Hindi ako agad nakakibo. Nakatayo lang ako sa gitna ng madilim na dormitoryo, hawak ang lumang kahoy na pulseras ni Marco, habang ang ulan sa labas ay parang walang katapusang hinahampas ang bubong na yero. Ang lalaking nasa labas ng bintana ay basang-basa ang balikat. Pero hindi siya umalis. Hindi rin niya inalis ang tingin sa akin.
—Lia, ulit niya, mas mababa ang boses, mas nanginginig.
—Anak, si Papa ito.
Tumawa ang batang nakatayo sa harap ko. Si Dario. Pinakamalaking bata sa ampunan. Labing-anim na taong gulang na, pero ayaw pang umalis dahil ginagamit siya ng ilang tagapag-alaga para takutin ang mas maliliit.
—Papa? sarkastiko niyang sabi. Lia, may tatay ka pala? Akala ko pulubi ka lang na pinulot sa kanal.
Nagtawanan ang dalawang kasama niya. Pero hindi ako tumawa. Hindi rin ako umiyak. Tinitigan ko lang ang lalaking nasa ulan. Hindi ko siya kilala. Wala akong maalala na mukha ng ama. Ang pinakamatandang alaala ko ay amoy usok, basang kumot, at kamay ng pulis na humahawak sa balikat ko habang dinadala ako sa ampunan. Sabi nila, natagpuan daw ako sa gilid ng palengke sa Divisoria. Sabi nila, wala raw naghanap sa akin. Sabi nila, walang magulang na gustong bumalik para sa isang batang tulad ko. Pero ngayon, may isang lalaking nakatayo sa labas. Tinatawag akong anak. At parang ako ang buong mundong matagal niyang nawala. Biglang bumukas nang malakas ang pinto. Pumasok ang dalawang bodyguard na nakaitim. Sa likuran nila, mabilis na sumunod ang lalaki. Malapad ang balikat niya, maputla ang mukha, at may pilat sa gilid ng kilay. Nang makita niya ang pasa sa braso ko, ang punit na unan, at ang tatlong batang nakapaligid sa kama ko, biglang nagbago ang tingin niya. Mula sa sakit. Naging galit.
—Sinong humipo sa anak ko?
Tahimik ang buong silid. Kahit si Dario, na kanina ay nagyayabang pa, napaatras ng kalahating hakbang. Pero mabilis siyang nakabawi.
—Sir, naglalaro lang kami—
Hindi pa niya natatapos ang pangungusap nang bumagsak ang tingin ng lalaki sa kahoy na pulseras sa kamay ko.
—Kanino iyan?
Napatingin ako sa pulseras. Mahigpit ko itong hinawakan.
—Kay Marco.
—Isa sa kambal?
Tumango ako.
—Bakit nasa iyo?
Bago ako makasagot, si Dario na ang nagsalita.
—Regalo po sa amin ni Isabella. Sabi niya, hindi na raw kailangan ni Marco iyan. May bago na siyang buhay.
Nanlamig ang mga daliri ko. Narinig ko na iyon kanina. Pero ngayon, sa harap ng lalaking ito, mas masakit pakinggan. Mas totoo. Mas nakakahiyang aminin. Ang taong pinrotektahan ko, siya pa ang nagbigay ng pinakamahalagang bagay ni Marco sa mga taong gustong manakit sa akin. Ang lalaking tumawag sa akin na anak ay dahan-dahang yumuko sa harap ko. Sa gulat ko, lumuhod siya. Isang lalaking halatang mayaman. Isang lalaking sinusundan ng bodyguard. Isang lalaking hindi dapat lumuhod sa maruming sahig ng ampunan. Pero lumuhod siya sa harap ko. Maingat niyang inabot ang kamay ko, ngunit hindi niya ako hinawakan hangga’t hindi ako kusang lumapit.
—Lia, sabi niya, halos pabulong. Ako si Gabriel Salcedo.
Tumigil ang hininga ng isa sa mga bodyguard. Maging si Dario ay napanganga. Kahit bata pa ako, kilala ko ang apelyidong iyon. Salcedo. May-ari ng mga ospital, paaralan, mall, at ilang pantalan sa Maynila. Minsan, ang lumang diyaryo sa kusina ay may litrato ng isang babaeng nakaputi, asawa raw ng malaking negosyante, na namatay sa sunog labing-isang taon na ang nakalipas. Sa ilalim ng litrato niya, may maliit na balita: nawawalang anak ng pamilyang Salcedo, hindi pa rin natatagpuan. Dahan-dahang humigpit ang dibdib ko.
—Hindi, bulong ko.
Umiling ako.
—Hindi ako iyon.
