Sa tuwing may inuuwi ang asawa kong dalaga, may kasama rin siyang binatang inihahain sa akin.
Para bang patas iyon.
Para bang ang kasal namin ay isang larong puwedeng salitan ang pagtataksil.
Pero nang sabihin niyang buntis ang kabit niya at kailangan muna namin maghiwalay, ngumiti ako at ginawa ko ang bagay na hindi niya kailanman inasahan.
“May karapatan din namang sumaya si Celina,” sabi ni Adriano Villareal habang marahang hinihimas ang likod ng dalagang nakakapit sa braso niya.
Nasa malawak na sala kami ng bahay namin sa Ayala Alabang. Nakaupo ang ilan sa mga kaibigan niyang sanay nang manood sa aming pagkawasak na parang libreng palabas tuwing weekend.
Sa likod ni Adriano, tahimik na nakatayo ang binatang dinala niya para sa akin.
Matangkad. Maayos manamit. Hindi mukhang galing sa bar o gym gaya ng mga nauna.
Mukha siyang estudyanteng nagkamaling pumasok sa maling bahay.
“Buntis si Celina,” dagdag ni Adriano. “Ayaw niyang ituloy ang pagbubuntis kung hindi ko siya bibigyan ng pangalan.”
Napahawak sa tiyan ang dalaga, tila sinadya ang bawat kilos para mas lalong sumakit ang eksena.
“Kaya pansamantala lang tayong maghiwalay,” sabi niya. “Kapag maayos na ang lahat, maaari naman tayong mag-usap ulit.”
Parang pinag-uusapan lang namin kung kailan ipapagawa ang bubong.
“Habang hindi pa tayo nagkakabalikan,” patuloy niya, “puwede mong subukang makasama si Enzo. Hindi ako makikialam.”
May mahinang halakhak mula sa sofa.
“Bro,” sabi ni Marco, isa sa mga kaibigan niya, “iyan ba talaga ang asawang niligawan mo nang halos isang taon? Iyong babaeng inakyat mo ang isang daang baitang ng simbahan sa Antipolo para lang sagutin ka?”
Tumawa ang isa pa.
“At wala ka man lang bilin kay Enzo? Kahit ‘huwag mong gagalawin si misis’?”
Kalmadong nagsindi ng sigarilyo si Adriano.
“Hindi ako interesado sa sarili kong kahihiyan,” sagot niya. “Alam n’yo namang si Beatriz ang pinaka-maarte sa lahat pagdating sa emosyon. Kahit anong mangyari, hindi niya gagalawin ang mga lalaking dinadala ko rito.”
Nagtawanan sila.
“Grabe, Ad. Matalino ka talaga.”
“Dinadala mo na sa harap niya. Kapag hindi niya ginamit, problema na niya iyon.”
“Walang masisisi sa iyo.”
Tama sila.
Sa bawat babaeng inuuwi ni Adriano, may kasunod siyang binatang iniaalok sa akin. Minsan varsity player. Minsan aspiring model. Minsan DJ na halatang binayaran para lang ngumiti.
At bawat pagkakataon, iisa lang ang ginagawa ko.
Inaabot ko ang sobre.
“Magkano ang ibinayad sa iyo? Heto. Umalis ka.”
Akala ko noon iyon ang tagumpay ko.
Habang siya ay dahan-dahang lumulubog sa putik, nananatili akong malinis.
Pero sa huli, ang kabit niya ang nagdalang-tao.
At ako pa rin ang pinagtawanan.
Kaya sa gabing iyon, itinaas ko ang ulo ko at ngumiti.
“Sige,” sabi ko. “Susundin ko ang gusto mo.”
Biglang natahimik ang sala.
Natigil ang sigarilyo ni Adriano sa pagitan ng kanyang mga labi.
“Bia…” bulong ni Celina, ngunit hindi ako tumingin sa kanya.
Ibinaba ko ang cellphone ko at sinipat ang binatang nasa likod nila.
“Maganda ang tindig mo,” sabi ko. “At mukhang matalino ka.”
Namula ang tenga niya.
May napamura nang mahina sa sofa.
“Wait,” sabi ni Marco. “Seryoso ka ba, Beatriz?”
“Hindi mo siya paaalisin?”
Hindi nagbago ang mukha ni Adriano, pero nanigas ang panga niya.
Si Celina naman ay lalong napakapit sa braso niya.
“Dapat matuwa ka,” sabi niya kay Adriano. “Ikaw naman ang may gusto nito, hindi ba?”
