka sa mga taong hindi marunong magmahal, at ilapit ka sa mga taong kaya kang piliin—hindi dahil tahimik ka, hindi dahil madali kang pakisamahan, kundi dahil ikaw ay ikaw.
Mensahe: Huwag mong sukatin ang sarili mo sa paraan ng pagtrato sa’yo ng mga taong hindi marunong magmahal. Ang batang itinapon, ang taong iniwan, at ang pusong minsang hindi pinili—lahat iyan ay maaari pa ring matagpuan ng tamang tahanan. At kapag dumating iyon, hindi mo na kailangang magmakaawa para manatili.