Tatlong taon na nag-aaral ng Master’s degree ang kapatid kong lalaki, at buwan-buwan ko siyang pinapadalhan ng ₱40,000.
Maagang namatay ang mga magulang namin, kaya ako bilang ate ang mag-isang nagtaguyod at nagpalaki sa kanya. Kahit ibenta ko pa ang lahat ng ari-arian namin, hinding-hindi ko hahayaang magtiis siya o mapahiya sa iba.
Madalang siyang makipag-ugnayan sa akin. Ang akala ko naman ay dahil masyado siyang abala sa kanyang mga research.
Hanggang sa isang araw, nakita ko na lang sa Facebook ang post ng kanyang thesis adviser. Sa loob ng canteen, nakaupo ang kapatid ko sa isang madilim na sulok, tahimik na kumakain ng baon niyang kaning-lamig at tuyo.
May caption pa ang adviser na:
“Ang batang ito, kahit mahirap ang buhay, hindi kailanman nagreklamo.”
Parang piniga ang puso ko sa nakita ko. Sa halagang ₱40,000 sa lungsod na iyon, bakit naman siya magtitiis sa kaning-lamig araw-araw? Sapat na sapat ang perang iyon para mabuhay siya nang marangya, o mas higit pa nga.
Agad akong nag-leave sa trabaho at sumakay ng eroplano papunta sa Cebu para i-check ang lahat ng bank account niya. Pumasok naman ang mga perang pinadala ko, pero buwan-buwan, sa mismong araw na natatanggap niya ito, awtomatiko ring naililipat ang ₱44,000 (mga 19,250,000 VNĐ) sa ibang account.
Ang pangalan ng nakasulat na tatanggap ay: Ate.
Subalit, ang account number at ang phone number na nakatali roon ay hinding-hindi sa akin.
Nakatitig lang ako sa screen ng telepono, dahan-dahang nanginginig ang buong katawan ko sa lamig. Ang kapatid ko ay hindi lang basta nililipat ang perang binibigay ko, kundi nagdaragdag pa siya ng sarili niyang ₱4,000 (mga 1,750,000 VNĐ) buwan-buwan para ipadala sa taong iyon. Nagdidildil siya ng asin at nagtitiis sa gutom para lang buhayin ang isang impostor.
Ang impostor na nagpapanggap na ako, sino ka ba talaga?
1.
“Ma’am, sigurado po ba kayo na hindi sa inyo ang beneficiary account na ito?”
Inabot sa akin ng bank teller ang printed bank statement, habang itinuturo ang mga linya ng transaction history na regular na nagaganap buwan-buwan.
Nakatitig lang ako sa pangalang nakasulat sa note: “Ate”.
Tuwing ika-5 ng buwan, nagpapadala ako sa account ng kapatid ko ng ₱40,000. At sa hapon din ng araw na iyon, awtomatikong may malilipat na ₱44,000 palabas. Ang sumobrang ₱4,000 ay galing sa sariling ipon ng kapatid ko.
Kahit pangkain niya ay kulang na kulang na, pero nagagawa pa rin niyang mag-abono para lang maipadala ang perang iyon.
“Puwede ko bang malaman ang totoong pangalan ng may-ari ng account na ito?”
Umiling ang teller. “Hindi po kayo ang account owner, kaya hindi po namin puwedeng ibigay ang impormasyon nang direkta. Pero kung ang kapatid niyo mismo ang pupunta rito, puwede niyang hilingin ang detalye.”
Nilamukos ko ang hawak kong statement, halos mabaon ang mga kuko ko sa papel. Pagkalabas ng bangko, hindi muna ako dumiretso sa unibersidad niya. Natatakot ako na baka hindi ko mapigilan ang emosyon ko.
Nag-check-in ako sa isang murang inn sa tapat ng gate ng unibersidad. Naupo ako sa gilid ng kama at paulit-ulit na binasa ang bank statement nang tatlong beses mula simula hanggang dulo.
Tatlong taon. Tatlong mahabang taon. Buwan-buwan ay ₱44,000, sa loob ng tatlumpu’t anim na buwan, halos ₱1.6 million.