Hindi siya sumagot.
Lumapit siya sa binata at marahang tinapik ang balikat nito.
“Alagaan mo ang ate mo,” sabi niya.
Pagkatapos, inakay niya si Celina paakyat sa ikalawang palapag.
Hindi ko sila sinundan ng tingin.
Humarap ako kay Enzo.
“Dorm ka ba uuwi?”
Bahagya siyang natigilan.
“Kahit saan po,” maingat niyang sagot. “Kung ano ang mas gusto ninyo.”
“Dito ka na,” sabi ko.
Pagkatapos ay naglakad ako patungo sa hallway.
Narinig ko ang muling pagbubulungan ng mga kaibigan ni Adriano.
“Nagpapanggap lang iyan.”
“Baka gusto lang niyang magselos si Ad.”
“Alam n’yo namang hindi kayang humawak ni Beatriz ng ibang lalaki. Noong nakaraan nga, pinatawag pa niya ang guard para palabasin iyong basketball player.”
Hindi ako lumingon.
Hindi sila mali.
Tatlong taon akong nanahimik.
Tatlong taon akong umatras kada humihingi ng panibagong luwag si Adriano.
Una, sinabi kong huwag siyang mag-uwi ng babae sa bahay.
Pagkatapos, pumayag akong umuwi siya nang madaling-araw basta huwag ko lang makita.
Pagkatapos, nakiusap akong huwag siyang makabuntis.
Sa bawat hakbang ko paatras, dalawang hakbang ang inilalapit niya sa bangin.
Pagdating sa silid, napansin ko ang mga papeles sa ibabaw ng bedside table.
Kasunduan sa paghihiwalay.
May nakadikit pang maliit na note mula sa abogado niya.
Pirmahan ko raw kung ayaw kong pahabain pa ang kahihiyan.
Huminga ako nang malalim.
Noong minsang minahal ko si Adriano, naniwala akong may mga utang na kayang bayaran ng pagtitiis.
Mali pala ako.
May mga utang na lalo lang lumalaki kapag hinahayaan mong ikaw ang maubos.
Kinuha ko ang bolpen.
At sa unang pagkakataon matapos ang tatlong taon, hindi nanginginig ang kamay ko.
Nilagdaan ko ang pangalan ko.
Beatriz Soriano-Villareal.
Eksaktong sandaling iyon, bumukas ang pinto ng banyo.
Lumabas si Enzo, basa pa ang buhok, nakasuot ng puting T-shirt at gray na jogging pants.
Huminto siya nang makita ang pirmadong papel sa kamay ko.
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin nang diretso.
“At dahil pirmado na po iyan,” mahina niyang sabi, “siguro oras na para malaman ninyo kung bakit talaga ako pumayag na dalhin ako rito ni Sir Adriano.”
PARTE2
Hindi ako agad sumagot.
Tahimik ang buong silid. Mula sa labas, maririnig ang mahinang tunog ng air conditioner at ang malalayong halakhak mula sa ibaba.
“Anong ibig mong sabihin?” tanong ko.
Hindi lumapit si Enzo. Nanatili siya sa may pintuan, tila ayaw akong bigyan ng dahilan para isipin na pareho siya ng mga lalaking ipinilit sa buhay ko.
“Kinuha ako ni Sir Adriano para magkunwaring bayad na kasama ninyo,” sabi niya. “Isang daan at limampung libong piso ang alok. Kailangan ko po talaga ng pera para sa operasyon ng nanay ko.”
Walang bakas ng pagdadahilan sa mukha niya.
“Pero hindi iyon ang buong dahilan kung bakit ako pumayag.”
Mula sa bag niya, inilabas niya ang isang brown envelope.
“Graduating law student po ako sa UP Diliman. Intern ako sa isang maliit na law office sa Makati. Nang sunduin ako ng driver ni Sir Adriano kanina, may folder sa likod ng kotse. Nabuksan iyon nang biglang magpreno.”
Iniabot niya sa akin ang envelope.
“Nakita ko ang pangalan ninyo.”
Binuksan ko iyon.
May mga photocopy ng dokumentong hindi kasama sa papeles sa bedside table.
Deed of assignment.
Special power of attorney.
Waiver of claims.
At isang kasulatan na nagsasabing kusang-loob kong ipinauubaya kay Adriano ang voting rights ko sa Soriano Food Distribution Corporation habang inaayos ang aming paghihiwalay.
