Hindi ko kailanman inakala na ang simpleng gawain ng pagsasampay ng labada ay magiging dahilan ng isang nakamamanghang bangayan sa pagitan namin ng aking kapitbahay. Ako si Marissa, tatlumpu’t siyam na taong gulang, may asawa at dalawang anak. Tahimik ang aming buhay dito sa aming baryo—o akala ko lang.

Noong una, hindi ko pinansin ang kakaibang gawi ng aming kapitbahay na si Linda. Sa tuwing ilalabas ko ang aking mga nilabhan at isasampay sa alambre, bigla na lamang siyang lalabas dala ang uling, posporo, at tray ng karne. Magsisimula siyang mag-barbecue, kahit pa tirik na tirik ang araw at wala naman talagang okasyon. Sa bawat ulos ng usok, dahan-dahang bumabalot ang amoy sa aking mga kumot, tuwalya, at damit. Napapailing na lang ako, pinipiling manahimik. Ngunit habang tumatagal, lalo itong lumalala.

Isang araw, nakapansin ako—tila ba inaabangan niya talaga ang oras na magsasampay ako. Sa mismong sandaling iabot ko ang isa kong daster sa alambre, doon din siya lalabas, may mapanuyang ngiti, at sisindihan ang uling. Para bang sinasadya niyang sirain ang mga nilalabhan ko. Minsan, sumilip ako mula sa bintana, at nakita kong nakatitig siya sa mga damit ko habang naglalabas ng mas makapal na usok, parang may galit na hindi ko mawari.

Hindi ko maiwasang mangamba. Ano ba ang nagawa ko sa kanya? Hindi naman kami nagkaroon ng alitan noon. Minsan pa nga, nagbigay ako sa kanya ng ulam nang may handaan kami. Ngunit sa bawat pagdaan ng araw, lalo lamang niyang pinaiigting ang kaniyang ginagawa.

Dumating ang isang hapon na hindi ko na napigilan ang sarili ko. Lumapit ako sa kanya habang siya’y nagbabantay ng inihaw. “Linda,” sabi ko, pinipilit ang sarili kong maging mahinahon, “pwede bang huwag ka namang mag-barbecue tuwing magsasampay ako? Nasisira ang mga damit, naaamoy ng mga bata ko, at—”

Hindi pa ako tapos magsalita nang bigla siyang tumawa ng malakas, isang halakhak na parang may halong panunuya. “Eh ano ngayon? Nasa bakuran ko naman ako! Kung ayaw mong maamoy ang usok, edi huwag ka na lang magsampay!”

Parang binuhusan ako ng malamig na tubig. Ramdam ko ang apoy ng galit na unti-unting umaakyat sa dibdib ko, ngunit pinigilan ko ang sarili ko. Umiwas na lang ako at pumasok sa bahay, bitbit ang mga basang damit. Ngunit mula noon, nagsimula ang mas matindi pang labanan.

Tuwing magsasampay ako, hindi lang basta barbecue ang ginagawa niya—dala na niya ang kaniyang mga kamag-anak, nagtatawanan, nag-iinuman, at mas malakas ang usok. Ang mga damit ko, palaging nangangamoy uling. Nagsimula nang magreklamo ang aking asawa dahil kailangan naming muling labhan ang mga damit ng mga bata. Doon ako nagpasya: hindi na ako mananahimik.

Una, nagpunta ako sa barangay. Doon ko ikinuwento ang lahat. Tumango ang kapitan, nagsabing kakausapin niya si Linda. Ngunit pagbalik ko sa bahay, nakita kong lalo pang naging garapalan ang ginagawa ng kapitbahay ko. Sa mismong oras na dumating ako, nagsigawan sila, at narinig kong sabi niya: “Walang kwenta ang reklamo mo! Tignan natin kung sino ang mas matibay!”

Parang teleserye ang sumunod na mga araw. Nagsimula ang tsismisan sa buong baryo. May mga kakampi sa akin, may mga kampi sa kanya. Ang mga mata ng mga kapitbahay, nakamasid sa bawat kilos naming dalawa. At habang lumalala ang tensyon, unti-unti kong nalaman ang totoo.

Isang gabi, habang naglalakad ako pauwi galing tindahan, narinig ko ang bulungan ng dalawang babae sa kanto. “Kaya pala galit na galit si Linda kay Marissa, kasi may matagal na pala siyang selos. Akala niya, si Marissa ang dahilan kung bakit iniwan siya ng dati niyang nobyo!”

Nanlaki ang mga mata ko. Ako? Ang dahilan? Hindi ko man lang kilala ang tinutukoy nilang nobyo! Ngunit doon ko naintindihan: matagal na pala niyang kinikimkim na galit, at ginagamit niya ang usok bilang paraan ng paghihiganti.