Ibinigay ng kapatid ko ang lahat ng perang binigay ko, kasama ang perang pinaghirapan niyang tipirin, para lang ipadala sa isang impostor. Habang siya naman ay nagtitiyagang kumain ng kaning-lamig sa sulok ng canteen.
Biglang nag-vibrate ang telepono ko. Isang text message mula kay Junjun, apat na salita lang:
“Ate, busy ka ba?”
Nag-type ako ng ilang salita sabay bura, bago tuluyang sumagot ng:
“Nasa malapit lang ako sa school mo, kain tayo sa labas.”
Agad siyang sumagot: “Talaga po? Pagkatapos ng klase ko, pupunta na ako agad!”
May kasama pang tatlong exclamation point. Sa pagkakita ko sa tatlong bantas na iyon, biglang nangilid ang luha ko. Sa sobrang tuwa niya, napatunayan kong napakadadalang ko nga siyang dalawin.
Pagkaraan ng apatnapung minuto, nagpakita siya sa lobby ng inn. Napakapayat niya. Kung ikukumpara noong huli kaming magkita, kitang-kita ang pagka-bawas ng timbang niya. Lumitaw ang mga buto sa pisngi at napakatulis ng baba.
Pagkakita sa akin, ngumiti siya: “Ate, bakit bigla ka namang napadpad dito?”
Tinitigan ko siya mula ulo hanggang paa nang walang kibo. Sa sobrang pigtatitig ko, nailang siya at hinila ang dulo ng kanyang manggas:
“Bakit ganyan ka makatingin, Ate?”
“Pumayat ka.”
“Hindi naman, ganito pa rin naman ako.”
“Junjun.”
Tinawag ko siya sa buo niyang pangalan. Natigilan siya, at unti-unting nawala ang ngiti sa kanyang labi:
“Bakit parang seryoso mo naman, Ate?”
“Akin na nga ang cellphone mo, may titingnan lang ako.”
“Ano pong titingnan niyo?”
“Ang mobile banking app mo.”
Biglang nagbago ang mukha niya. Hindi lang basta gulat, kundi isang takot at taranta ng isang taong nahuli sa kanyang sikreto.
“Ate, ano kasi…”
“Nakita ko ang litratong pinost ng adviser mo sa Facebook.”
Bumuka ang bibig niya pero walang salitang lumabas.
“Sa sulok ng canteen, kumakain ng kaning-lamig.” Titig na titig ako sa kanya.
“Buwan-buwan nagpapadala ako sa’yo ng ₱40,000, tapos kaning-lamig lang ang kinakain mo?”
Ibinaba niya ang kanyang ulo.
“Nasaan ang pera?”
Katahimikan.
“Junjun, nasaan ang pera?!”
Hindi pa rin siya nagsasalita. Huminga ako nang malalim at ibinalibag ang bank statement sa lamesa sa harap niya.
“Tingnan mo ‘yan.”
Kinuha niya ang papel at binasa, agad na namutla ang mukha niya sa isang segundo: “Inimbestigahan mo ang account ko, Ate?”
“Chineck ko ang remittance history ko, at pumunta ako sa bangko para kumpirmahin kung natatanggap mo ba.”
“Ate, makinig ka muna, magpapaliwanag ako…”
“Sabihin mo muna sa akin ngayon, sino ang may-ari ng account na ito?”
Itikom niya ang kanyang bibig.
“Ang nakalagay na note ay ‘Ate’.” Itinuro ko ang linyang iyon. “Pero hindi ko numero ‘yan. Junjun, sinong nagpapanggap na ako?”
Nanginig ang kamay niya habang hawak ang papel. Matagal bago siya nakapagsalita, sa napakahinang boses:
“Si… Tiya Ising.”
Parang may sumabog na bomba sa utak ko.
“Sabi niya… sabi niya siya raw ang tumatanggap para sa’yo.”
2.
“Ulitin mo nga ang sinabi mo.”
Narinig ko ang sarili kong boses na parang nanggagaling sa napakalayong lugar. Hindi makatingin sa akin si Junjun.
“Noong unang taon ko sa Master’s, tumawag sa akin si Tiya Ising. Sabi niya nagpalit ka raw ng trabaho, at nagpalit din ng bank account. Sabi niya i-link ko raw sa auto-transfer para sa allowance ko. Isinend niya sa akin ang bagong account number, sabi niya sa’yo raw ‘yun.”