Nanlamig ang mga daliri ko.
Ang kumpanyang iyon ang iniwan sa akin ng tatay ko. Hindi lang iyon negosyo. Iyon ang huling bagay na ipinagkatiwala niya sa akin bago siya namatay.
“Hindi lang po kayo gustong hiwalayan,” sabi ni Enzo. “Gusto rin po niyang kunin ang kontrol sa kumpanya habang mahina kayo at gusto ninyong matapos agad ang lahat.”
Tinitigan ko ang pirmadong papel sa kamay ko.
“Ang pinirmahan ninyo po ay kasunduan lang sa paghihiwalay,” mabilis niyang dagdag. “Wala pa po kayong napipirmahan sa mga iyan.”
Napapikit ako.
Akala ko pinakamalaking insulto na ang mga babaeng inuuwi ni Adriano.
Hindi pala.
Ang tunay na plano niya ay hindi lamang durugin ang dignidad ko.
Gusto niyang pagurin ako hanggang sa ako na mismo ang mag-abot ng lahat ng mayroon ako.
“May kopya ka pa?” tanong ko.
“Opo. At may isa pa.”
Inilabas ni Enzo ang cellphone niya.
May voice recording.
Mahina ngunit malinaw ang boses ni Adriano.
“Kapag pumirma si Bia bukas, hawak ko na ang boto niya sa board. Hindi na mahalaga kung magwala siya pagkatapos.”
Kasunod ang boses ni Celina.
“At ako? Sigurado ka bang kikilalanin mo ang bata?”
Tumawa si Adriano.
“Basta gawin mo ang napag-usapan natin. Kapag nakuha ko ang kumpanya, walang mawawala sa iyo.”
Naupo ako sa gilid ng kama.
Walang luha.
Wala na ring galit na kailangang isigaw.
“Bakit mo talaga ako tinulungan?” tanong ko.
Nag-atubili si Enzo.
“Scholar po ako ng Soriano Foundation mula high school. Dahil sa foundation ninyo, nakapag-aral ako. Dating packer din po sa warehouse ninyo sa Pasig ang nanay ko. Nang maaksidente siya, kumpanya ninyo ang unang tumulong.”
Napatungo siya.
“Hindi ko po kayang tanggapin ang pera ng lalaking gustong nakawin ang pinaghirapan ng pamilya ninyo.”
Kinuha ko ang cellphone ko at tinawagan ang taong matagal ko nang hindi ginugulo sa gabi.
“Atty. Salonga,” sabi ko nang sagutin niya ang tawag. “Kailangan kita rito bukas ng alas-diyes. Dalhin mo ang corporate secretary at ang auditor.”
Saglit akong tumingin sa mga dokumento.
“At ihanda mo rin ang lahat ng kailangan para alisin si Adriano sa board.”
Kinabukasan, bumaba ako sa sala nang alas-diyes. Naroon si Adriano, nakasuot ng mamahaling polo at nakangiting parang walang ginawang mali. Katabi niya si Celina at ang dalawang kaibigan niyang mahilig tumawa sa sakit ng iba.
“Good morning,” sabi niya. “Pirmado na ba?”
“Inayos ko na,” sagot ko.
Umaliwalas ang mukha niya.
Ngunit bago siya makalapit, bumukas ang main door.
Pumasok si Atty. Salonga kasama ang corporate secretary, dalawang auditor, at isang security officer mula sa kumpanya.
Napawi ang ngiti ni Adriano.
“Ano ito?” tanong niya.
Inilapag ko sa center table ang kasunduan sa paghihiwalay.
“Ang pinirmahan ko ay ang pagtatapos ng relasyon natin,” sabi ko. “Hindi ang pagnanakaw mo sa kumpanya ng pamilya ko.”
Sunod kong inilapag ang mga photocopy ng deed of assignment at waiver.
Namuti ang mukha ni Celina.
Nanigas si Adriano.
“Saan mo nakuha iyan?”
“Hindi na mahalaga kung saan,” sagot ko. “Ang mahalaga, alam ko na.”
Pinindot ni Atty. Salonga ang play button sa cellphone.
Umalingawngaw sa sala ang recording.
Kapag pumirma si Bia bukas, hawak ko na ang boto niya sa board.
Walang tumawa.
Ni hindi makatingin sa akin si Marco.
Lumapit si Adriano, ngunit humarang ang security officer.
