“Burahin n’yo lahat. Nandiyan na ang pulis.” Iyon ang mensaheng lumabas sa screen ng cellphone ni Clarissa. Walang huminga. Kahit ang dalawang pulis na papalapit na sa kanya ay saglit na natigilan. Si Clarissa naman, parang nabuhusan ng yelong tubig. Mabilis niyang inabot ang cellphone, pero mas mabilis si Mika. Hinablot niya ito mula sa mesa at itinaas.
—Huwag mong galawin!
—Pakialamera ka!
Sinubukan niyang agawin ang cellphone, pero humarang ang isang pulis.
—Ma’am, huwag po kayong gumawa ng kahit anong biglaang kilos.
Namula ang mukha ni Clarissa. Ang dating babaeng paikot-ikot sa opisina na parang reyna, ngayon ay nanginginig sa harap ng lahat. Lumapit si Sir Benedicto, ang general manager namin. Madilim ang mukha niya.
—Kanino galing ang message?
Hindi agad sumagot si Mika. Tumingin muna siya sa akin. Doon ko unang naramdaman na may mali. Hindi galit ang nasa mukha niya. Takot.
—Mika?
Dahan-dahan niyang ibinaling ang screen sa akin. Nakita ko ang pangalan ng sender. rhea hr. Para akong sinuntok sa sikmura. Si Rhea. Ang HR manager. Ang babaeng nakatayo ngayon sa tabi ni Sir Benedicto, naka-navy blazer, tahimik, maayos ang buhok, at kunwari’y walang alam. Siya ang taong pinagsendan ko noon ng kopya ng ID ko para sa renewal ng employee records. Siya ang taong nagsabing, “Secure naman lahat dito sa HR, huwag kang mag-alala.” Siya ang taong ngumiti sa akin noong nakaraang linggo at nagtanong pa kung okay lang ba ako. Tumingin ako sa kanya. Hindi siya umiwas agad. Pero sa loob ng isang segundo, nakita kong kumibot ang panga niya.
—Rhea, ano ito?
Nagtaas ng kilay si Rhea, pilit na kalmado.
—Sir, baka may gumamit lang ng pangalan ko. Hindi natin alam kung edited ’yan.
—Edited?
—Real time notification ’yan, Ma’am. Kakapasok lang!
Nagsimulang magbulungan ang mga tao. Si Ma’am Rhea? HR pa naman siya. Kaya pala nakuha nila ID ni Andrea? Grabe, ang kapal. Namumutla si Clarissa habang nakatingin kay Rhea, parang naghihintay ng sagot, ng senyas, ng ililigtas sa kanya. Pero hindi siya nilingon ni Rhea. Sa halip, inayos nito ang blazer at humarap sa mga pulis.
—Officers, I think this is getting out of hand. Internal company matter muna ito. May data privacy procedures kami.
Tumaas ang kilay ng babaeng manager ng Coral Bay.
—Ma’am, hindi na po ito simpleng internal matter. May unpaid bill, forged signature, at paggamit ng identity ng ibang tao. May CCTV kami. May documents kami.
—Documents that may have been mishandled by your staff.
Doon ako natawa. Mahina lang. Pero sapat para mapatingin silang lahat.
—Mishandled? Rhea, ikaw lang sa opisina ang may kopya ng personal ID ko.
—Hindi lang ako. May access din ang admin.
—Pero ikaw ang nag-message ng “burahin n’yo lahat.”
Nanahimik siya. Isang segundo. Dalawa. Tatlo. Pagkatapos ay ngumiti siya. Hindi na ’yung propesyonal na ngiti ng HR. Kundi ngiting may babala.
—Andrea, mag-ingat ka sa inaakusa mo.
Ramdam ko ang lamig na gumapang sa likod ko. Bago pa ako makapagsalita, biglang tumunog ang cellphone ni Clarissa sa kamay ni Mika. May bagong notification. Galing pa rin sa group chat. joel admin: sabi ko sa inyo huwag gamitin yung scanned id ni andrea, damay tayo lahat dito. Kumalat ang sigawan sa opisina. Joel? Admin Joel? Nasa procurement siya ah! Sa kabilang dulo ng kuwarto, isang lalaking nakasuot ng gray polo ang biglang tumayo. Si Joel, admin staff na madalas nakangiti at nag-aabot ng forms sa amin, ngayon ay pawis na pawis ang noo.
—Ako—hindi ako kasali! Pinagawa lang sa akin!
—Pinagawa kanino?
Hindi sumagot si Joel. Pero ang mata niya ay dumiretso kay Rhea. Natigilan ang lahat. Rhea’s face turned sharp.