“At naniwala ka naman agad?”
“Kapatid siya ni Mama, Ate…”
“Hindi mo man lang ba naisipang magtanong nang direkta sa akin?”
Ibinaba niya ang kanyang ulo, lalong humina ang boses: “Nagtanong naman ako.”
Natigilan ako. “Kailan?”
“Noong Christmas break nung first year ko, umuwi ako sa probinsya. Tinatanong kita kung nagpalit ka ng card. Sabi mo hindi.”
Naalala ko, nangyari nga ang pag-uusap na iyon. Pabiro niya lang binanggit noon, at nung sinabi kong hindi, hindi na niya muling itinuloy.
“Kung ganoon, bakit tuloy-tuloy mo pa ring ipinapadala?”
“Tumawag ulit si Tiya Ising pagkatapos niyon. Sabi niya nakalimutan mo lang daw ang tungkol doon, at huwag ko na raw babanggitin sa’yo ang tungkol sa pera. Sabi niya mataas daw ang pride mo, ayaw mong malaman ko na nagigipit ka kaya humingi ka ng tulong sa kanya para gawan ng paraan.”
Napasuntok ako sa hangin sa galit.
“Ano pang sinabi niya?”
Napalunok si Junjun:
“Sabi niya marami ka raw utang sa labas, at ang sahod mo buwan-buwan ay napupunta lang sa pambayad-utang. Ang perang pinapadala mo raw sa akin ay galing talaga sa bulsa ni Tiya Ising na pinaabono mo lang, at ang perang ibinabalik ko ay pambayad sa kanya. Sabi niya… nahihirapan ka na raw nang husto, kaya dapat matuto akong magtiis at huwag nang magpasaway sa’yo.”
Napatulala ako. Ang kuwentong binuo niya ay walang butas.
Ginamit niya ang kabaitan ng kapatid ko, ginamit niya ang pagmamahal at pag-aalala nito para sa kanyang ate.
“Kaya buwan-buwan, hindi mo lang ibinabalik ang perang pinapadala ko, kundi nagdadagdag ka pa ng ₱4,000?”
Tumango siya, gumaralgal ang boses: “Akala ko talaga tinutulungan kitang magbayad ng utang. Ang isip ko, kahit magkano ang maidagdag ko, mababawasan ang bigat na dinadala mo.”
Nangilid ang luha ko. Hanggang ngayon, ang akala niya pa rin ay tinutulungan niya ako. Nagtitiis sa gutom, nagba-baon ng tuyo at kaning-lamig para lang magkaroon ng dagdag na ₱4,000. Ang akala ng kapatid ko, sabay naming pinapasan ang hirap ng buhay.
“Tatlong taon na…” Mahina niyang sinabi. “Ate, sigurado ka bang wala kang utang?”
“Wala akong utang kahit kanino.”
“Kung ganoon, bakit nagawa ni Tiya Ising…”
“Hindi ko alam.”
Tumayo ako at pabalik-balik na naglakad sa loob ng kuwarto. “Tawagan mo si Tiya Ising ngayon din.”
“Anong sasabihin ko?”
“Sabihin mo gipit ka ngayon, magtanong ka kung puwedeng huwag muna magpadala ng pera ngayong buwan. Tingnan natin kung anong isasagot niya.”
Nag-atubili nang kaunti si Junjun bago inilabas ang kanyang telepono. Naka-loudspeaker. Matapos ang tatlong ring, sumagot ang kabilang linya.
“Junjun, napatawag ka?” Ang boses ni Tiya Ising ay napakalambing at puno ng pag-aalaga, eksaktong-eksakto sa naaalala ko.
“Tiya Ising, medyo gipit po ako ngayong buwan. Puwede po bang huwag muna akong magpadala ng pera ngayon?”
Natahimik ang kabilang linya nang dalawang segundo.
“Bakit? Naparami ba ang gastos mo?”
“Opo, bumili po kasi ako ng mga ilang mamahaling libro para sa research.”
“Naku naman, itong batang ito.” Nagbuntong-hininga si Tiya Ising. “Naghihintay ang ate mo rito, ang utang buwan-buwan hindi puwedeng ma-delay. Magtiis ka muna nang kaunti, kailangan mong ipadala ang pera ngayong buwan.”
