Bahagi 4: Ang hearing na nagpagsalita sa pinakatahimik na tao
Tatlong araw pagkatapos, ginanap ang conciliation sa maliit na meeting room sa likod ng barangay hall.
Walang tarp.
Walang speaker.
Walang tugtog ng fiesta.
May isang mahabang mesa lang, ilang lumang electric fan, amoy ng basang papel, at mga mukhang matagal nang sumasakal sa akin.
Dumating si Mama Lorna na naka-itim na dress, may hawak na tissue, na parang handa siyang umiyak anumang oras.
Naka-white blouse si Teresa, maayos ang buhok, at light lang ang makeup. Pilit siyang kalmado, pero paulit-ulit siyang sumusulyap sa pinto.
Umupo si Miguel sa tabi ng nanay niya.
Hindi sa tabi ko.
Mabuti.
Hindi ko na kailangan ang acting niya bilang asawa.
Si Kapitan Ramon ang nanguna sa meeting kasama ang dalawang miyembro ng lupon. Naroon din ang rice supplier, uniform supplier, si Nena, ang kaibigan kong si Andrea na legal assistant, at ilang representative ng mga pamilyang nabigyan ng stub.
Pagkaupo ng lahat, agad nagsalita si Mama Lorna.
—Kapitan, hindi na sana kailangang palakihin ito. Misunderstanding lang ito sa pamilya. Mainitin lang ang ulo ng manugang ko.
Inilapag ko ang folder sa mesa.
—Kung misunderstanding lang, mas madaling linawin ngayon.
Ngumisi si Teresa.
—Ano ang lilinawin mo? Na nangako ka tapos ayaw mong magbayad?
Tiningnan ko siya.
—Sabi mo nangako ako. Sabihin mo kung kailan, saan, at sino ang nakarinig.
—Narinig ni Mama.
—Si Mama ang nag-propose.
Natigilan si Teresa.
Sumingit si Mama Lorna.
—Ako ang biyenan niya. Kung magsalita ako para sa kanya, ano ang masama roon? Pamilya kami.
Binuksan ko ang page three ng folder.
—Ang pamilya ay walang karapatang mamemeke ng pirma. Narito ang apat na commitment forms. Hinihingi ko ang comparison sa tunay kong pirma sa business permit at bank records.
Itinulak ni Andrea ang isang dokumento sa mesa.
—Nakapaghanda na kami ng specimen signatures. Bukod dito, nakapagsumite na si Ma’am Isabel ng report sa police blotter tungkol sa suspected forgery kaninang umaga. Barangay conciliation ito, pero puwedeng umusad ang kaso kung hindi makikipagtulungan ang kabilang panig.
Agad napalingon si Miguel sa akin.
—Nagpa-police blotter ka?
Kalmado kong sinagot:
—Ginamit ninyo ang papeles ko. Pinoprotektahan ko ang sarili ko.
Namula ang mukha niya.
Nagsimulang umiyak si Mama Lorna.
Tunay na ang luha ngayon.
—Diyos ko, pinalaki ko ang anak ko, pinakasalan siya, tapos ang manugang ko pa ang magdadala sa amin sa pulis.
Nagsalita si Alma, ang nanay na may kargang anak noong fiesta.
—Ma’am Lorna, hindi kami pumunta rito para panoorin kayong umiyak. Pinapunta kami noon para kumuha ng bigas. Ngayon, gusto naming malaman kung sino ang nangako.
Tumahimik ang kuwarto.
Tiningnan ko si Alma.
Wala na sa mga mata niya ang galit na nakita ko noong fiesta.
Pagod na lang.
Pagod ng taong ginamit bilang palamuti sa ambisyon ng iba.
Tinapik ni Kapitan Ramon ang mesa gamit ang ballpen.
—Dumaan tayo sa dokumento. Supplier ng bigas, pakipaliwanag.
Tumayo ang rice supplier, hawak ang carbon copy.
—May order na 180 sacks of rice. Ang nag-order ay si Ms. Teresa Reyes. Ang initial guarantor na nakalagay ay Tienda ni Isa. Noong delivery, 90 sacks ang ibinaba sa barangay court, 60 sacks sa bodega sa likod ng auto parts shop ng pinsan ni Ms. Teresa, at 30 sacks sa sari-sari store ni Aling Maribel. Ito ang mga pirma ng tumanggap.
Inilapag niya ang papel.
Agad nagsalita si Teresa.
—Temporary storage lang iyon! Wala nang space sa barangay court.
Tinanong ko siya:
—Kung temporary storage, bakit ibinenta ang 30 sacks kay Aling Maribel kinabukasan?
Tinawag papasok si Aling Maribel.
Nalilito siya, hawak ang resibo.
—Hindi ko po alam na bigas para sa charity iyon. Sabi ni Teresa, sobra raw sa program nila at kailangan ibenta agad para maging cash. Bumili ako ng 30 sacks. Nagbayad ako ng 42,000 pesos.
Tumayo si Teresa.
—Sinungaling ka!
Bumigat ang boses ni Kapitan Ramon.
—Umupo ka, Teresa.
Inilabas ko ang delivery notebook ni Nena.
—Ito ang notebook ng driver na naiwan noong delivery. Naitago ito ni Nena dahil tumulong siya sa pag-check ng items sa likod ng kusina. May plate number, oras, lugar, at tumanggap.
Mabilis na lumingon si Mama Lorna kay Nena.
Parang kutsilyo ang tingin niya.