—Joel, think carefully before you say anything.
Napalunok si Joel. Si Clarissa naman ay biglang sumigaw.
—Hindi ako ang may idea nito! Si Rhea ang nagsabi na puwedeng gamitin ang records ni Andrea kasi hindi naman siya lalaban! Sinabi niya rin na kapag nagreklamo si Andrea, gagawin niyang insubordination case!
Parang sumabog ang buong palapag. Tumayo ang ilang empleyado. Si Sir Benedicto ay namula sa galit.
—Rhea, is this true?
—Of course not. She’s lying to save herself.
—Lying? Ikaw ang gumawa ng group chat! Ikaw ang nag-send ng picture ng ID niya! Ikaw ang nagsabing—
—Enough!
Doon nakita ng lahat ang tunay niyang mukha. Hindi na siya HR manager na maayos magsalita. Isa na siyang taong nasukol. Lumapit ang isang pulis kay Mika.
—Ma’am, pakibigay po ang phone bilang evidence.
Tumango si Mika at iniabot ang cellphone. Pero bago pa iyon maabot ng pulis, biglang sumugod si Rhea. Hindi niya inagaw ang cellphone. Inagaw niya ang USB sa mesa.
—Rhea!
Tumakbo siya papunta sa pantry. Mabilis ang lahat. Nahulog ang isang upuan. May nabanggang baso. Sumigaw si Mika. Hinabol siya ng pulis. Ako, hindi ko alam kung bakit, pero tumakbo rin ako. Pagdating namin sa pantry, hawak na ni Rhea ang USB sa ibabaw ng basurahan, kabilang kamay ay may hawak na maliit na bote ng alcohol.
—Lumayo kayo.
—Ma’am, ibaba n’yo po ’yan.
Tumawa siya, pero luha ang nasa mata niya.
—Akala n’yo si Clarissa lang? Akala n’yo ako lang?
Dahan-dahan akong humakbang papalapit.
—Rhea, ano pang ginawa ninyo?
Tumingin siya sa akin. Sa unang pagkakataon, hindi na galit ang nakita ko sa mukha niya. Kundi inggit. Malalim, luma, at bulok na inggit.
—Hindi ka talaga marunong lumugar, Andrea. Tahimik ka lang, pero lahat napapansin ka. Kahit hindi ka lumalaban, ikaw pa rin ang mukhang tama.
Kinilabutan ako.
—Anong ibig mong sabihin?
Ngumiti siya.
—Akala mo ba ang promotion lang ni Clarissa ang ninakaw sa’yo?
Napatigil ako. Sa likod ko, narinig kong napabuntong-hininga si Mika. Rhea itinaas ang USB.
—May laman ito na hindi mo gugustuhing makita.
Biglang nag-vibrate ang cellphone ng pulis. Tiningnan niya ang screen, pagkatapos ay tumingin sa akin.
—Ms. Mendoza, may dumating pong bagong report mula sa restaurant.
Nanigas ang dibdib ko.
—Ano?
Hindi agad siya sumagot. Sa halip, ipinakita niya ang screen. May larawan. Larawan ko. Nasa loob ako ng restaurant. Suot ang damit na hindi ko pag-aari. Nakaupo sa mesa ng handaan. At sa tabi ko, may lalaking hindi ko kilala, nakayakap sa balikat ko. Sa ilalim ng larawan, may caption: si andrea mismo ang nandoon. huwag kayong magpaloko. Naramdaman kong umurong ang dugo sa mukha ko. Dahil ang babaeng nasa larawan—kamukha ko. Eksaktong-eksakto. Pero hindi ako iyon. At bago pa ako makapagsalita, may isa pang mensaheng pumasok sa phone ni Clarissa na hawak na ng pulis. Isang video file. Ang filename: andrea_final_proof.mp4
bahagi 3: nang buksan ang video na magpapatunay daw na ako ang may kasalanan, nakita ko ang mukha ng babaeng matagal nang nakatago
Ang filename sa screen ay parang kutsilyong nakatutok sa lalamunan ko. andrea_final_proof.mp4. Walang gumalaw. Kahit ang pulis na may hawak ng cellphone ni Clarissa ay nanatiling nakatitig sa file na iyon. Sa pantry, mabigat ang hangin. Amoy alcohol, kape, at takot. Si Rhea, hawak pa rin ang USB sa isang kamay at bote ng alcohol sa kabila, ngumiti nang marahan.
—Buksan ninyo. Para matapos na.
Tumingin sa akin si Mika.