Nakatayo ako sa tabi, at nakaramdam ako ng matinding panginginig sa buong katawan sa narinig ko.
“Tiya Ising, ano kaya kung ako na lang ang direktang makipag-usap kay Ate?”
“Huwag!” Biglang tumaas ang boses sa kabilang linya, bago mabilis na ibinalik sa mahinahong tono.
“Mataas ang pride ng ate mo, kapag nalaman niyang kinakausap mo siya tungkol sa pera, paniguradong magagalit ‘yun. Sige na, makinig ka na lang kay Tiya.”
Tumingin sa akin si Junjun. Sininyasan ko siyang ibaba na ang tawag.
“Sige po, Tiya Ising, naintindihan ko po.”
Namatay ang tawag. Naging tahimik ang kuwarto nang ilang sandali.
“Ate, ano ba talagang plano niya?”
“Hindi ko alam.”
Kinuha ko ang sarili kong telepono, at binuksan ang Facebook profile ni Tiya Ising. Ang pinakahuling post niya ay noong tatlong araw ang nakalipas — isang litrato ng bakasyon, nakatayo siya sa harap ng isang mamahaling luxury resort sa Boracay, abot-tainga ang ngiti.
Ang caption: “Maikli lang ang buhay, kaya dapat matuto tayong mahalin ang sarili natin.”
In-screenshot ko ang post na iyon. Pagkatapos ay nag-scroll pababa sa nakaraang post. Litrato naman iyon ng anak niyang babae — ang pinsan kong si Stephanie, habang nag-aabang at pumipili ng mamahaling designer bag sa isang luxury mall.
Isinulat ni Tiya Ising: “Magaling talaga ang panlasa ng anak ko, Happy Birthday!”
Nag-patuloy ako sa pag-scroll. Ang bawat post ay puno ng kainan, bakasyon, at shopping. Dati, wala akong nakikitang kakaiba rito dahil may kaya naman ang napangasawa ni Tiya Ising, isang negosyante ang tiyo ko, kaya laging marangya ang buhay nila.
Pero ngayon, habang tinititigan ko ang mga litratong ito, nakaramdam ako ng isang hindi masabing dumi at pagkasuklam sa aking puso.
3.
Hindi ko na napigilan ang sarili ko. Nanginginig ang mga kamay ko habang tinititigan ang litrato ni Stephanie na may hawak na Louis Vuitton bag—ang bag na binili gamit ang perang pangkain sana ng kapatid ko! Habang si Junjun ay nagdidildil ng asin sa Cebu, ang mag-ina namang ito ay nagpapasasa sa Boracay at sa mga marangyang mall sa Manila.
“Ate… anong gagawin natin?” Bakas sa boses ni Junjun ang takot at kawalan ng pag-asa.
Humarap ako sa kanya, pilit kong pinapakalma ang boses ko kahit na parang may bulkang sasabog sa dibdib ko. “Junjun, mag-impake ka. Babalik tayo ng Manila ngayon din. At huwag na huwag mong sasabihin kay Tiya Ising na alam ko na ang lahat.”
Kinabukasan, pagkalapag na pagkalapag namin sa Manila, hindi ako umuwi sa apartment ko. Diretso kaming sumakay ng taxi patungo sa subdivision kung saan nakatira si Tiya Ising. Linggo noon, kaya alam kong naroroon silang lahat.
Blag! Blag! Blag!
Halos sirain ko ang gate nila sa lakas ng gawa ng katok ko. Nang magbukas ang pinto, iniluwa nito si Tiya Ising na naka-pambahay na silk, hawak ang isang tasa ng mamahaling kape. Sa likod niya, nakaupo si Stephanie sa sala, nagse-cellphone.
“Oh, Hannah! Junjun! Bakit naparito kayo nang walang pasabi? At bakit ganyan ang itsura mo, Hannah? Parang papatay ng tao,” natatawang sabi ni Tiya Ising, pero bakas ang kaba sa kanyang mga mata nang makita si Junjun.
“Tiya Ising,” mahina ngunit mariin kong saad. “Pumarito ako para kunin ang pera ng kapatid ko.”
