Nanatili ang tingin ko sa screen ng cellphone ni Andrea. Ang pangalan ng nagpadala ay hindi empleyado sa HR. Hindi rin aplikante. Mas lalong hindi isang taong mababang posisyon. Nakasulat doon ang pangalan ni Victor Salcedo. Chief Operations Officer ng San Aurelio Holdings. Ang taong kilala sa loob ng kompanya bilang kanang kamay ni Chairman Del Rosario. Ang taong laging nakaupo sa tabi niya sa board meetings. At ang taong, ayon sa balitang narinig ko bago ako bumalik sa Pilipinas, ang posibleng pumalit sa kanya sa loob ng susunod na dalawang taon. Kaya nang makita ko ang pangalan niya sa screen ni Andrea, hindi ako agad nagsalita. Hindi rin agad nagsalita si Chairman Del Rosario. Pero nakita ko kung paano nanigas ang panga niya. Pati si Paolo, na nakaharang pa rin sa harap ko, ay napatingin sa cellphone sa kamay ni Andrea.
—Ma’am Andrea…
Mahina niyang sabi. Parang bigla niyang naintindihan kung bakit ganito katapang ang babaeng ito sa loob ng recruitment department. Hindi siya nag-iisa. May nakatayo sa likod niya. At ang taong iyon ay nasa mas mataas na palapag kaysa sa karamihan ng empleyado sa gusaling ito. Andrea agad na hinablot ang cellphone at itinago sa dibdib niya.
—Nagkakamali kayo. Hindi ninyo alam ang buong pangyayari.
Tumingin sa kanya si Rafael Del Rosario.
—Kung ganoon, sabihin mo.
Namuti ang labi ni Andrea.
—Chairman, may mga aplikante talagang hindi pumapasa. Hindi kasalanan ng HR kung mahina ang qualifications nila.
—Hindi ko tinatanong ang qualifications nila. Tinatanong ko kung bakit may mensahe sa iyo si Victor Salcedo tungkol sa rejected files.
Natigilan si Andrea. Sa labas ng pinto, lalo pang dumami ang mga empleyadong nakatingin. Ang ilan ay nagpapanggap na dumadaan lang. Ang iba naman, hindi na talaga nagtago ng pagkabigla. Naramdaman ko ang bigat ng kuwarto. Parang bawat segundo ay may kumakaluskos na sikreto sa ilalim ng mesa. Biglang lumapit ang legal director.
—Ms. Villanueva, kailangan naming kunin ang device na iyan bilang bahagi ng internal investigation.
Umiling si Andrea. Mahigpit niyang niyakap ang cellphone.
—Personal phone ko ito.
—Kung may kinalaman sa opisyal na recruitment process ang laman niyan, hindi na ito simpleng personal matter.
—Hindi ninyo ako pwedeng pilitin!
Napaatras siya. Sa sobrang kaba, nasagi ng siko niya ang basong may tubig sa mesa. Tumapon ang tubig sa ilang papel. Isa sa mga folder na nasa ilalim ng resume ko ay nabasa sa gilid. Doon ko napansin ang pulang marka sa takip nito. Hindi iyon bahagi ng aking pekeng application file. Iba iyon. May nakasulat na maliit na code sa kanan. RV-17. At sa ilalim noon, may tatlong salitang nakapaloob sa parentheses: “provincial risk pool.” Bahagya akong napakunot ng noo.
—Paolo, ano ang ibig sabihin ng code na iyan?
Sumunod ang tingin ni Paolo sa tinitingnan ko. Pagkakita niya sa folder, bigla siyang namutla. Andrea naman ay parang tinamaan ng kidlat. Agad siyang sumugod para kunin ang folder. Pero mas mabilis si Rafael. Kinuha niya iyon mula sa mesa.
—Andrea, ano ito?
—Wala po iyan. Old screening notes lang po.
Binuksan ni Rafael ang folder. Sa loob ay may mga pangalan. Maraming pangalan. May edad. May pinanggalingang probinsya. May paaralang pinagtapusan. May dating trabaho. At sa pinakadulo ng bawat linya, may maiikling komento. “weak english.” “too old.” “single mother.” “probinsyana accent.” “not executive image.” “family burden.” Pakiramdam ko ay may malamig na bagay na dahan-dahang gumapang sa likod ko. Hindi na ito simpleng pagmamalaki ng isang HR manager. Hindi na ito tungkol sa isang masamang interview. Sistema ito. Listahan ito ng mga taong hinusgahan bago pa man sila makapagsalita. Binasa ni Rafael ang isang pangalan.
—Lorna Mae Dizon. Thirty-six. Bacolod. Former logistics supervisor. Rejected.
Tumigil siya. Pagkatapos ay binasa niya ang note sa tabi.
—Cried during English pressure test. Not resilient.
Tahimik ang buong silid. Pero sa katahimikang iyon, may narinig akong mahinang buntong-hininga mula sa labas ng pinto. Isang babaeng empleyado ang nakatakip ang kamay sa bibig. Tila kilala niya ang pangalang iyon. Muling binasa ni Rafael ang isa pa.
