May kakaiba sa bill ng kuryente ng “conjugal home” namin.

Nag-log in ako sa app ng condo management para i-check ang dues ngayong buwan. Doon ko natuklasan na ang
unit na dapat ay bakante pa ay kumonsumo ng 380 kWh.

Ang condo na iyon ay nagkakahalaga ng 35 milyong piso (₱35,000,000).

Ako ang nagbayad ng down payment.

Ako ang nagbabayad ng monthly amortization.

Sa Transfer Certificate of Title (TCT), iisang pangalan lang ang nakasulat: Victoria “Vicky” Santos.

Pero ang taong nakatira doon ay hindi ako.

Ni-click ko ang history ng smart lock. Nitong nakaraang buwan, araw-araw itong binubuksan. Dalawang fingerprints
ang naka-save: isa kay Dante, ang asawa ko. Ang isa pa — hindi akin.

1.

Ako si Vicky, 32 anyos, Product Director sa isang malaking tech company sa BGC. Ang sahod ko ay ₱450,000 kada
buwan. Mukhang maayos, ‘di ba?

Pero ang buhay ko araw-araw ay ganito: 7:00 AM aalis ng bahay, 10:00 PM na makakauwi, nagsisiksikan sa isang

lumang apartment sa kanto ng Guadalupe na 40 square meters lang ang laki.

Ang lumang bahay na ito ay inuupahan na ni Dante bago pa kami ikasal. One-bedroom, ang kusina ay kasya lang

ang isang tao, at sa banyo, mahihirapan ka pang lumingon.

Apat na taon na kaming kasal ni Dante. Sa loob ng apat na taon, dito lang kami nakatira. Hindi dahil wala kaming

choice.

Dalawang taon na ang nakakaraan, bumili ako ng unit sa The Peak Residences sa Makati. 120 square meters, 3-

bedroom, 2-bathroom. Ito ang bahay na pinangarap kong tirahan habambuhay. Ang down payment ay ₱18 milyon.

₱15 milyon doon ay galing sa walong taon kong pag-iipon, at ang natitirang ₱3 milyon ay galing sa retirement fund

ng mga magulang ko.

Noong iniabot sa akin ni Nanay ang tseke, nanginginig ang kamay niya:

“Vicky, anak, ito na ang lahat ng naipon namin ng Tatay mo.”

Napaiyak ako noon. “Nay, babayaran ko po kayo.”

Ang natitirang balanse sa bank loan ay ₱130,000 kada buwan. Awtomatikong nababawas iyon sa payroll account
ko. Magkano ang ambag ni Dante? Zero. Wala kahit isang kusing.

Ang sahod niya ay ₱60,000 lang. Hindi sa wala siyang kakayahan, kundi ayaw niya lang. Noong bumili kami ng
bahay, sinabi niya ang linyang hinding-hindi ko malilimutan:

“Pangalan mo na lang ang ilagay natin, bilib naman ako sa ‘yo.”

Akala ko noon, tiwala iyon. Ngayon ko lang narealize — alam niyang hindi siya ma-o-approve ng bangko dahil “baon sa utang” at bagsak ang credit score niya.

Matapos ang turnover, gustong-gusto ko nang lumipat. Pero laging may dahilan si Dante para i-delay ito.

“Hindi pa tapos ang interior, huwag kang magmadali.”

“Amoy pintura pa, masama sa baga iyan.”

“Hayaan muna nating sumingaw ang formaldehyde ng anim na buwan.”

Lumipas ang anim na buwan.

“Paupahan muna kaya natin? Sayang din ang ₱35,000 monthly. Okay pa naman tayo rito sa Guadalupe, ‘di ba?”

Okay? 40 square meters, walang office space, walang balcony, at natituklap ang pintura sa dingding. Gabi-gabi

akong nag-o-overtime hanggang 10:00 PM, nakatayo sa masikip na kusina para mag-init ng tira-tirang pagkain,

bago umupo sa gilid ng kama para magtrabaho ulit sa laptop.