Nawala ang ngiti sa labi ni Tiya Ising. Umatras siya ng isang hakbang. “A-Anong pinagsasabi mo? Anong pera?”
“Huwag ka nang magpanggap!” Sigaw ko, na naging sanhi upang mapatayo si Stephanie mula sa sofa at lumapit sa pinto. “Tatlong taon! Tatlong taon mong niloko ang pamangkin mo! Sinabi mo sa kanyang may utang ako, sinabi mong naghihirap ako, para lang nakawan siya ng apatnapu’t apat na libong piso buwan-buwan!”
“Hannah, maghunos-dili ka! Mas matanda ako sa’yo, wala kang karapatang sigawan ako sa sarili kong joroba!” Singhal ni Tiya Ising, namumula ang mukha sa galit at napapahiya. “Wala akong ninanakaw! Ang perang ‘yun ay kusang binibigay ng kapatid mo para sa mga naitulong ko sa inyo noong mamatay ang mga magulang niyo!”
“Naitulong?!” Hinarap ko siya at ipinamukha ang printed bank statements sa mukha niya. “Ito ba ang tulong?! Ang pirmahan ang account mo gamit ang pangalang ‘Ate’?! Ang pilitin ang kapatid kong mag-abono ng apat na libo kada buwan habang siya ay nagtitiis sa kaning-lamig at tuyo sa school?! Habang ang anak mo, bili nang bili ng branded na gamit?!”
“Ate Ising, totoo ba?” Sa wakas, sumabat na si Junjun, lumuluha ang mga mata, gumuho ang buong mundo. “Akala ko ba tinutulungan ko si Ate Hannah? Akala ko ba naghihirap siya? Tita… kadugo mo kami! Bakit mo nagawa sa akin ‘to?!”
4.
“Aba, sumasagot ka na rin ngayon, Junjun?!” Baling sa kanya ni Stephanie, habang nakataas ang kilay. “Kung hindi dahil kay Mama, nakatapos ba kayo ng High School? At tsaka, scholar ka naman ah! Bakit mo kailangan ng ganoong kalaking pera? Mas kailangan namin ‘yan para sa negosyo ni Papa!”
“Manahimik ka, Stephanie!” Dinuro ko si Stephanie. “Ang perang ginagastos mo sa luho mo ay galing sa pawis at dugo ko! Galing sa pangungutang ko para lang may maipadala sa kapatid ko! Mga hayop kayo! Walang-wala na nga kami, nagawa niyo pa kaming pagnakawan!”
“Umalis kayo sa bahay ko!” Sigaw ni Tiya Ising, pilit kaming itinutulak palabas ng gate. “Wala kayong katibayan! Ipinasok ‘yan sa account ko nang kusa, walang batas na nagsasabing bawal tumanggap ng regalo!”
“Walang katibayan?” Ngumiti ako nang mapait, habang umiiyak. Inilabas ko ang aking telepono at ipinakita ang screen. “Naka-live ako sa Facebook, Tiya Ising. At kasama ko ang abogado ko sa kabilang linya kanina pa.”
Nanlaki ang mga mata ng mag-ina. Biglang nawalan ng kulay ang mukha ni Tiya Ising, at napakapit siya sa braso ng kanyang anak.
“Estafa, Identity Theft, at Cyber-fraud,” sabi ko, bawat salita ay parang patalim. “Hinding-hindi ko kayo mapatatawad. Akala ko pamilya tayo, pero mas mapanganib pa pala kayo sa mga asong-gala sa daan. Lahat ng nakuha niyo sa amin, ibabalik niyo… o mabubulok kayo sa kulungan!”
Luluhod na sana si Tiya Ising para magmakaawa nang makita ang mga kapitbahay na nag-uumpisa nang mag-usisa, ngunit tinalikuran ko na siya. Inakbayan ko ang umiiyak kong kapatid.
“Huwag ka nang umiyak, Junjun,” bulong ko sa kanya habang naglalakad kami palayo sa impiyernong bahay na iyon. “Nandito na si Ate. Tapos na ang pagtitiis mo.”
5.
Hindi nagtagal ang banta ko. Kinabukasan, gamit ang lahat ng bank statements, screenshots ng mga chat ni Tiya Ising kay Junjun, at ang video recording ng pag-amin nila sa gate, pormal kaming naghain ng demanda sa tulong ng isang pampublikong abogado.
