Pagkatapos Naming Magpakasal Muli, Ginantihan Ko Ang Lalaking Paulit-ulit Akong Ipinagpalit—Ngunit Sa Dilim Ng Kanyang Birthday Party, Doon Niya Nalaman Na Hindi Galit Ang Bitbit Ko, Kundi Pamamaalam
Pagkatapos naming magpakasal muli, nagtaksil ako.
Akala ni Rafael Villareal, ginagawa ko iyon para gantihan siya.
Hindi niya alam, wala na akong lakas para maghiganti.
Dahil ang taong malapit nang mamatay, hindi na naghahabol ng hustisya. Naghahanap na lang ng katahimikan.
“Ginagawa mo ’to para sirain ako, Mara?”
Nagkalat ang basag na mamahaling plorera sa sahig ng penthouse namin sa BGC. Pulang-pula ang mga mata ni Rafael, nanginginig ang panga, para bang siya ang niloko, siya ang iniwan, siya ang paulit-ulit na piniling huwag mahalin.
Umupo ako sa gilid ng kama, nakabalabal lang ng oversized white shirt. Sa likod ko, nakabukas pa ang ilaw ng hotel suite. Malamig ang aircon, pero hindi iyon ang dahilan kung bakit nanginginig ang mga daliri ko.
“Gusto ko lang malaman,” mahina kong sabi, “kung gaano ba kasarap ang pagtataksil at ginawa mo iyon nang paulit-ulit.”
Natigilan siya.
Para siyang nasampal ng sarili niyang kasalanan.
Sa sulok ng kuwarto, nanginginig ang lalaking kasama ko. Isang baguhang model na minsang inalok ako ng wine sa isang art auction sa Makati. Hindi ko siya minahal. Hindi ko rin siya ginusto nang buo.
Ginamit ko lang siya bilang salamin.
Salamin para ipakita kay Rafael ang mukha niyang matagal ko nang tinititigan.
“Lumabas ka,” mariing utos ni Rafael.
Halos madapa ang lalaki sa pagmamadaling umalis. Naiwan kaming dalawa sa kuwartong puno ng katahimikan, galit, at mga bagay na hindi na maibabalik.
Lumapit si Rafael sa akin. Mabagal. Delikado.
“Mara, tama na.”
Tumawa ako, pero walang saya. “Noong ikaw ang may ibang babae, sinasabi mo sa akin na katawan lang iyon. Na ako pa rin ang mahal mo. Na hiwalay ang laman sa puso.”
Tiningnan ko siya nang diretso.
“Kung kaya mo, bakit hindi ko kaya?”
Para siyang nawalan ng hininga.
Pagkatapos noon, mabilis ang lahat.
Hinila niya ako papunta sa banyo. Binuksan niya ang shower at binuhusan ako ng malamig na tubig, parang gusto niyang burahin sa balat ko ang kasalanang siya mismo ang nagturo sa akin.
“Isang beses lang, Mara,” bulong niya, halos nagmamakaawa. “Hayaan mong burahin ko lang.”
Itinulak ko siya. “Huwag mo akong hawakan.”
Hindi siya umatras.
Kaya hinablot ko ang metal shower handle at naitama iyon sa kanyang noo.
Tumulo ang dugo sa gilid ng kanyang kilay, pero hindi siya umiwas. Nakatitig lang siya sa akin, mas sugatan ang mukha kaysa sa balat.
“Kinamumuhian mo na ba ako?” tanong niya.
Hindi ako sumagot.
Paano ko sasabihing hindi na galit ang laman ko?
Pagod na.
May sakit na.
Konting panahon na lang, wala na ako.
Biglang kumirot ang sikmura ko. Napakapit ako sa gilid ng lababo, nilunok ang pait na umaakyat sa lalamunan. Nang tumingin ako sa salamin, maputla ang mukha ko, halos hindi ko na makilala ang babaeng minsang minahal ni Rafael.