Si Dante? 6:00 PM ang uwi. Maglalaro ng Mobile Legends. Minsan mag-o-order ng GrabFood, tapos ang balat ng

pagkain ay iiwan lang sa tabi ng basurahan dahil tinatamad siyang ishoot sa loob.

Ilang beses ko nang sinabi na gusto ko nang lumipat. Laging “malapit na” ang sagot niya. Dalawang taon na ang
lumipas. Hindi ko pa natutulugan ang unit ko kahit isang gabi. Pero buwan-buwan, ₱130,000 ang binubunon ko para
sa loan.

Ngayong araw, nang makita ko ang 380 kWh sa app, nabuhay ang isang hinala. Sinong nakatira sa bahay ko?

Sa ibaba ng app, may nakasulat:
Para sa detalye ng logs, mangyaring pumunta sa Property Management Office (PMO).

Tiningnan ko ang relo. 2:00 PM. Aabot pa. Kinuha ko ang bag ko, nag-chat sa team na may emergency, at lumabas

ng opisina.

Ngayong araw, titingnan ko ang 35 milyong pisong bahay ko — at kung sinong “anino” ang nandoon.

 

 

2.

Habang papunta sa The Peak, naalala ko ang lahat. Sabado noong pumirma kami ng kontrata. Tinanong kami ng
agent:

“Ma’am, Sir, paano po ang payment ng reservation at down payment?”

Sabi ko, “I-che-check ko po.”

Si Dante, nasa gilid lang, nagse-cellphone. Hindi man lang tumingala. Pagkalabas namin, sabi lang niya:

“Salamat, ‘Wife.’ Pagod ka na. Saan tayo kakain?”

Noong renovation, mas nakakatawa. Sabi ko siya na ang mag-supervise dahil busy ako. Sabi niya, “No problem.”
Ang kinalabasan? Sampung beses tumawag ang contractor, hindi niya sinasagot.

Tinanong siya kung anong tile ang gagamitin, ang sagot niya: “Kayo na bahala.” Sa huli, nag-leave ako ng tatlong araw para ako mismo ang mag-asikaso.

Tiles, cabinet, ilaw, curtains. Lahat ako ang pumili. Ang tanging beses na sumama si Dante ay noong matatapos na
ang gawa. Tumayo siya sa gitna ng sala, tumingin sa paligid, at nagsabi:

“Ayos, ang laki ah.” Tapos umalis na.

Ang renovation ay nagkakahalaga ng ₱1.5 milyon. Pera ko rin iyon. Ibinigay ko kay Dante ang ₱1.5 milyon para
bayaran ang final billing. Sabi niya, “Bayad na.” Naniwala ako.

Pagkatapos, bumili ako ng sofa, kama, dining table, ref, washing machine, TV. Lahat binili ko. Umabot ng ₱600,000.
Sa madaling salita, mahigit ₱20 milyon na ang naipasok ko sa bahay na ito. Si Dante? Itlog.

Hindi naman sa hindi ko siya sinubukang pag-ambagin. Minsan, sinabi ko:

“Love, pwedeng makihati ka sa monthly amortization? Kahit ₱60,000 lang?”

Nagbago agad ang mukha niya.

“₱60,000 lang ang sahod ko, tapos ibibigay ko lahat sa ‘yo? Paano na ako?”

“O sige, ₱30,000?”

“₱30,000 is still a lot. Mas malaki ang kinikita mo, natural lang na mas malaki ang bayad mo, ‘di ba?”

Natural lang. Sinabi niya iyon nang napaka-relax. Mula noon, hindi ko na siya inistorbo. Nagbibigay siya sa akin ng
₱20,000 monthly para sa “gastos sa bahay.”

Palengke, kuryente, tubig, groceries, pati sigarilyo niya, kasama na doon. Ang kulang, ako ang nagtatapal.