—Ate Andrea…
Hindi niya tinuloy. Alam ko ang gusto niyang itanong. Kung bubuksan ba namin. Kung kaya ko bang panoorin. Kung may posibilidad bang totoo ang nasa video. Pero ang totoo, sa oras na iyon, hindi takot ang nangingibabaw sa dibdib ko. Galit. Galit na tahimik, mabigat, at matagal nang pinipigilan.
—Buksan.
Nagulat si Rhea. Siguro inasahan niyang pipigilan ko. Siguro inasahan niyang magmamakaawa ako, o sasabihing fake iyon, o hihilinging sa pribado na lang pag-usapan. Pero pagod na akong maging tahimik. Pagod na akong palaging ako ang kailangang magpaliwanag kahit ako ang ginawan ng masama. Dinala kami pabalik sa meeting room. Nasa loob na halos lahat ng empleyado. May mga nakatayo sa labas ng glass wall, nakadikit ang mukha sa salamin, pilit nakikinig. Si Sir Benedicto ay nakaupo sa dulo ng mesa, madilim ang mukha. Ang HR manager na si Rhea ay pinaupo sa kabilang gilid, binabantayan ng isang pulis. Si Clarissa naman ay nasa tabi ng pinto, namamaga na ang mata sa pag-iyak. Pero ang iyak niya ay hindi iyak ng taong nagsisisi. Iyak iyon ng taong nahuling hindi pa handang mahuli. Kinuha ng IT staff ang video file mula sa cellphone at kinonekta sa malaking screen. Bago niya pindutin ang play, napatingin siya kay Sir Benedicto. Tumango ang general manager.
—Play it.
Nag-black ang screen. Pagkatapos, lumabas ang video. Unang kuha: entrance ng Coral Bay Seafood Hall. May babae sa frame. Suot niya ang dark green dress, nakalugay ang buhok, may maliit na silver earrings, at bitbit ang black clutch. Humakbang siya papasok sa restaurant. Isang empleyado ang lumapit at yumuko nang bahagya.
—Ms. Andrea?
Tumango ang babae. Nagsimulang magbulungan ang mga tao sa meeting room. Si Andrea ba ’yan? Kamukha niya. Grabe, parang siya talaga. Nanlamig ang mga daliri ko. Dahil totoo. Kamukha ko siya. Hindi lang basta hawig. Mula sa hugis ng mukha, haba ng buhok, hanggang sa paraan ng paglalakad, halos pareho. Pero alam kong hindi ako iyon. Noong gabing iyon, nasa bahay ako. Nakasuot ako ng lumang T-shirt at shorts, nagluluto ng sinigang habang ka-video call ang nanay ko. Huminga ako nang malalim.
—Pause.
Pinahinto ng IT ang video. Lumapit ako sa screen.
—Tingnan ninyo ang kaliwang pisngi.
Tahimik ang lahat. Itinuro ko ang mukha ng babae sa video.
—Wala siyang nunal.
Kumunot ang noo ni Mika, pagkatapos ay napatingin siya sa akin. Tama. May maliit akong nunal sa kaliwang pisngi, malapit sa panga. Hindi halata sa malayo, pero kita kapag malapit o malinaw ang ilaw. Sa video, makinis ang pisngi ng babae. Suminghap si Mika.
—Hindi si Ate Andrea ’yan.
Agad na sumagot si Rhea.
—Makeup can cover moles.
Tiningnan ko siya.
—Correct. Pero hindi nito kayang baguhin ang kamay.
Ipinataas ko ang kanang kamay ko. Sa hintuturo ko, may maliit na peklat mula noong bata ako, noong nabasag ang baso sa bahay namin.
—Kung ikaw ang kumuha ng ID ko, Rhea, malamang hindi mo alam ’yan.
Lumipat ang tingin ng lahat mula sa kamay ko papunta sa screen.
—Continue.
Pinindot ulit ang play. Sa video, naupo ang babaeng kamukha ko sa isang sulok ng restaurant. Lumapit si Clarissa, naka-red dress, nakangiting parang nanalo na siya. Hindi marinig ang usapan, pero kitang-kita ang eksena. Nag-abot si Clarissa ng envelope. Tinanggap iyon ng babae. Pagkatapos, tumayo sila at sabay pumunta sa cashier. Doon na lumakas ang audio.
—Siya si Andrea Mendoza. Siya ang primary payer. Ako lang ang nag-coordinate kasi busy siya.
Ang babaeng kamukha ko ay ngumiti at tumango.
—Pasensya na, medyo late ako. I’ll settle after the final count.