O baka akala ko lang minahal niya ako.
Nang umalis siya nang padabog, naiwan ang katahimikan sa buong penthouse.
Doon ko nakita ang paper bag sa sofa.
Binuksan ko.
Isang relo.
Limited edition. Tatlo lang sa buong mundo. Dalawang araw ang nakalipas, pabiro ko lang iyong kinabilugan sa magazine.
May maliit na card sa loob.
“Mara, happy seventh anniversary. Simulan natin ulit.”
Napangiti ako.
Ang sakit pala ng regalong huli na dumating.
Noong una kaming nagkabalikan ni Rafael, akala ko babalik ang dating kami. Ang batang si Rafael na sumagip sa akin noong labing-pito ako. Ang lalaking tumayo sa harap ng buong mundo nang wala na akong pamilya. Ang kaisa-isang taong pinaniwalaan kong hindi ako iiwan.
Pero kahit ibigay niya ang oras, pera, regalo, at buong atensyon niya, hindi na bumabalik ang tiwala kapag minsan na itong dinurog.
Kapag hawak niya ang phone niya, iniisip kong si Celina Montemayor ang kausap niya.
Kapag nagbubukas siya ng Instagram, iniisip kong larawan ni Celina ang tinitingnan niya.
Hindi man nagpapakita si Celina sa bahay namin, naroon siya sa bawat sulok ng isip ko.
At hindi ko na kinaya.
Isang linggo matapos ang gabing iyon, naging biro ako ng buong alta sociedad ng Manila.
Dinala ni Rafael si Celina sa mga event sa Makati, pinasok sa malalaking endorsement, binigyan ng pelikula, condo, alahas, at atensyong dati niyang ipinangakong akin lang.
Hanggang isang araw, dumating ang imbitasyon.
Kasal daw nila.
Ako ang legal wife niya.
Pero ako pa ang pinadalhan ng wedding invitation.
Pinunit ko iyon sa harap ng messenger at bumalik sa studio ko sa Quezon City.
Sa ilalim ng puting tela, naroon ang huli kong painting.
Mukha ng nanay ko.
Ang nanay kong nawala sa dilim.
Bata pa ako noon nang agawin kami ng kabit ng tatay ko. Limang araw kaming ikinulong sa isang lumang bahay sa Bulacan. Walang araw. Walang pagkain na maayos. Walang awa.
Nakaligtas ako.
Si Mama, hindi.
Si Rafael ang nakahanap sa akin.
Kaya akala ko, siya ang liwanag ko.
Hindi ko alam, darating ang araw na siya rin ang magtutulak sa akin pabalik sa dilim.
Dumating ang birthday party ni Rafael sa isang luxury hotel sa Makati.
Si Celina ang nasa tabi niya, nakasuot ng pulang gown, kumakaway sa mga bisita na parang siya ang tunay na asawa.
Nilapitan niya ako, itinaas ang kamay.
Nakita ko ang singsing.
Parehong disenyo ng wedding ring na ako mismo ang gumawa para sa kasal namin ni Rafael noon.
Mas malaking bato. Mas makinang. Mas mahal.
“Ang lungkot mo tingnan, Ate Mara,” bulong ni Celina, matamis ang ngiti. “Kahit pinakasalan ka ulit, ako pa rin ang mahal niya.”
Tumawa siya.
“Hindi ka na bagay sa mundong ito. Para kang lumang painting na dapat itago sa bodega.”
Hindi kumilos si Rafael.
Naghihintay siya.
Alam ko ang hinihintay niya.
Na umiyak ako.
Na magmakaawa ako.
Na patunayan kong mahal ko pa siya.
Pero sa halip, itinaas ko ang kamay ko at sinampal si Celina sa harap ng lahat.
Tumahimik ang buong ballroom.
“Mara!” sigaw ni Rafael.
Hinila niya ako palayo, pero bago pa kami makarating sa private hallway—
Pumutok ang ilaw.