Ang biyenan ko naman, linggu-linggo kung bumisita. Hindi para tumulong kundi para mag-“inspect.” Chine-check
niya kung may pagkain sa ref, kung may alikabok ang mesa, o kung laba na ang damit ni Dante. Kapag may hindi
siya gusto, sasabihin niya:

“Vicky, pagod si Dante sa trabaho. Bilang asawa, dapat inaasikaso mo ang bahay niyo nang maayos.”

Minsan, 11:00 PM na ako nakauwi galing sa overtime, nandoon pa rin siya. Sabi niya sa akin:
“Anong oras na? Ako pa ang nagluto ng hapunan ni Dante. Anong klaseng asawa ka?”

Gusto ko sanang sumagot, pero nakita ko si Dante sa sofa, nakayuko sa laro, walang imik. Hindi niya ako ipinagtanggol. Kailanman ay hindi niya ako ipinagtanggol.

Nilunok ko ang galit ko. Noong gabing iyon, habang nakahiga sa maliit naming kama at naririnig ang hilik ni Dante, sabi ko sa sarili ko: Paglipat namin sa bagong bahay, magiging okay din ang lahat.

Ang bagong bahay ay may malaking kwarto, may office, may balcony. Iyon ang tunay na tahanan. Konting tiis na lang.

Pero ngayong araw — ang 380 kWh na iyon ay parang tinik na bumaon sa puso ko.

Tumigil ang Grab sa tapat ng The Peak Residences. Huminga ako nang malalim at bumaba.

3.
Nasa tabi ng East Gate ang PMO. Pumasok ako at ibinigay ang unit number.
“Tower 1, Unit 1402.”

Chineck ng receptionist ang computer.
“Ms. Santos, right? How can I help you?”

“Gusto ko makita ang entry logs para sa buwang ito.”

“Sure, Ma’am. Basta may ID ang unit owner, pwede po nating i-check.”

Ipinrint niya ang dalawang pahina ng A4. Sa nakalipas na 30 araw, ang pinto ng 1402 ay binuksan ng 72 beses.

46 na beses ay gamit ang key card ni Dante. Ang natitirang 26 — ay rehistrado bilang “Guest.”

Iisang pangalan lang. Lyka Valdez.
ID number ending in 5926.
Relationship: Friend.

Matagal ko iyong tinitigan. Friend. Lyka Valdez.

“Ma’am?” tanong ng receptionist. “May kailangan pa po ba kayo?”

Itinupi ko ang papel at inilagay sa bag.
“Wala na. Salamat.”

Lumabas ako pero hindi ako umalis. Tiningnan ko ang Tower 1. 14th Floor. Ang bahay ko. Lyka Valdez.

Inilabas ko ang cellphone ko at binuksan ang Smart Lock app. In-install ko ito noong renovation pero hindi ko na binuksan dahil hindi naman ako nakatira doon.

Log in. History.
Password entry: 0.
Fingerprint entry: 71.

Fingerprint A (Dante): 39 times.
Fingerprint B (Unnamed): 32 times.

Sino ang nag-set up ng Fingerprint B? Ang Admin lang ang may karapatan — ako at si Dante. Pero alam kong hindi ako iyon. Si Dante. Nag-set up siya ng fingerprint para sa isang babaeng nagngangalang Lyka sa loob ng bahay ko.

Napatigil ako sa kinatatayuan ko. Malamig ang hangin. Dapat ba akong umiyak? Magwala? Sugurin sila sa 14th floor? Hindi.

Nagdesisyon ako — aakyat ako para makita mismo. May function ang app ko na “Remote Unlock.” Kung may tao sa loob — gusto kong makita kung paano niya winasak ang pangarap kong tahanan.

Sumakay ako sa elevator. 14th Floor. Unit 1402. Sa pinto, may nakadikit na maliit na dekorasyon — isang kulay pink na “Pusheen” cat.

Hindi ako ang naglagay niyan. Hindi ako mahilig sa pink.