Hindi puwede. Kung ako iyon, bakit ako iniwan nang ganito katagal? Kung anak nila ako, bakit pitong taon akong kumain ng tira? Bakit pitong taon akong natulog sa kama na may surot? Bakit kailangan kong magmakaawa kina Miguel at Marco para lang may magsama sa akin palabas? Napasara ang mga mata ni Gabriel. Parang bawat salita ko ay humahampas sa kanya.
—Hinahanap kita mula noong gabing nawala ka. Sinabi sa akin ng mga pulis na namatay ka sa sunog. Pero hindi ako naniwala. Kahapon, may lumang file na binuksan muli. May litrato ng batang dinala rito. May peklat sa kaliwang balikat.
Natigilan ako. May peklat nga ako roon. Hugis gasgas na buwan. Matagal ko nang hindi pinapansin. Dahan-dahang tumayo si Gabriel at lumingon sa bodyguard.
—Dalhin ang doktor. Kunin ang director. Walang batang aalis sa kuwartong ito.
Sa unang pagkakataon, nakita kong namutla si Dario.
—S-sir, wala po kaming ginawa—
—Tumahimik ka.
Dalawang salita lang. Pero parang bumagsak ang buong silid. Ilang minuto lang, nagtakbuhan na ang mga madre at tagapag-alaga. Si Sister Maria, na dati’y hindi binubuksan ang clinic kahit mataas ang lagnat ni Marco, ngayon ay nanginginig habang nakayuko. Sumunod na dumating ang madre superiora. Nakasuot pa siya ng pantulog, pero maayos na maayos ang pagkakangiti.
—Don Gabriel, sana po ay sinabi ninyo agad na darating kayo. Naipaghanda sana namin kayo.
Hindi siya pinansin ni Gabriel. Itinuro niya ako.
—Pitong taon siyang nandito. Tama?
Namumutla ang madre superiora.
—Opo, pero inalagaan po namin siya nang mabuti—
—Inalagaan?
Tumaas ang boses ni Gabriel.
—May pasa siya sa braso. May sugat siya sa labi. May lumang peklat siya sa likod. Nasaan ang medical records niya?
Walang sumagot.
—Nasaan ang adoption records?
Tahimik.
—Nasaan ang report noong gabing dinala siya rito?
Mas lalong tumahimik. Biglang may malamig na kaba na gumapang sa likod ko. Hindi ko alam kung bakit, pero sa katahimikang iyon, naramdaman kong may mali. Hindi lang ako batang hindi nahanap. May nagtago sa akin. Lumapit ang isa sa bodyguard kay Gabriel at may ibinulong. Nanigas ang mukha ni Gabriel.
—Ano ang ibig mong sabihin, nawawala ang file?
Napapitlag ang madre superiora.
—Baka po nasira noong bagyo—
—Pitong taon na akong nagbibigay ng donasyon sa ampunang ito, putol ni Gabriel, bawat salita ay mabigat. At sa loob ng pitong taon, ang anak ko pala ang pinapakain ninyo ng tira.
Biglang napaangat ang tingin ko. Pitong taon? Donasyon? Ibig sabihin, ang pagkain, gamot, damit, at perang ipinapadala niya para sa mga bata rito, maaaring para sa akin? Pero bakit wala akong natanggap kahit minsan? Bakit kailangan ko pang magnakaw ng manggang bugbog sa palengke? Bakit kinailangan kong lumuhod sa clinic para lang humingi ng gamot? Bago pa ako makahinga nang maayos, bumukas ulit ang pinto. Isang bodyguard ang pumasok, hawak ang cellphone.
—Sir, sabi niya. Nahanap na namin ang convoy ng De la Vega. Nasa private terminal pa sila. Hindi pa nakakalipad.
Tumigil ang lahat. Kahit ang ulan, parang biglang humina. Tumingin si Gabriel sa akin.
—Lia, gusto mo bang makita sila bago tayo umalis?
Hindi ko alam kung bakit, pero bago pa ako makasagot, tumunog ang cellphone ng madre superiora. Nanginginig niyang sinagot. Pagkatapos, namutla siya na parang papel.
—M-Miguel?
Sa kabilang linya, narinig ko ang boses ni Miguel. Malinaw. Nagpapanic.
—Madre, nandiyan pa ba si Lia? Pakiusap, huwag n’yo muna siyang paalisin. Nalaman namin…
Naputol ang boses niya. Pagkatapos, narinig ko ang iyak ni Marco sa likuran. At ang malamig na tinig ni Isabella:
—Sabihin n’yo sa kanya, kung gusto niyang mabuhay si Marco, ibalik niya ang pulseras sa akin.
bahagi 3: nang habulin namin ang eroplanong magdadala sa kanila sa cebu, doon ko narinig ang katotohanang mas masakit pa sa pag-iwan
Saglit na namatay ang lahat ng ingay sa paligid ko. Ang ulan. Ang hingal ng mga batang nasa pinto. Ang mabibigat na yabag ng mga bodyguard. Pati ang kaba sa dibdib ko, parang tumigil. Tanging boses lang ni Isabella ang naiwan sa tenga ko. Malamig. Malinaw. At hindi na mahina tulad ng dati.