Namatay ang buong ballroom.
Dilim.
Ganap na dilim.
Nagsigawan ang mga tao. Nagtulakan. Nawala ang kamay ni Rafael sa braso ko.
At ako, parang batang labing-pitong taong gulang ulit.
Napaupo ako sa sahig, yakap ang sarili, hindi makahinga.
May tumawa sa ibabaw ko.
“Takot ka pa rin pala sa dilim.”
Boses ni Celina.
Bago ako makasagot, may mabigat na bagay na tumama sa ulo ko.
Minsan.
Dalawang beses.
Hinawakan niya ang buhok ko at inilapit ang bibig niya sa tenga ko.
“Dapat namatay ka na lang kasama ng nanay mo.”
Nanigas ang buong katawan ko.
Sa malayo, narinig ko ang boses ni Rafael.
“Mara! Nasaan ka?”
Gusto kong sumigaw.
Pero naunahan ako ni Celina.
“Rafa! Natumba ako! Masakit ang paa ko!”
Mga yabag. Mabilis. Papalapit.
Dumaan si Rafael sa tabi ko.
Binuhat niya si Celina.
At iniwan ako sa dilim.
Pagkatapos, lumiwanag ang phone ko.
Message mula kay Rafael.
“Mara, magmakaawa ka. Hahanapin kita.”
Napatingin ako sa screen.
At sa gitna ng dugo, dilim, at sakit—
napatawa ako.
PARTE2
Napatawa ako.
Mahina lang noong una, hanggang sa naging basag na hikbi. Hindi dahil nakakatawa si Rafael. Hindi dahil may natira pang lakas sa akin para mangutya.
Tumawa ako dahil sa wakas, malinaw na ang lahat.
Noong una kaming naghiwalay, ganoon din ang sinabi niya.
“Mara, lumuhod ka. Sabihin mong kailangan mo ako. Babalik ako.”
Hindi ako lumuhod noon.
Hindi rin ako luluhod ngayon.
Sa dilim ng ballroom, gumapang ako paatras hanggang tumama ang likod ko sa malamig na pader. Mainit ang pakiramdam sa gilid ng noo ko. Nanginginig ang kamay ko habang hinahawakan ang phone.
Tinawagan ko ang isang tao.
Hindi si Rafael.
Si Atty. Lira Mendoza.
Ang abogado ng nanay ko noon, at ang tanging taong nakakaalam ng buong sakit na binitbit ko sa loob ng maraming taon.
“Mara?” sagot niya agad. “Nasaan ka?”
“Hotel,” bulong ko. “Makati. Ballroom. Patayin mo na.”
Saglit siyang tumahimik.
Alam niya kung ano ang ibig kong sabihin.
“Sigurado ka na?”
Tumingin ako sa dilim kung saan nawala si Rafael bitbit si Celina.
“Oo,” sabi ko. “Ilabas mo na lahat.”
Labinlimang minuto bago ang party, ipinasa ko kay Atty. Lira ang huling authorization.
Isang envelope na naglalaman ng tatlong bagay.
Una, ang medical records ko mula sa St. Luke’s BGC.
Stage four gastric cancer.
Hindi ko sinabi kay Rafael. Hindi dahil ayokong malaman niya. Kundi dahil noong unang araw na sinubukan kong sabihin, nasa Cebu siya kasama si Celina. Noong pangalawa, nasa Palawan sila. Noong pangatlo, tumawa siya sa akin at sinabing, “Mara, huwag mong gawing drama ang sakit ng ulo.”
Kaya tumigil ako.
Pangalawa, ang transfer documents ng lahat ng shares ko sa gallery, condo, at insurance. Hindi kay Rafael. Hindi sa kahit sinong Villareal.
Sa isang foundation para sa mga babaeng nakaligtas sa karahasan, pang-aabandona, at pang-aapi.
Pangatlo, ang video confession.