Nanginginig ang daliri ko sa screen ng phone. Pagkatapos ng tatlong segundo, pinindot ko ang Unlock.

Click — Bumukas ang pinto.

Isang pamilyar na bango ang sumalubong sa akin. Hindi ito ang pabangong gamit ko. Pumasok ako sa loob.

Sa entrance, may dalawang pares ng tsinelas. Isang panlalaki, isang pambabae na kulay pink at may tenga ng kuneho.

Sa sala, ang grey sofa na binili ko ay may dalawang pink na throw pillows na ngayon. Sa coffee table, may plato ng prutas — may hiniwang pakwan at ilang piraso ng peach.

Sa pintuan ng ref, may Post-it note. Bilugan ang sulat:
“Love, paubos na ang gatas. Buy ka na later~

Nakatitig ako sa papel na nakadikit sa ref, parang may biglang humigpit sa dibdib ko.

“Love, paubos na ang gatas. Buy ka na later~”

May maliit na drawing pa ng puso sa dulo. Parang biro lang. Parang araw-araw lang na eksena sa isang bahay na hindi ko na alam kung akin pa nga ba.

Dahan-dahan akong lumingon sa paligid.

Sa dining table, may dalawang baso—isa may laman pang tubig, isa mukhang kakatapos lang inumin. Sa lababo, may pinagbanlawan ng plato. May kutsara pang nakasandal sa gilid, parang iniwan lang saglit. Sa likod ng sofa, may kumot na hindi akin. Malambot, beige, may amoy na hindi pamilyar.

Humigpit ang hawak ko sa bag ko.

Sa kwarto, may maririnig na mahinang tawa.

Isang babae.

Hindi malakas. Hindi halakhak. Yung tipong tawa na alam mong may kasabay na pagiging komportable—yung tawang hindi ko na matandaan kung kailan ko huling narinig mula kay Dante.

Dahan-dahan akong naglakad papunta sa hallway.

Bawat hakbang ko, parang may bumibigat sa ilalim ng paa ko. Yung tipong kahit alam mong nasa sahig ka, pakiramdam mo lulubog ka anumang oras.

Nakahinto ako sa tapat ng pinto ng master bedroom.

Nakabukas nang bahagya.

Naroon ang boses niya ulit.

“Dante, ang lambing mo talaga pag ganyan ka.”

Sandali akong pumikit.

Pagdilat ko, itinulak ko ang pinto.

Tahimik.

Sa loob, si Dante nakahiga sa kama—hindi sa kama naming dalawa dati sa Guadalupe, kundi sa kama na pinili ko, binayaran ko, pinaghirapan ko.

Nakaharap siya sa isang babae.

Si Lyka.

Nakaupo sa gilid ng kama, suot ang oversized na polo shirt ni Dante. Nakataas ang buhok, basa pa sa dulo na parang bagong ligo. May hawak siyang phone, pero agad itong ibinaba nang makita niya ako.

Nanigas silang dalawa.

“Vicky…” si Dante.

Hindi siya tumayo.

Hindi siya nagmamadali.

Parang ako pa ang nakakaistorbo.

Si Lyka naman, nanatiling nakaupo, pero ramdam ko ang bigat ng tingin niya sa akin. Hindi takot. Hindi guilty agad. Parang… inaasahan na niya ito.

“Hello,” sabi niya, mahinahon.

Isang simpleng salita. Pero parang sampal.

Tumingin ako sa kanila, isa-isa. Hindi agad ako nagsalita. Parang may parte sa akin na umaasang baka magising ako sa eksenang ito.

Pero hindi ako natutulog.

“Gaano na katagal?” tanong ko.

Si Dante ang unang umiwas ng tingin.

“Vicky, hindi ito—”

“Gaano na katagal?” ulit ko, mas malamig.

Tumikhim si Lyka, saka sumagot.

“Almost six months.”

Tahimik.