Nang makarating ang balita kay Tiyo na asawa ni Tiya Ising, halos magkagulo sa kanilang tahanan. Isang gabi, umiiyak na pumunta si Tiya Ising sa aking apartment, kasama si Stephanie. Wala na ang mapagmataas na mukha at ang marangyang kasuotan; mukha silang mga basang sisiw.
“Hannah… Junjun, nagmamakaawa ako sa inyo, iurong niyo ang demanda,” hikbi ni Tiya Ising habang nakaluhod sa sahig ng aking sala. “Palalayasin ako ng tito niyo kapag nadungisan ang pangalan ng pamilya namin. Mapapariwara ang kinabukasan ni Stephanie!”
Tiningnan ko sila nang walang kahit anong emosyon. Ang luha ng buwaya ay hindi na tatalab sa akin.
“Tiya Ising, noong nakikita mo ang pamangkin mo na nagdidildil ng asin at tuyo sa Cebu habang ninanakawan mo, naisip mo ba ang kinabukasan niya?” Malamig kong tanong. “Noong sinasabi mo sa kanyang naghihirap ang ate niya para pigain ang huling apat na libong piso sa bulsa niya, naawa ka ba?”
“Pinsan, patawarin mo ako… hindi ko naman alam na ganoon ang ginagawa ni Mama,” iyak din ni Stephanie, pilit na hinahawakan ang laylayan ng aking damit.
Inilagay ko ang aking kamay sa balikat ni Junjun, na noo’y tahimik lang na nakatingin sa kawalan. Ang sugat sa puso ng kapatid ko ay hindi basta-basta maghihilom. Ang tiwalang ibinigay niya sa kaisa-isang pamilyang natitira sa amin bukod sa akin ay tuluyan nang winasak ng kasakiman nila.
“May dalawa kayong pagpipilian,” mariin kong sabi. “Ibalik ninyo ang bawat sentimo ng 1.6 milyong piso na kinuha ninyo sa loob ng tatlong taon sa loob ng isang linggo, o hahayaan ko kayong mabulok sa kulungan. Pumili kayo.”
Wakas
Sa takot na makulong at tuluyang iwan ng kanyang mayamong asawa, napilitan si Tiya Ising na ibenta ang kanyang mga mamahaling alahas, pati na rin ang kotse at mga branded na gamit ni Stephanie upang mabayaran ang buong halaga ng perang nakuha nila sa amin.
Noong araw na pumasok ang pera sa account ni Junjun, tuluyan ko nang pinutol ang lahat ng koneksyon sa pamilya ni Tiya Ising. Hinadlangan ko ang kanilang mga numero at binura sila sa aming buhay.
Isang buwan pagkatapos ng unos, lumipad ako muli patungong Cebu. Ngunit sa pagkakataong ito, hindi ako nakipagkita nang palihim. Sinalubong ako ni Junjun sa paliparan na may bitbit na malawak na ngiti, mas malusog na pangangatawan, at mga matang muling nagliliwanag.
Dinala ko siya sa isang sikat na restaurant sa tabi ng dagat. Umorder ako ng pinakamasasarap na pagkain—mga pagkaing nararapat sa kanya pagkatapos ng tatlong taong pagtitiis.
Habang kumakain kami, biglang tumigil si Junjun, tumingin sa akin, at nangingilid ang luha sa mga mata.
“Ate… salamat. At patawad dahil naging tanga ako,” bulong niya.
Hinawakan ko ang kanyang kamay sa ibabaw ng lamesa at pinunasan ang kanyang luha. “Huwag mong sisihin ang sarili mo, Junjun. Ang pagiging mabuti at mapagmahal na kapatid ay hindi kailanman naging kasalanan. Ang may kasalanan ay ang mga taong nanamantala sa busilak mong puso.”
Tumingin ako sa malawak na karagatan ng Cebu, habang dinarama ang ihip ng sariwang hangin. Naubos man ang aming pamilya, alam kong sa huli, sapat na kaming dalawa. Hanggang sa huling hininga ko, ako ang magiging sandigan ng aking kapatid, at wala nang sinumang impostor ang makasisira sa aming ugnayan.