Hindi akin.
Kay Celina.
Noong nakaraang buwan, nilapitan niya ang isang dating kasambahay ng pamilya namin. Akala niya pera lang ang kailangan ng babae. Hindi niya alam, ang kasambahay na iyon ang dating bantay ko noong bata ako, at mahal ako na parang sariling anak.
Nirecord nito ang usapan nila.
Doon inamin ni Celina na sinadya niyang alamin ang trauma ko. Na pinasingit niya sa maintenance ng hotel ang temporary blackout. Na ang plano niya ay takutin ako hanggang magmukha akong baliw sa harap ng mga bisita.
Hindi niya alam na may sariling CCTV ang hallway na hindi kontrolado ng hotel.
Hindi niya rin alam na ang ashtray na hawak niya habang sinasaktan ako ay may malinaw na fingerprint.
At lalong hindi niya alam na may sakit na ako.
May mga taong sanay manakit dahil iniisip nilang mahaba pa ang buhay ng biktima para magpatawad.
Hindi nila naiisip na minsan, ang huling sakit na ibinibigay nila ang siyang magiging unang katotohanang gigising sa lahat.
Biglang bumukas ang emergency lights.
Pula ang liwanag. Malabo. Parang eksena sa panaginip.
May security guard na nakakita sa akin.
“Ma’am! Diyos ko, ma’am!”
Narinig ko ang takbuhan. Mga sigaw. May tumawag ng ambulansya.
Sa kabilang dulo ng hallway, bumalik si Rafael.
Nakita niya ako.
Sa unang pagkakataon sa gabing iyon, nawala ang yabang sa mukha niya.
“Mara…”
Lumuhod siya sa harap ko, nanginginig ang kamay habang susubukang hawakan ang pisngi ko.
Umiwas ako.
Parang may tumama sa dibdib niya.
“Sino ang gumawa nito?” tanong niya, halos pabulong.
Tiningnan ko siya.
Hindi ko na kailangan magsalita.
Dahil sa likod niya, umiiyak si Celina habang nakaupo sa sofa, hawak ang paa niyang hindi naman talaga pilay.
“Hindi ako!” sigaw niya. “Rafa, hindi ako! Siya ang nagsimula! Sinaktan niya ako!”
Biglang nagliwanag ang malaking LED screen sa ballroom.
Dapat video montage iyon ng birthday ni Rafael.
Pero ang lumabas, recording ni Celina.
Malinaw ang boses niya.
“Takot siya sa dilim, di ba? Kapag namatay ang ilaw, magwawala ’yan. Kapag nagmukha siyang baliw sa harap ng lahat, si Rafa mismo ang lalayo.”
Sumunod ang isa pang clip.
Si Celina, kausap ang maintenance staff.
“Limang minuto lang na blackout. Bayad ka na pagkatapos.”
Nagkaroon ng mahabang katahimikan.
Pagkatapos, parang sumabog ang buong ballroom.
May mga bisitang napasinghap. May naglabas ng phone. May reporter na nasa event ang nagsimulang mag-record.
Nanginginig si Rafael habang nakatingin kay Celina.
“Sinabi ko sa’yo ang tungkol sa kanya,” mahina niyang sabi. “Dahil akala ko maiintindihan mo kung bakit kailangan kong ayusin ang kasal namin.”
Tumawa si Celina, desperado. “Ayusin? Rafa, niloloko mo sarili mo. Hindi mo siya mahal. Naaawa ka lang sa kanya.”
Lumapit si Rafael sa kanya, pero hindi para yakapin siya.
“Tumahimik ka.”
Napaatras si Celina.
“Rafa…”
“Tumahimik ka,” ulit niya, mas malamig.
Dumating ang mga pulis ilang minuto matapos ang ambulansya. Kasama nila si Atty. Lira, bitbit ang makapal na folder.
Nang makita niya ako, napapikit siya sandali.
“Mara,” bulong niya.