Parang biglang nawala ang lahat ng tunog sa paligid. Kahit yung aircon, parang huminto.

Six months.

Habang ako, araw-araw bumabalik sa masikip na apartment, nagbabayad ng ₱130,000 buwan-buwan, iniisip na “konting tiis na lang.”

“Six months,” ulit ko, mahina.

Tumayo si Dante.

“Hindi mo naiintindihan. Laging wala ka. Laging trabaho. Para kang wala dito kahit magkasama tayo.”

Napatawa ako nang mahina.

Isang tawang walang saya.

“Ako ang wala?” sabi ko. “Ako ang bumili ng bahay na ‘to. Ako ang nagbabayad ng lahat. Ako ang nagtatrabaho hanggang 10 PM araw-araw.”

Tumitig ako sa kanya.

“At ikaw? Nandito ka pala. Busy ka rin pala.”

“Hindi mo ako binibigyan ng oras,” sabi niya, tumataas ang boses. “Parang investment lang ako sa buhay mo na ikaw lang ang nagdedesisyon.”

Sandali akong natigilan.

Parang may gustong sumabog sa loob ko.

“Investment?” ulit ko. “Ikaw ang nagsabi na pangalan ko lang ilagay. Ikaw ang ayaw mag-ambag. Ikaw ang ayaw lumipat. Ikaw ang… nagdala ng ibang babae dito.”

Si Lyka ay tumayo na rin ngayon.

“Hindi niya ako dinala,” sabi niya. “Ako ang pumasok.”

Tumitig ako sa kanya.

“Alam mo ba na may asawa siya?”

“Alam ko,” sagot niya, diretso.

Walang pag-aalinlangan.

Mas masakit pa iyon kaysa sa inaasahan ko.

Dahan-dahan akong tumango.

“Okay,” sabi ko.

Isang salita lang.

Pero parang doon ko naramdaman na may pumipitik sa loob ko na naputol.

Humakbang ako papalapit sa bedside table. Kinuha ko ang framed photo naming dalawa ni Dante noong kasal namin. Nakangiti kami. Ako, naniniwala pa noon.

Ibinalik ko sa mesa nang dahan-dahan.

“Hindi ko na kailangan ng paliwanag,” sabi ko.

“Vicky—” si Dante ulit.

Pero hindi ko na siya pinakinggan.

Lumabas ako ng kwarto.

Sa sala, huminto ako sandali. Tiningnan ko ulit ang buong unit. Ang sofa, ang ilaw, ang ref, ang mga unan na hindi ko pinili.

Ang bahay na pinangarap ko.

Pero ngayon, parang hotel room na lang na may maling booking.

Kinuha ko ang phone ko.

Binuksan ko ang Smart Lock app.

Nag-scroll ako sa settings.

“Owner access.”

Dalawang pangalan.

Vicky Santos.

Dante Santos.

Pinindot ko si Dante.

Remove access.

Nag-pop up ang confirmation.

“Are you sure?”

Hindi ako agad sumagot.

Sa likod ko, narinig ko ang yabag niya.

“Vicky, huwag. Pag-usapan natin.”

Huminga ako nang malalim.

Then I tapped.

YES.

May maliit na tunog sa system.

Parang finality.

Parang pinto na kusang nagsara sa isang kwento.

Pagtingin ko sa kanya, nakita ko ang mukha niya na hindi niya naitatago ngayon—yung realization na hindi na siya ang may control.

“Umalis ka na lang,” sabi ko.

“Hindi mo pwedeng—”

“Umalis ka na lang,” ulit ko, mas mababa ang boses.

Hindi na sigaw.

Hindi na galit.

Desisyon na.

Tahimik siyang tumingin kay Lyka.

Si Lyka, hindi umimik.

Sandaling katahimikan.

Tapos, isa-isa silang nag-ayos ng gamit.

Habang ginagawa nila iyon, lumakad ako papunta sa balcony.