—Sabihin n’yo sa kanya, kung gusto niyang mabuhay si Marco, ibalik niya ang pulseras sa akin.
Mahigpit kong hinawakan ang kahoy na pulseras. Napakasimple lang nitong tingnan. Lumang kahoy. Kupas na tali. May ilang gasgas sa gilid. Pero sa loob ng pitong taon, nakita kong mas pinahalagahan ito ni Marco kaysa sa pagkain, kumot, o kahit sapatos. Kapag gutom kami, hinahawakan niya ito. Kapag nilalagnat siya, ipinapahid niya ito sa pisngi niya. Kapag may bangungot siya, sinasabi niyang amoy pa rin daw iyon ng nanay niya. At ngayon, ang pulseras na iyon ay ginawang panakot ni Isabella. Hindi dahil mahalaga iyon sa kanya. Kundi dahil alam niyang mahalaga iyon kay Marco. Masakit. Nakakasuka. Nakakagalit. Pero ang mas nakakatakot, ang boses ni Miguel.
—Madre, nandiyan pa ba si Lia? Pakiusap, huwag n’yo muna siyang paalisin.
Hindi iyon boses ng taong babalik para sunduin ako. Iyon ay boses ng taong may kailangan sa akin. Tumitig si Don Gabriel sa cellphone ng madre superiora.
—Iloudspeaker mo.
Nanginginig ang kamay ng madre superiora habang pinindot ang screen. Agad na lumakas ang boses ni Miguel sa buong dormitoryo.
—Madre? Naririnig n’yo ba ako? Pakisabi kay Lia, ibalik niya kay Isabella ang pulseras. Ngayon na.
Hindi pa rin ako nagsalita. Kaya si Don Gabriel ang sumagot.
—Nasa tabi niya ako.
Natigilan ang kabilang linya. Ilang segundo. Pagkatapos, maingat na nagsalita si Miguel.
—Sino po sila?
—Gabriel Salcedo.
Muling natahimik ang tawag. Kahit hindi ko makita ang mukha ni Miguel, naramdaman ko ang biglang pagbabago sa paghinga niya. Kilala niya ang pangalan. Siyempre. Sino ba naman sa Pilipinas ang hindi nakakaalam sa pamilyang Salcedo?
—D-Don Gabriel…
—Sabihin mo nang malinaw, malamig na sabi ni Papa. Bakit kailangang ibalik ng anak ko ang pulseras sa batang babae na iniwan ninyo sa sasakyan kasama ninyo?
Anak ko. Dalawang salitang iyon ang tumama sa dibdib ko nang mas malakas kaysa sa kidlat. Hindi pa ako sanay. Hindi pa ako makapaniwala. Pero nang marinig ko iyon mula sa kanya, parang may maliit na bahagi sa loob ko ang biglang gustong umiyak. May tumawag sa akin na anak. Sa harap ng lahat. Hindi ampon. Hindi istorbo. Hindi askal. Anak. Napalunok si Miguel.
—Nagkaroon lang po ng… kaunting gulo.
—Kaunting gulo? ulit ni Don Gabriel.
Sa likod ng tawag, biglang narinig ko ang iyak ni Marco.
—Lia…
Mahina lang iyon. Pero sapat para lumambot ang tuhod ko. Si Marco iyon. Ang Marco na kaninang iniwan ako sa ulan. Ang Marco na nagsabing malakas ako, kaya kaya kong mag-isa. Pero kahit gaano kasakit, hindi ko kayang hindi kilalanin ang iyak niya.
—Lia, pasensya na…
Napapikit ako. Mas masakit ang “pasensya na” kaysa sa kahit anong sampal. Dahil kung alam niyang mali, bakit niya ginawa? Kung kaya niyang magsorry ngayon, bakit hindi niya ako pinili kanina? Biglang may kumaluskos sa kabilang linya. Sumunod ang tinig ni Isabella. Hindi na nanginginig. Hindi na umiiyak. Hindi na parang basag na manyika.
—Kuya Marco, huwag kang umiyak. Mas lalo kang hihina.
—Isabella, mariing sabi ni Miguel. Tama na.
—Tama na? natawa siya nang mahina. Kanina lang, sinabi n’yo sa akin na walang mag-iiwan sa akin. Ngayon, dahil sa isang lumang pulseras, ako na naman ang mali?
—Hindi iyon basta pulseras! sigaw ni Marco.
