Mula sa pintuan ng kusina, pinapanood ko si Lolo. Bahagyang nanginginig ang kanyang mga kamay habang hinihiwa ang gabi para sa sinigang.

Ito na ang pang-isang daang beses na ginawa niya ito sa loob ng nakaraang mga buwan, kahit na alam niyang paglapit niya sa hapag, baka masamang tingin o “Sino ka ba?” na naman ang isalubong ni Lola.

​”Lo, ako na d’yan,” bulong ko.

​Ngumiti lang siya, iyong ngiting pagod pero puno ng tiwala.

“Ayos lang, apo. Paborito ito ng Lola mo. Kapag naamoy niya ang asim nito, baka sakaling bumalik siya kahit sandali.”

​Pagkatapos magluto, pumitas si Lolo ng isang sariwang dilaw na rosas sa hardin ang paboritong bulaklak ni Lola simula noong dalaga pa siya. Inayos niya ang sarili, huminga nang malalim, at pumasok sa silid.

​Sumunod ako, nakasilip lang sa siwang ng pinto.

​”Gising ka na pala, Mahal,” malambing na sabi ni Lolo. Inilapag niya ang bulaklak sa bedside table.

“Ipinagluto kita ng sinigang. Mainit pa ‘to.”

​Tumingin si Lola. Pero walang ningning sa kanyang mga mata. “Sino ka? Bakit ka ba laging nandito? Sabi ko naman sa’yo, hindi kita kilala! Lumabas ka nga!”

​Masakit panoorin. Tinabig ni Lola ang kamay ni Lolo kaya bahagyang natapon ang sabaw sa tray. Pero si Lolo, hindi nagalit. Lumuhod siya nang dahan-dahan para punasan ang sahig.

“Pasensya na, iwan ko na lang dito ang pagkain mo ha? Kain ka nang marami.”

​Gabi-gabi, ganoon ang eksena. Minsan, tinatawag siyang magnanakaw; minsan naman, pinalalayas siya na parang estranghero. Pero tuwing umaga, gigising pa rin si Lolo nang maaga para mamitas ng bulaklak at mag-isang magsaing.

​Hanggang sa dumating ang araw na ito.

​Tanghalian noon, at tulad ng dati, inihain ni Lolo ang mainit na sinigang. Nakaupo si Lola sa tapat ng bintana, tila malayo ang tingin. Paglapit ni Lolo, bitbit ang isang pirasong rosas, biglang huminto ang lahat.

​Tinitigan ni Lola ang bulaklak. Pagkatapos, tumingin siya sa mukha ni Lolo. Matagal. Parang may kinakalkal siyang kung ano sa loob ng kanyang isip na matagal nang nakandado.

​”Tiyoy?” mahinang tawag ni Lola. Ang palayaw ni Lolo noong kabataan nila.

​Nabigla si Lolo. Halos mabitawan niya ang mangkok. “Ano ‘yun, Mahal?”

​”Ang tagal mo namang magluto… nagugutom na ako,” sabi ni Lola, sabay ngiti iyong tunay na ngiti na kay Lolo lang niya ibinibigay.

“At itong rosas na ‘to, ba’t isa lang? ‘Di ba sabi ko sa’yo, gusto ko ay bouquet?”

​Nanigas si Lolo sa kinatatayuan niya. Ang mga luhang kanina pa niya pinipigilan sa loob ng maraming buwan, biglang bumuhos.

Hindi siya makapagsalita. Humahagulgol siya, hindi dahil sa lungkot, kundi dahil sa wakas, nakauwi na ang babaeng mahal niya.

​Lumapit si Lola, hinawakan ang basang pisngi ni Lolo, at nang walang pag-aalinlangan, hinalikan siya sa labi. Isang halik na puno ng alaala, na para bang hindi lumipas ang panahon, na para bang hindi siya nawala.

​Napaupo ako sa sahig sa labas ng pinto, umiiyak din habang nakangiti. Sa mundong unti-unting nakakalimot, napatunayan ni Lolo na ang pag-ibig ang tanging bagay na hindi kayang buruhin ng kahit anong sakit.

​Muling nagtagpo ang kanilang mga puso, sa gitna ng bango ng dilaw na rosas at asim ng paboritong sinigang.

Yumakap si Lolo nang mahigpit kay Lola, tila natatakot na baka sa isang kisapmata ay muli itong maglaho at maging estranghero sa kanyang paningin. Ang kanyang mga balikat ay nanginginig sa bawat hikbi, habang ang mga kamay ni Lola ay marahang hinahaplos ang kanyang puting buhok.

“Tahan na, Tiyoy,” bulong ni Lola, ang boses ay puno ng tamis na tanging ang panahon lamang ang nakakaalam. “Narito na ako. Pasensya na kung natagalan ang pagbalik ko.”

Kinuha ni Lolo ang kamay ni Lola at hinalikan ito nang paulit-ulit. “Kahit gaano pa katagal, Mahal… hihintayin kita. Kahit araw-araw mo akong kalimutan, araw-araw din kitang liligawan. Hindi ako mapapagod na ipakilala ang sarili ko sa’yo.”

Kumain silang magkasalo sa mesa nang hapong iyon. Sa bawat subo ni Lola ng sinigang, tila bumabalik ang bawat piraso ng kanilang nakaraan—ang kanilang unang pagkikita sa bukid, ang kanilang kasal, ang paglaki ng kanilang mga anak, at ang mga simpleng hapong magkahawak-kamay silang nanonood ng paglubog ng araw.

Alam naming lahat na ang sakit ni Lola ay hindi basta-basta mawawala. Alam naming bukas, o sa susunod na araw, ay maaaring muling magdilim ang kanyang isipan at muli niyang itaboy ang lalaking pinakamamahal niya. Pero para kay Lolo, sapat na ang sandaling ito. Sapat na ang isang halik at isang tawag sa kanyang pangalan para punan ang lahat ng sugat ng nakaraang mga buwan.

Nang magtakipsilim, nakita ko silang magkatabi sa tumba-tumba sa balkonahe. Ang dilaw na rosas ay nakasabit na sa buhok ni Lola. Nakasandal ang ulo ni Lola sa balikat ni Lolo habang mahina silang naghuhuni ng paborito nilang kanta.

Doon ko naintindihan na ang tunay na pag-ibig ay hindi lang tungkol sa pag-alala sa mga masasayang sandali. Ito ay tungkol sa pananatili kahit ang lahat ay tila nakakalimot na. Dahil sa dulo ng araw, ang isip ay maaaring magtaksil, pero ang puso? Ang puso ay laging nakakaalam kung kanino ito tumitibay at saan ito ligtas.

Sa gabing iyon, natulog si Lolo na may ngiti sa mga labi, baon ang katiyakang sa kabila ng dilim ng limot, ang liwanag ng kanyang pagmamahal ang laging magsisilbing gabay para muling mahanap ni Lola ang daan pauwi sa kanyang piling.