Ngumiti ako nang mahina. “Late ba ako sa sarili kong eksena?”
Naiyak siya.
Habang inaakay ako ng paramedics, hinabol ako ni Rafael.
“Sumama ako,” sabi niya. “Please, Mara. Sumama ako sa ospital.”
Tiningnan ko siya nang matagal.
Sa mukha niya, nakita ko ang batang Rafael na minsang bumuhat sa akin palabas ng lumang bahay sa Bulacan. Nakita ko rin ang lalaking iniwan akong naghihintay habang may ibang babae siyang kayakap. Nakita ko ang asawang nagbigay ng relo, singsing, bahay, at pangako—pero hindi ibinigay ang pinakamahalaga.
Kapayapaan.
“Hindi na kailangan,” sabi ko.
“Mara, please.”
“Rafael, pagod na ako.”
Iyon ang unang beses na nakita kong tunay siyang natakot.
Hindi galit. Hindi inggit. Hindi pride.
Takot.
Sa ospital, halos hindi ako pinatulog ng mga doktor. Maraming test. Maraming tanong. Maraming mukha.
Kinabukasan, nasa balita na ang lahat.
Sikat na aktres, inaresto matapos madawit sa planong pananakit sa legal wife ng business tycoon.
Bumagsak ang endorsements ni Celina. Umatras ang producers. Naglabasan ang dating staff na matagal na raw niyang minamaltrato. Sa loob lang ng dalawang araw, ang babaeng akala niya hindi matitinag ay nawala sa mga billboard sa EDSA.
Si Rafael naman, araw-araw nasa labas ng hospital room ko.
Hindi ko siya pinapapasok.
Nagpapadala siya ng bulaklak.
Pinababalik ko.
Nagpapadala siya ng pagkain.
Hindi ko kinakain.
Nagpapadala siya ng liham.
Hindi ko binubuksan.
Hanggang isang gabi, dumating si Atty. Lira dala ang isang maliit na kahon.
“Iniwan niya ito sa reception,” sabi niya.
Sa loob, ang wedding ring ko.
Ang orihinal.
Hindi ang ginayang singsing ni Celina.
May note.
“Hindi ko hihingin na patawarin mo ako. Pero gusto kong malaman mo, sa lahat ng maling ginawa ko, ang pinakamalaki ay ang isipin kong hindi ka mawawala.”
Tahimik kong isinara ang kahon.
“Gusto mo siyang makita?” tanong ni Atty. Lira.
Tumingin ako sa painting ng nanay ko na ipinadala sa hospital room ko. Hindi pa tapos. Kulang pa ang mga mata.
“Kapag natapos ko si Mama,” sabi ko.
Tatlong araw akong nagpinta sa kama.
Mahina ang kamay ko. Minsan kailangan akong alalayan ng nurse para lang mahawakan ang brush. Pero bawat guhit, bawat kulay, bawat anino sa mukha ni Mama ay parang piraso ng sarili kong ibinabalik ko sa kanya.
Noong matapos ko ang mga mata niya, umiyak ako.
Hindi dahil malungkot.
Kundi dahil sa unang pagkakataon, parang tumingin ulit sa akin si Mama.
Parang sinasabing, anak, tama na. Uwi ka na.
Pinapasok ko si Rafael kinabukasan.
Pumayat siya. Hindi na maayos ang buhok. Walang suot na mamahaling relo. Wala na ang mukha ng lalaking sanay na sinusunod ng mundo.
Pagpasok niya, hindi siya umupo agad.
Tumayo lang siya sa paanan ng kama ko, parang batang hindi alam kung karapat-dapat pang lumapit.
“Mara,” sabi niya.
“Umupo ka.”
Umupo siya.
Matagal kaming walang imik.
Sa huli, ako ang nagsalita.
“Alam mo ba kung bakit ako bumalik sa’yo noon?”
Pumikit siya. “Dahil mahal mo ako.”