Dumating ang huling laban isang Linggo ng hapon. Isinampay ko ang pinakamaganda kong kumot—ang regalo ng nanay ko bago siya pumanaw. Alam kong muli niya akong guguluhin. At hindi nga ako nagkamali. Lumabas siya, dala ang mas malaking ihawan, at sinindihan ang makapal na uling. Ang usok, mabilis na pumulupot sa paligid, unti-unting lumalapit sa kumot.

Ngunit sa pagkakataong ito, hindi ako umatras. Lumabas ako, dala ang cellphone ko. “Linda!” sigaw ko. “Tama na ito. May video na ako ng ginagawa mo. Kung hindi ka hihinto, dadalhin ko ito sa munisipyo at ipa-TRO kita. Hindi lang yan, kakasuhan kita ng harassment.”

KABANATA 2: Ang Pagpapatuloy ng Giyera

Imbes na matakot, mas lalong tumawa si Linda. “Kakasuhan? Sige, gawin mo! Wala kang mapapatunayan! Nagluluto lang ako ng pagkain ko!” At sa harap ko, kumuha siya ng isang basong tubig at ibinuhos ito sa nagbabagang uling. Ang resulta? Isang dambuhalang ulap ng madilim at mabahong usok ang sumabog at direktang bumalot sa aking puting kumot.

“Iyan ang para sa video mo!” sigaw niya.

Nanginig ang buong katawan ko sa galit. Pero sa halip na sumigaw, pumasok ako sa loob ng bahay. Tinawagan ko ang aking asawa at ang aking pinsan na nagtatrabaho sa isang environmental agency. Napagtanto ko na kung gagamit siya ng “apoy,” gagamit ako ng “hangin.”

Kinabukasan, habang wala si Linda, nagpa-install ako ng dalawang higanteng industrial fans sa gilid ng aming bakod, direktang nakatapat sa kanyang paboritong pwesto ng ihawan.

KABANATA 3: Ang Resbak ng Hangin

Dumating ang Sabado, ang araw na alam kong magluluto siya para sa kanyang mga bisita. Paglabas pa lang niya dala ang kanyang tray ng karne, agad ko nang isinampay ang mga basang basahan—hindi ang mga mamahaling damit ko, kundi mga lumang basahan lang para painin siya.

Gaya ng inaasahan, nagsindi siya ng uling. Nang magsimulang kumapal ang usok, binuksan ko ang mga industrial fans sa maximum setting.

Ang usok na dapat ay pupunta sa aking mga labada ay biglang bumalik sa kanya! Hindi lang usok ang tumama kay Linda—pati ang abo at init ay bumalik sa kanyang mukha at sa mga karneng niluluto niya. Nagkagulo ang kanyang mga bisita dahil hindi sila makahinga at napuwing ang lahat.

“Marissa! Patayin mo ‘yan!” sigaw ni Linda habang umuubo.

“Bakit?” sagot ko mula sa terrace. “Nasa bakuran ko naman ako! At ang hangin, natural lang na umihip, ‘di ba?”

ANG WAKAS: Ang Pagbagsak ng Usok

Ngunit ang tunay na “checkmate” ay dumating makalipas ang sampung minuto. Kasabay ng aking industrial fans, dumating ang mga tauhan ng Health Department at Bureau of Fire Protection na tinawagan ko pala noong nakaraang araw.

Dahil sa kapal ng usok na bumalik sa loob ng bahay ni Linda, na-detect ng mga awtoridad ang “public nuisance” at “fire hazard” na dulot ng kanyang labis na pagsunog ng uling sa isang residential area. Hindi lang iyon, dahil sa video na kinuha ko, napatunayan na sinasadya niyang magdulot ng polusyon para mang-harass ng kapitbahay.

Pinatawan si Linda ng mabigat na multa at binigyan ng “Cease and Desist Order.” Kung magpapatuloy siya, tuluyan na siyang makakasuhan ng harassment na may kaakibat na pagkakakulong.

Pag-alis ng mga awtoridad, lumapit ako sa bakod. Wala na ang mapanuyang ngiti ni Linda; pinalitan ito ng takot at hiya.

“Linda,” mahinahon kong sabi. “Hindi ko inagaw ang nobyo mo noon dahil kailanman ay hindi ko siya nakilala. Pero kung patuloy mong susunugin ang kasalukuyan mo dahil sa galit mo sa nakaraan, ikaw lang ang matutupok. Simula ngayon, hayaan mo akong maglaba nang payapa, at hahayaan kitang mamuhay nang walang multa.”

Mula noon, naging tahimik na ang aming baryo. Tuwing magsasampay ako, wala nang usok, wala nang halakhak ng panunuya. Natutunan ni Linda na ang tunay na “linis” ay hindi lang nakukuha sa sabon at tubig, kundi sa paglilinis ng sariling puso mula sa inggit at galit.