—Kinupkop ka ng bahay namin nang ilang taon, tapos tatraydurin mo kami?
Nanginginig si Nena.
Inilapit ko ang kamay ko sa kanya sa ibabaw ng mesa.
Huminga siya nang malalim.
At sa unang pagkakataon, tumingin siya nang diretso kay Mama Lorna.
—Nagtrabaho ako para sa sahod ko. Hindi ako kumain mula sa kasalanan ninyo.
Tahimik ang buong silid.
Nagpatuloy si Nena, mabagal pero malinaw ang bawat salita.
—Noong gabi bago ang fiesta, sinabi ni Ma’am Lorna na kunin ko ang susi mula sa bulsa ni Sir Miguel para buksan ang drawer ni Ma’am Isabel. Kinuha ko ang business permit at ID at ibinigay ko sa kanya. Alam kong mali iyon, pero natakot ako mawalan ng trabaho. Pagkatapos, nakita kong ibinigay ni Sir Miguel ang papeles kay Ma’am Teresa. Sinabi nila na kapag may kopya ng permit, magtitiwala ang suppliers. Nakita ko rin na may bigas na inilabas sa barangay court pagkatapos ng alas diez ng gabi.
Hinampas ni Miguel ang mesa.
—Tumahimik ka!
Tumingin si Andrea kay Kapitan Ramon.
—Pakirecord po ang intimidation of witness during conciliation.
Nanigas si Miguel.
Tiningnan ko siya.
Ang lalaking minsang nagsabing nakikitira lang ako sa bahay nila, ngayon ay hindi makatingin nang diretso sa isang matandang kasambahay.
Unti-unting nawalan ng kontrol si Teresa.
—Sige, may naibenta akong 30 sacks. So what? Ibabalik ko naman dapat. Kailangan ko lang ng pondo para sa campaign shirts, sound system, at barangay program. Kapag naging kagawad ako, makikinabang din ang lahat. May pera si Isabel. Ano bang masama kung tumulong siya sa pamilya?
Mapait na tumawa si Alma.
—Kinuha mo ang bigas na ipinangako sa mahihirap, ibinenta mo para iprint ang mukha mo sa campaign shirt, tapos sasabihin mong para sa barangay iyon?
Wala nang kailangang magsalita.
Si Teresa na mismo ang naglantad sa sarili niya.
Sinubukan pa ni Mama Lorna na isalba ang lahat.
—Bata pa si Teresa. Nagkamali lang. Si Isabel, kapatid niya sa asawa. Bakit hindi na lang palampasin?
Inilabas ko ang huling dokumento.
Iyon ang cancellation notice para sa anumang financial commitment na gumagamit ng Tienda ni Isa nang walang personal kong pirma at confirmation mula sa registered number ko.
—Simula ngayon, hindi ko pananagutan ang anumang utang na ginawa gamit ang pangalan ng Tienda ni Isa nang wala akong pahintulot. Ang kinikilala ko lang ay ang original contribution ko na 25,000 pesos at 60 boxes ng banana bread. Gagamitin ko pa rin iyon para tulungan ang mga pamilyang totoong naloko rito.
Humarap ako sa suppliers.
—Hindi ako tumatakbo sa responsibilidad. Biktima rin ako ng paggamit sa pangalan ko. Kung kailangan ninyo, ibibigay ko ang records para singilin ninyo ang tamang taong nag-order, tumanggap, at nakinabang sa goods.
Tumingin sa akin ang uniform supplier, tapos kay Teresa.
—Kung ganoon, kay Ms. Teresa at sa pamilya niya kami sisingil.
Sumunod ang sound system provider.
—Ganoon din ako.
Tumango ang rice supplier.
—Gagawa ako ng bagong statement of account sa pangalan ng nag-order at tumanggap.
Napaupo si Teresa na parang naubusan ng lakas.
Putlang-putla ang mukha niya.
Tumingin si Mama Lorna sa paligid. Sa unang pagkakataon, wala nang kumampi sa kanya dahil lang mas matanda siya.
Nakayuko si Miguel, mahigpit na magkahawak ang mga kamay.
Akala ko magiging masaya ako.
Pero hindi.
Ang naramdaman ko ay gaan.
Parang may malaking batong pitong taon kong pasan sa ulo ang tuluyang naibaba.
Tinapos ni Kapitan Ramon ang meeting gamit ang malinaw na written record.
Si Teresa, Mama Lorna, at Miguel ang mananagot sa commitments na ginawa nang walang pahintulot ko.
Ang suspected forgery ay irerecord at maaaring i-forward kung ipagpapatuloy ko.
Maglalabas ang barangay ng public clarification na hindi umatras ang Tienda ni Isa sa tulong, kundi ginamit ang pangalan nito nang walang permiso.
Ang mga pamilyang nabigyan ng stub ay bibigyan ng tamang listahan ng ayuda mula sa voluntary contribution ko at sa natitirang barangay fund.
Nang magsitayo ang lahat, lumapit si Miguel sa akin.
Paos ang boses niya.
—Isabel, puwede ba tayong umuwi at pag-usapan ito?
Tiningnan ko ang singsing sa daliri ko.
Pitong taon.
Isang kusina.
Isang anak.
Isang maliit na tindahan.
Napakaraming beses ng “tiis muna.”
Tinanggal ko ang singsing at inilapag sa mesa ng barangay.
—Hindi. Simula ngayon, kung may sasabihin ka, sabihin mo sa lugar na may written record.