Binuksan ko ang pinto.

Humampas ang hangin sa mukha ko.

Malamig.

Malinis.

Sa ibaba, kita ko ang lungsod. Mga ilaw. Mga gusali. Mga buhay na patuloy kahit may isang relasyon na natapos sa loob ng unit na ito.

Narinig ko ang pagsara ng zipper sa likod ko.

Mga yabag papalayo.

Hindi ako lumingon.

Hindi ko na kailangang makita ang pag-alis nila para maniwalang nangyari ito.

Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, tahimik ang isip ko.

Hindi dahil okay na ang lahat.

Kundi dahil wala na akong kailangang panindigan sa harap ng taong matagal nang hindi kasama sa paninindigan ko.

At sa gabing iyon, sa 35 milyong pisong bahay na minsan kong tinawag na pangarap, nag-isa akong nakatayo sa balkon na ako pa rin ang nagbayad.

Hindi ko alam kung gaano katagal akong nakatayo sa balcony.

Ang hangin sa taas ng Makati ay hindi malamig o mainit—parang wala lang. Parang eksaktong katulad ng pakiramdam ko ngayon: hindi masakit sa simula, pero kapag pinansin mo, doon ka pa lang mabibigla na may laman pala.

Sa loob ng unit, tahimik na.

Wala na ang mga yabag. Wala na ang bulungan. Wala na ang mga presensyang matagal kong hindi napansin o pilit kong binigyan ng paliwanag.

Ako na lang.

Lumakad ako pabalik sa loob. Ang mga ilaw ay nakabukas pa rin sa sala. Yung ilaw na ako ang pumili sa showroom noon, iniisip ko kung gaano kaganda kapag “family home” na. Ngayon, parang spotlight sa isang entablado na tapos na ang palabas.

Umupo ako sa sofa.

Yung sofa na ako rin ang pumili. Yung tela na pinili ko dahil “madaling linisin.” Ang ironic. Ang dami kong inisip na practical, pero wala akong inisip tungkol sa kung sino ba talaga ang dapat kasama sa bahay na ito.

Kinuha ko ang phone ko.

May ilang missed calls. Team ko. PMO notifications. Bank alerts.

Pero isang pangalan ang paulit-ulit na nag-pop up kanina pa.

Nanay.

Hindi ko agad tinawagan.

Imbes, binuksan ko ang messages. May lumang chat thread.

“Anak, kumusta ang bahay?”

“Anak, proud kami sa’yo.”

“Anak, huwag mong pabayaan sarili mo sa trabaho.”

Pinikit ko ang mata ko.

Parang doon ko lang naramdaman na pagod na pagod na pala talaga ako, hindi lang ngayon—kundi matagal na.

Tumayo ako.

Naglakad ako papunta sa kwarto.

Yung kama. Yung unan. Yung kumot. Lahat parang eksena ng buhay na hindi ko na ginusto i-play ulit.

Dahan-dahan akong umupo sa gilid ng kama.

Walang umiiyak.

Hindi dahil matapang ako.

Kundi dahil parang naubos na rin pati ang luha ko.

Kinabukasan, maaga akong bumalik sa condo management office.

Tahimik ang hallway. Parang walang nangyari kahapon. Parang walang bahay na nasira sa loob ng isang gabi.

“Ma’am Santos,” sabi ng receptionist. “Do you want to file any update po regarding occupants?”

Tumango ako.

“Change access logs,” sabi ko. “Remove all guest permissions except mine.”

“Noted po. Also po, may kailangan kayong i-update sa records?”

Sandali akong natigilan.

“Wala na si Dante Santos sa unit,” sabi ko.

Hindi na siya nagtanong pa.

Professional lang. Tipid ang reaksyon. Parang sanay na sila sa mga ganitong kwento, kahit alam kong hindi dapat.

Paglabas ko ng building, sumikat ang araw.

Ang init.

Pero sa unang pagkakataon, hindi ko naramdaman na nagmamadali akong maghanap ng lilim.