“Oo,” sabi ko. “Pero hindi lang iyon. Bumalik ako kasi ikaw ang huling taong nakakonekta sa buhay ko bago mamatay si Mama. Akala ko kapag nawala ka, tuluyan na rin siyang mawawala.”
Nangingilid ang luha niya.
“Mali ako,” patuloy ko. “Hindi pala tao ang dapat gawing alaala. Kasi kapag sinaktan ka nila, pati alaala nadudumihan.”
“Patawarin mo ako,” basag ang boses niya.
“Pinapatawad na kita.”
Napatigil siya.
Pero bago pa lumiwanag ang mukha niya, dinugtungan ko.
“Pero hindi na kita pipiliin.”
Parang gumuho siya sa upuan.
“Mara, kaya kong ayusin—”
“Hindi lahat ng nasira, kailangang ayusin para magamit ulit,” sabi ko. “Minsan inaayos lang para maibaba nang maayos. Para matapos nang walang galit.”
Hinawakan niya ang kamay ko. Sa pagkakataong iyon, hindi ako umiwas.
Hindi dahil bumalik ang pag-ibig.
Kundi dahil wala na akong kailangang patunayan.
“May iniwan ako sa’yo,” sabi ko.
Umiling siya. “Ayoko ng pera. Ayoko ng shares. Ayoko ng kahit ano.”
“Hindi pera.”
Itinuro ko ang painting ni Mama.
“Pag nawala ako, dalhin mo iyon sa foundation. Isabit mo sa lobby. Pangalanan mong ‘Liwanag.’ Para sa mga babaeng iniwan sa dilim, pero nakalabas pa rin.”
Doon tuluyang umiyak si Rafael.
Hindi maingay.
Hindi dramatiko.
Tahimik lang, parang isang lalaking huli na nang maintindihang ang pagmamahal ay hindi pagmamay-ari.
Dalawang linggo pagkatapos noon, pumanaw ako bago sumikat ang araw.
Sabi ng nurse, tahimik daw. Hawak ko raw ang lumang singsing, pero hindi ko suot. Nasa palad ko lang, parang isang kuwentong tinapos ko na.
Sa libing ko, walang eksena. Walang sigawan.
Dumating si Rafael na nakaputi.
Hindi siya umupo sa harap. Tumayo lang siya sa likod, bitbit ang painting ni Mama, at nang matapos ang misa sa Quezon City, dinala niya iyon sa foundation gaya ng bilin ko.
Sa unang araw na isinabit ang painting, maraming babae ang huminto sa harap nito.
May umiiyak.
May tahimik lang.
May batang babae na hawak ang kamay ng nanay niya at nagtanong, “Ma, sino po siya?”
Ngumiti ang nanay niya at sumagot, “Isang babaeng nakalabas sa dilim.”
Pagkaraan ng isang taon, naging tahimik si Rafael. Ibinenta niya ang penthouse sa BGC, isinara ang ilang luho, at ibinuhos ang malaking bahagi ng pera niya sa foundation.
Hindi para bilhin ang kapatawaran ko.
Dahil alam niyang hindi na iyon mabibili.
Ginawa niya iyon dahil sa wakas, natuto siyang magmahal nang walang hinihintay na kapalit.
Sa lobby ng foundation, sa ilalim ng painting ni Mama, may maliit na plake.
“Para kay Mara Santos-Villareal. Hindi lahat ng sugat ay gumagaling sa pagbabalik ng taong nanakit. Minsan, gumagaling ito kapag pinili mong hindi na bumalik sa sakit.”
At iyon ang huling aral ng buhay ko.
Huwag mong hintaying maubos ka bago mo piliin ang sarili mo.
Ang taong tunay na nagmamahal, hindi ka iiwan sa dilim para lang subukan kung magmamakaawa ka.
Dahil ang pag-ibig, kapag totoo, hindi kailangang manakit para mapatunayan.