—Grace Almeda. Thirty-four. Davao. Returned to workforce after caring for sick father.
Ang note sa tabi: “Too emotional. Likely unstable.” Hindi ko namalayan na nakakuyom na pala ang kamay ko. Naaalala ko ang anonymous email. Ang pangungusap sa dulo. Kung ang pintuan ng San Aurelio ay bukas lamang para sa mga taong magaling manghamak, darating ang araw na ang tunay na mahuhusay ay hindi na papasok dito. Ngayon ko naintindihan. Hindi galit lang ang sumulat noon. Sugatan siya. At marahil hindi siya nag-iisa. Biglang nagsalita si Andrea.
bahagi 3: —Hindi ako ang gumawa ng system na iyan.
Napatingin kaming lahat sa kanya. Parang bigla niyang napagtanto na mali ang sinabi niya. Ngunit huli na. Rafael dahan-dahang isinara ang folder.
—Kung hindi ikaw, sino?
Hindi sumagot si Andrea. Tanging panginginig ng balikat niya ang naroon. Sa sandaling iyon, tumunog ang cellphone ko. Isang mensahe mula sa private number na ginamit ng anonymous sender noong nakipag-ugnayan siya sa opisina. Binuksan ko. Isang linya lang. “Nasa 18th floor siya. Sinusunog nila ang files ngayon.” Nanlamig ang mga daliri ko. Tumingin ako kay Rafael.
—Chairman.
Ipinakita ko sa kanya ang mensahe. Pagkabasa niya, nagbago ang mukha niya.
—Legal. Security. Sa 18th floor. Ngayon din.
Mabilis na kumilos ang legal director at isa sa mga secretary. Pero bago pa sila tuluyang makalabas, biglang nag-ring ang landline sa interview room. Matinis. Paulit-ulit. Walang gumagalaw. Hanggang sa si Paolo ang dahan-dahang lumapit at kinuha ang receiver.
—Interview Room 4.
Ilang segundo siyang nakinig. Pagkatapos, dahan-dahan niyang ibinaba ang tingin sa amin.
—Sir… nasa linya po si Mr. Salcedo.
Nanigas ang lahat. Maging si Andrea ay napatingin sa telepono na parang multong bumangon sa harap niya. Inabot ni Rafael ang receiver.
—Victor.
Tahimik kaming lahat. Hindi namin naririnig ang boses sa kabilang linya, pero sapat na ang pagbabago sa mukha ni Rafael para malaman naming hindi maganda ang sinasabi nito.
—Hindi. Hindi mo isasara ang investigation.
Humigpit ang hawak niya sa receiver.
—Hindi rin mawawala ang babaeng ito sa building.
Alam kong ako ang tinutukoy niya. Sumikip ang dibdib ko. Pagkaraan ng ilang segundo, napatingin si Rafael sa akin. Sa unang pagkakataon mula nang pumasok siya sa kuwarto, nakita ko ang isang bagay sa mga mata niya. Hindi galit. Hindi pagkadismaya. Babala. Pagkatapos ay dahan-dahan niyang ibinaba ang telepono.
—Lockdown ang floor. Walang lalabas mula 18th floor.
Andrea biglang natawa. Mahina muna. Pagkatapos ay mas malakas. Parang wala na sa sarili.
—Akala ninyo kaya ninyo siyang pigilan?
Tumingin siya sa akin. Namumula ang mga mata niya, pero sa likod ng takot, may kakaibang tapang na muling bumalik.
—Ms. Marquez… o Ms. Elena… kahit ano pa ang tunay mong pangalan… Hindi mo alam kung gaano karaming tao ang mabubuwal kapag binuksan mo ang folder na iyan.
Tinaasan ko siya ng tingin.
—Mas mabuti nang mabuwal ang dapat mabuwal kaysa manatiling nakatayo sa ibabaw ng mga taong tinapakan ninyo.
Biglang bumukas ang pinto mula sa kabilang dulo ng hallway. Isang security staff ang tumakbo papunta sa amin. Hingal na hingal siya.
—Chairman!
—Bakit?
—Nahuli po namin ang assistant ni Mr. Salcedo sa records room.
Saglit na tumigil ang mundo. May hawak ang security staff na isang maliit na metal box. Sunog ang gilid nito. May usok pa. At sa ibabaw ng kahon, nakadikit ang label: “final shortlist — replacement candidates.” Naramdaman kong biglang bumilis ang tibok ng puso ko. Inilapag ng security staff ang kahon sa mesa. Binuksan iyon ng legal director gamit ang gloves. Sa loob, may ilang nasunog na papel. May USB drive. At may isang envelope na hindi pa naaabot ng apoy. Tinignan ni Rafael ang envelope. Pagkatapos ay kinuha niya ito. Nang buksan niya, nahulog mula sa loob ang isang larawan. Larawan ko. Kinuha sa lobby. Ngayong araw. May pulang bilog sa mukha ko. At sa likod ng larawan, may nakasulat na tatlong salita: “remove her quietly.”