“Bia, makinig ka muna,” sabi niya. “Hindi ganoon kasimple—”
“Tama ka,” putol ko. “Hindi simple ang tatlong taon ng pagpapahiya. Hindi simple ang bawat babaeng dinala mo rito. Hindi simple ang pagpapanggap mong binibigyan mo rin ako ng kalayaan habang alam mong ginagamit mo ang prinsipyo ko para pagtawanan ako.”
Napatingin ako kay Celina.
“At lalong hindi simple ang batang ginagamit ninyo bilang tiket para sa pera.”
Biglang napaiyak si Celina.
“Hindi ko gustong umabot sa ganito,” sabi niya. “Sinabi niyang makakakuha kami ng malaking halaga. Sinabi niyang pansamantala lang—”
“Tumahimik ka!” sigaw ni Adriano.
Napaatras siya.
At sa unang pagkakataon, lumabas din ang katotohanang pinakaiingatan niya.
“Hindi nga siya sigurado kung ikaw ang ama!” sigaw ni Celina. “Kaya nga pumayag ka sa kasunduan natin! Dahil kailangan mo lang ng dahilan para mapapirma siya!”
Tumama sa buong silid ang katahimikan.
Napapikit si Adriano.
Tapos na.
Hindi ko kinailangang gumanti sa paraang inaasahan nila. Hindi ko kailangang manakit. Hindi ko kailangang magpakababa para patunayang kaya ko ring maging marumi.
Kailangan ko lang tumigil sa pagsasakripisyo ng sarili ko para sa lalaking matagal nang piniling mawalan ng dangal.
Ibinigay ni Atty. Salonga kay Adriano ang notice of removal niya bilang company director at consultant, pati ang demand para isauli ang perang inilabas niya nang walang pahintulot.
“Hindi mo puwedeng gawin ito sa akin,” bulong niya.
Tumingin ako sa kanya nang diretso.
“Ginawa mo ito sa sarili mo.”
Makalipas ang isang oras, umalis si Adriano sa bahay na minsang itinuring niyang kanya. Hindi ko itinapon ang mga gamit niya sa kalsada. Ipinabalot ko lamang ang lahat nang maayos.
Hindi dahil karapat-dapat pa siya sa kabaitan ko.
Kundi dahil ayaw kong dalhin ang ugali niya sa susunod na kabanata ng buhay ko.
Naiwan si Enzo sa may pintuan.
“Pasensya na po,” sabi niya. “Hindi ko alam kung dapat pa akong manatili.”
Napangiti ako nang bahagya.
“Hindi mo kailangang gampanan ang papel na ibinigay niya sa iyo.”
Iniabot ko sa kanya ang calling card ni Atty. Salonga.
“Pero kung gusto mong tapusin ang internship mo sa mas disenteng opisina, tawagan mo siya.”
Nanlaki ang mga mata niya.
“Salamat po.”
“At tungkol sa nanay mo,” dagdag ko, “ipasa mo sa foundation ang medical documents. Dadaan sa tamang proseso. Walang kapalit. Walang utang na loob na kailangang bayaran.”
Tumango siya, halatang pinipigilan ang emosyon.
Paglabas niya ng gate, naupo ako sa sala.
Pareho pa rin ang bahay.
Pareho ang kurtina. Pareho ang sofa. Pareho ang hagdanang ilang beses kong inakyat habang nagpapanggap na hindi ako nasasaktan.
Pero sa unang pagkakataon, hindi na ito mukhang kulungan.
Makalipas ang ilang buwan, tuluyan nang nawala si Adriano sa kumpanya. Lumabas sa audit ang iba pa niyang lihim na transaksyon. Hindi naging madali ang pagharap sa kaso, sa mga bulong ng mga kakilala, at sa tanong kung bakit ako nagtiis nang ganoon katagal.
Pero araw-araw, mas gumagaan ang paghinga ko.
Si Enzo ay nagtapos nang may karangalan at nagpatuloy sa law school internship sa ilalim ni Atty. Salonga. Ang nanay niya ay matagumpay na naoperahan sa tulong ng foundation.
At ako?
Hindi ako agad naghanap ng bagong pag-ibig.
Natuto muna akong umuwi sa sariling bahay nang hindi natatakot sa tunog ng pagbukas ng pinto.
Natuto akong hindi kahinaan ang pagiging tapat.
Ang kahinaan ay ang pananatili sa lugar na araw-araw kang binabasag, dahil umaasa kang isang araw ay titigil din ang taong may hawak ng martilyo.