Umalingawngaw ang sigaw niya. Pagkatapos, may tunog ng bagay na nabagsak. May sumigaw. May nagmura. Biglang nagkagulo sa kabilang linya.
—Marco! sigaw ni Miguel.
Kumilos agad si Don Gabriel. Tinuro niya ang isa sa mga bodyguard.
—Car. Now.
Pagkatapos ay lumapit siya sa akin. Hindi niya hinablot ang kamay ko. Hindi niya ako minadali. Yumuko lang siya nang kaunti, para pumantay ang tingin namin.
—Lia, hindi kita pipilitin. Pero kung gusto mong pumunta, sasamahan kita.
Tumingin ako sa pulseras sa kamay ko. Dapat galit ako. Dapat sabihin kong bahala na sila. Dapat maalala kong iniwan nila ako. Pero ang nakita ko sa isip ko ay si Marco noong anim na taong gulang pa lang, nakayakap sa akin habang nanginginig.
—Lia, kapag nawala ang pulseras ni Mama, baka makalimutan ko na rin siya.
Mahigpit kong ipinikit ang mga mata ko.
—Pupunta ako.
Hindi para kay Isabella. Hindi rin dahil pinatawad ko sina Miguel at Marco. Pupunta ako dahil ayokong may mamatay o masaktan dahil sa isang bagay na minsan kong iniligtas. At higit sa lahat, gusto kong marinig mismo sa harap nila kung bakit. Bakit siya? Bakit hindi ako? Paglabas namin ng dormitoryo, halos buong ampunan ay nakatayo sa hallway. Mga bata. Mga madre. Mga tagapag-alaga. Lahat nakatingin. Kanina, ako ang batang iniwan. Ngayon, ako ang batang sinusundan ng mga lalaking nakaitim. Nakita ko si Dario sa gilid. Nakatungo. Wala na ang yabang sa mukha niya. Pero wala akong naramdamang saya. Walang tamis ang paghiganti kung ang dibdib mo ay puno ng sugat. Pagdating namin sa labas, binuksan ng bodyguard ang pinto ng itim na sasakyan. Bago ako sumakay, biglang humabol ang madre superiora.
—Don Gabriel, baka puwede nating pag-usapan ito nang maayos. Ang bata ay nasa pangangalaga pa rin ng institusyon—
Hindi siya tinapunan ni Papa ng tingin.
—Institusyon?
Mababa ang boses niya, pero narinig ng lahat.
—Sa institusyong ito, pitong taon ninyong itinago ang anak ko habang tinatanggap ang donasyon ko.
Namuti ang mukha ng madre superiora.
—Hindi po namin alam—
—Hindi mo alam ang pangalan niya?
Tumigil siya.
—Hindi mo alam ang peklat niya?
Hindi siya nakasagot.
—Hindi mo alam na ang file niya ay biglang nawala sa araw na nagsimula akong magtanong?
Napaatras siya.
—Don Gabriel, mali po ang pagkakaintindi ninyo.
Ngumiti si Papa. Pero walang init ang ngiting iyon.
—Sana nga mali ako.
Pagkatapos, sumara ang pinto ng sasakyan. Habang umaandar kami palabas ng gate, tumingin ako sa bintana. Nakita ko ang lumang gusali ng San Roque. Ang bubong na tumutulo. Ang pader na may lumot. Ang bakuran kung saan ako unang natutong lumaban. Doon ko iniwan ang pitong taon ng buhay ko. Pero hindi ang sakit. Dinala ko iyon sa loob ng sasakyan. At sa unang pagkakataon, nakaupo ako sa malambot na upuan, nakabalot sa makapal na kumot, katabi ang lalaking nagsasabing ama ko. Hindi ko alam kung paano umupo nang tama. Hindi ko alam kung saan ilalagay ang kamay ko. Naramdaman siguro iyon ni Papa dahil tahimik niyang inabot sa akin ang isang maliit na bote ng tubig.
—Uminom ka muna.
Kinuha ko. Hindi ko binuksan. Tumingin lang ako sa kanya.
—Bakit ngayon lang?
Hindi ko planong itanong iyon. Pero lumabas. Basag. Mapait. Parang pitong taong galit na biglang nakahanap ng pinto. Nanigas ang kamay ni Papa. Matagal bago siya sumagot.
—Dahil may nagsinungaling.
—Sino?
Tumitig siya sa akin. May lungkot sa mukha niya. At may galit na matagal nang pinipigilan.
—Akala ko noon, ang asawa ko at ikaw ay namatay sa sunog. Pero bago mamatay ang isang dating tauhan namin, may ipinadala siyang sulat.
Humigpit ang hawak ko sa bote.
—Ano ang sabi?
—Na hindi ka namatay.
Huminga siya nang malalim.
—Na may taong kumuha sa iyo mula sa lugar ng sunog.
—Bakit?