Sa opisina, normal ang lahat.

Emails. Meetings. Deadlines.

“Vicky, may update ka sa Q3 roadmap?” tanong ng VP.

“On track,” sagot ko.

At totoo iyon.

Pero sa loob ko, may ibang timeline na natapos na.

Bandang hapon, nag-file ako ng leave.

Isang linggo.

Walang paliwanag.

Walang drama.

Simpleng “personal reasons.”

Lumipas ang dalawang araw.

Hindi ako bumalik sa Guadalupe.

Hindi ko rin tinignan kung nasaan si Dante.

Hindi ko rin tinignan kung lumipat ba sila ni Lyka sa ibang lugar o kung nagkahiwalay din agad.

Hindi ko kailangan ng closure mula sa kanila.

Ang kailangan ko, yung pag-alis ko sa sarili kong paulit-ulit na pagbibigay ng chance sa mga taong matagal nang wala sa akin.

Pangatlong araw, bumalik ako sa condo.

Mag-isa.

Wala nang bakas ng pink na dekorasyon sa pinto—tinanggal ko lahat.

Pinalitan ko rin ang password ng lahat ng access.

Pinauwi ko rin ang ilang furniture na ayokong makita. Yung iba, ipinabenta ko sa staff ng PMO.

“Ma’am, sure po kayo?” tanong nila.

Tumango ako.

“Hindi ko na kailangan ng mga bagay na pinapaalala lang sa akin ng maling desisyon.”

Hindi nila naintindihan ng buo.

Pero hindi na rin mahalaga.

Nang gabi ring iyon, nagluto ako.

Simpleng pagkain lang. Sinangag at itlog.

Nakaupo ako sa dining table.

Isang plato lang.

Isang baso lang.

Tahimik.

Pero hindi na yung tahimik na masakit.

Ibang klase na.

Yung tahimik na may espasyo.

Tumunog ang phone ko.

Unknown number.

Hindi ko sinagot agad.

Tumunog ulit.

Nag-vibrate.

Sa ikatlong ring, sinagot ko.

“Hello?”

Sandaling katahimikan.

Tapos boses ni Dante.

“Vicky…”

Hindi ako sumagot agad.

Narinig ko sa background ang ingay ng kalsada.

“Umalis na ako sa unit,” sabi niya. “Kay Lyka.”

Tumango ako kahit hindi niya nakikita.

“Okay,” sabi ko.

“Hindi ko alam kung paano ko aayusin ‘to,” dagdag niya.

Tahimik ulit.

Tapos sinabi ko ang huling bagay na hindi ko akalaing sasabihin ko sa kanya.

“Hindi mo na kailangan ayusin.”

Sandaling katahimikan sa kabilang linya.

“Vicky—”

Pinutol ko ang tawag.

Hindi dahil galit ako.

Kundi dahil wala na akong gustong dalhin pang pabalik sa akin.

Lumipas ang mga buwan.

Naayos ang finances ko. Nabawasan ang utang. Lumuwag ang buhay.

Pero ang pinaka-napansin ko, hindi na ako nagmamadaling umuwi gabi-gabi.

Hindi dahil may naghihintay.

Kundi dahil sa unang pagkakataon, wala akong tinatakbuhan.

Isang gabi, umupo ako sa balcony ulit.

Pareho pa rin ang tanawin.

Pareho pa rin ang lungsod.

Pero iba na ako.

Hindi ako naging masaya agad.

Hindi rin ako biglang naging okay.

Pero may bagay na malinaw:

Hindi lahat ng mahal mo ay dapat mong ipaglaban mag-isa.

At hindi lahat ng pinundar mo ay para sa taong hindi marunong magtayo kasama ka.

Huminga ako nang malalim.

At sa unang pagkakataon sa mahabang panahon, hindi ko na kinailangan ng kahit anong sagot mula sa kahit sino.

Ako na lang.