Nagsimulang manginig ang sikmura ko. Hindi dahil natakot akong mapagbintangan. Kundi dahil alam kong pinaghandaan nila ito. Hindi ito biro. Hindi ito biglaang kalokohan. Naghanda sila ng taong kamukha ko. Pinagsuot nila ng damit. Pinapasok nila sa restaurant. Pinapirma nila ng pangalan ko. At pagkatapos, balak nilang palabasing ako mismo ang nagsinungaling.
—Pause.
Tumigil ang video. Lumapit ang pulis sa screen at tiningnan ang timestamp.
—Sabado, 8:17 p.m.
Tumingin siya sa akin.
—Ms. Mendoza, may proof po ba kayo kung nasaan kayo ng oras na ito?
Tumango ako.
—Nasa bahay ako. May video call log ako kasama ang nanay ko. May delivery receipt din ako ng grocery, 7:48 p.m. dumating sa condo. May CCTV ang lobby namin.
—Good. Kailangan namin ’yan.
Biglang nagsalita si Clarissa.
—Hindi ko alam na hindi siya si Andrea!
Lahat ay napalingon sa kanya. Namumula ang ilong niya sa pag-iyak.
—Ako… sinabi lang sa akin ni Rhea na pupunta si Andrea. Sabi niya gusto raw ni Andrea na tahimik lang, ayaw raw mapahiya kaya hindi niya pinapaalam sa iba. Akala ko talaga—
—Tumigil ka.
Naputol ang boses niya.
—Clarissa, sa unang video, ikaw mismo ang nagsabing “hindi naman siya invited, hayaan n’yo siyang magbayad.” Ngayon sasabihin mong akala mo ako iyon?
Napayuko siya. Pero hindi pa rin siya tumigil.
—Pinilit lang ako ni Rhea!
Mabilis na lumingon si Rhea.
—Don’t drag me down just because you’re stupid.
—Stupid? Ikaw ang nagsabi na kailangan nating turuan si Andrea ng leksyon dahil masyado siyang feeling malinis! Ikaw ang nagsabi na kapag naipit siya sa utang, mapipilitan siyang mag-resign!
Tumahimik ulit ang room. Doon ko unang narinig ang totoong dahilan. Hindi lang ito tungkol sa handaan. Hindi lang tungkol sa promotion. Gusto nila akong paalisin. Si Sir Benedicto ay tumayo.
—Rhea, I am asking you one last time. Did you release Andrea’s personal documents?
Hindi sumagot si Rhea. Sa halip, tumingin siya sa akin. Hindi na siya nagtatago.
—Alam mo ba kung gaano kahirap mag-manage ng mga taong katulad mo?
—Mga taong katulad ko?
—Oo. Tahimik, pero laging may resibo. Hindi kumokontra sa meeting, pero nagpapadala ng original file sa taas. Hindi nagsusumbong, pero ipinaparamdam sa lahat na mas tama ka kaysa sa kanila.
Natawa ako nang walang saya.
—So kasalanan ko na hindi ako nagnanakaw ng trabaho ng iba?
—Kasalanan mo na hindi ka marunong makisama.
Doon napatingin ang maraming empleyado sa kanya. Para bang may pumutok sa loob ng kuwarto. Iyon pala ang tingin nila sa akin. Hindi ako palakaibigan, kaya puwede akong apakan. Hindi ako maingay, kaya puwede akong pagkaisahan. Hindi ako sumisipsip, kaya dapat akong alisin. Mika, na kanina pa nanginginig sa galit, biglang nagsalita.
—Ma’am Rhea, ang ibig n’yo bang sabihin, kapag hindi nakikisabay sa plastikan, puwede nang gamitin ang ID niya sa fraud?
—Stay out of this, Mika.
—Hindi. Kasama ako sa team na ito. At ngayon ko lang nalaman na may HR palang mas delikado pa kaysa bully.
May ilang empleyadong napayuko. May ilan namang tumingin kay Mika nang may paghanga. Pero alam kong hindi pa tapos. Dahil masyadong kalmado si Rhea. Kahit nasa harap na siya ng pulis. Kahit nasa screen na ang video. Kahit nabuking na ang group chat. May hawak pa rin siyang baraha. At ilang segundo lang, lumabas iyon. Biglang bumukas ang pinto ng meeting room. Pumasok si Mr. Alvarez, ang regional director. Lahat ay tumayo nang halos sabay. Hindi siya madalas bumaba sa floor namin. Kapag nandoon siya, ibig sabihin malaking bagay ang nangyayari. Matangkad siya, naka-dark suit, at seryoso ang mukha.
—Enough.